Bài cuối: Bệ phóng cho tăng trưởng dài hạn, định hình tương lai phát triển

Phát triển năng lượng đáp ứng yêu cầu tăng trưởng

Ngay từ sớm, khi xung đột Trung Đông chưa xảy ra, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Nghị quyết nêu rõ, để đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong thời gian tới, nhất là thực hiện hai mục tiêu chiến lược đến năm 2030 và năm 2045, công tác bảo đảm an ninh năng lượng có vai trò đặc biệt quan trọng; năng lượng phải đi trước một bước, đáp ứng đầy đủ nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống nhân dân.

Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị nêu rõ, công tác bảo đảm an ninh năng lượng có vai trò đặc biệt quan trọng; năng lượng phải đi trước một bước, đáp ứng đầy đủ nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội.

Nghị quyết cũng khẳng định quan điểm chỉ đạo của Bộ Chính trị: bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia là nền tảng, là tiền đề quan trọng để phát triển đất nước, là bộ phận quan trọng của an ninh quốc gia. Phát triển năng lượng được ưu tiên cao nhất nhằm đáp ứng yêu cầu tăng trưởng liên tục trên 10% trong giai đoạn tới, thực hiện hai mục tiêu 100 năm của đất nước. Quy hoạch phát triển năng lượng quốc gia phải được lãnh đạo, chỉ đạo triển khai tập trung, thống nhất, đồng bộ, nghiêm túc và hiệu quả.

Cùng với đó, phát triển đồng bộ, hợp lý và đa dạng hóa các loại hình năng lượng; ưu tiên khai thác, sử dụng hiệu quả các nguồn năng lượng tái tạo, năng lượng mới, năng lượng sạch; khai thác hợp lý các nguồn năng lượng hóa thạch trong nước; chú trọng bình ổn, điều tiết và bảo đảm dự trữ năng lượng quốc gia; phát triển điện hạt nhân, điện khí; có lộ trình giảm tỷ trọng điện than một cách hợp lý.

Khuyến khích đầu tư và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, giảm phát thải, bảo vệ môi trường, thúc đẩy tăng năng suất lao động và đổi mới mô hình tăng trưởng, coi đây vừa là quyền lợi vừa là trách nhiệm của toàn xã hội; khuyến khích đầu tư và sử dụng công nghệ, trang thiết bị tiết kiệm năng lượng, thân thiện với môi trường.

Trong thực tế, xung đột tại Trung Đông, không chỉ là tranh chấp địa chính trị mà đang trực tiếp đe dọa làm đứt gãy các nguồn cung ứng năng lượng. Giá dầu thô biến động mạnh, các tuyến vận tải hàng hải bị ảnh hưởng, khiến nỗi lo về an ninh năng lượng trở nên hiện hữu hơn bao giờ hết. Việt Nam – một nền kinh tế có độ mở lớn và đang phục hồi mạnh mẽ – không thể nằm ngoài vòng xoáy này.

Mặc dù đã đạt được bước tiến đáng kể khi tự chủ khoảng 70-75% nguồn cung xăng dầu, song với đặc điểm là nền kinh tế mở, Việt Nam vẫn chịu tác động trực tiếp từ các biến động năng lượng toàn cầu.

Trước bối cảnh thế giới nhiều biến động, các chuyên gia nhận định, những bất ổn này đồng thời cũng tạo ra cú hích, thúc đẩy Việt Nam đẩy nhanh quá trình hiện thực hóa các mục tiêu theo tinh thần Nghị quyết số 70-NQ/TW, các chỉ đạo của Đảng, Chính phủ về tự chủ an ninh năng lượng trong dài hạn. Theo đó, để tiến tới tự chủ, Việt Nam cần xây dựng một hệ sinh thái năng lượng hoàn chỉnh, dựa trên các trụ cột mang tính cấu trúc.

TS. Nguyễn Đình Hòa, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho rằng, an ninh năng lượng của Việt Nam hiện được duy trì ở trạng thái tương đối ổn định, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế và ổn định xã hội trong bối cảnh quốc tế nhiều biến động. Tuy nhiên, hệ thống này vẫn bộc lộ tính dễ tổn thương, chưa đạt đến trạng thái bền vững, chủ yếu do sự đan xen của các rủi ro ngoại sinh ngày càng gia tăng.

Do đó, trong giai đoạn tới, Việt Nam cần hoàn thiện và đẩy mạnh các cơ chế chính sách nhằm tăng cường an ninh năng lượng, đặc biệt là bảo đảm các nguồn lực chiến lược. Nhà nước cần thúc đẩy đa dạng hóa nguồn cung, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, phát triển năng lượng tái tạo gắn với đầu tư hạ tầng lưới điện, hệ thống lưu trữ và công nghệ tiết kiệm năng lượng.

"Chủ động hội nhập gắn với quản lý rủi ro an ninh năng lượng. Việt Nam cần đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu, đối tác đầu tư và chuỗi cung ứng; đồng thời nâng cao năng lực tham gia và định hình các cơ chế hợp tác khu vực, quốc tế về năng lượng. Cùng với đó là bổ sung, hoàn thiện các chính sách phát triển năng lượng tái tạo", TS. Nguyễn Đình Hòa nhấn mạnh.

Thiết lập hệ thống phòng thủ đa lớp bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng

Ở góc độ chính sách, ông Trần Quốc Khánh, nguyên Thứ trưởng Bộ Công Thương cho rằng, những biến động địa chính trị hiện nay không chỉ là cú sốc bên ngoài, mà còn là phép thử đối với khả năng chống chịu, thích ứng và mức độ tự chủ của hệ thống năng lượng quốc gia.

Theo ông Trần Quốc Khánh, cần nhìn nhận lại khái niệm an ninh năng lượng theo cách tiếp cận rộng hơn. Nếu trước đây an ninh năng lượng chủ yếu được hiểu là bảo đảm đủ nguồn cung với chi phí hợp lý, thì hiện nay, cần hướng tới mục tiêu toàn diện hơn: bảo đảm tính tự chủ, tính linh hoạt và tính bền vững của hệ thống năng lượng.

Điều đó có nghĩa là không chỉ đủ năng lượng, mà còn phải bảo đảm an toàn, ổn định, có khả năng thích ứng với các cú sốc bên ngoài và phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững.

An ninh năng lượng cần hướng tới mục tiêu toàn diện hơn: bảo đảm tính tự chủ, tính linh hoạt và tính bền vững của hệ thống năng lượng.

Bên cạnh đó, cách tiếp cận truyền thống – chủ yếu từ phía cung cũng cần được điều chỉnh. Không chỉ dừng lại ở việc bảo đảm nguồn cung, mà cần quan tâm đến phía cầu, bao gồm các giải pháp tiết kiệm và sử dụng năng lượng hiệu quả.

"Cầu ở đây không chỉ là cầu tiêu thụ, mà còn là các biện pháp giúp người dân sử dụng năng lượng hiệu quả hơn. Đây là một trong những giải pháp căn bản để bảo đảm an ninh năng lượng", ông Khánh nhấn mạnh.

Đưa ra khuyến nghị chính sách, ông Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho rằng, có 4 nhóm vấn đề lớn cần tập trung khi bàn về an ninh năng lượng: tư duy và thể chế; chuyển đổi năng lượng; dự trữ và thị trường năng lượng; tổ chức thực hiện và nguồn nhân lực.

Trong đó, về thể chế, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý bảo đảm tính đồng bộ và khả thi, đồng thời từng bước xóa bỏ cơ chế "xin – cho" trong quy hoạch và đầu tư.

Cùng với đó, cần hoàn thiện cơ chế đặc thù, vượt trội để thu hút các nguồn lực xã hội hóa, đặc biệt đối với các dự án năng lượng quy mô lớn, hiệu quả cao như điện gió ngoài khơi và điện khí.

Về dự trữ năng lượng, theo ông Tạ Đình Thi, đây vẫn là một vấn đề lớn khi chủ yếu dựa vào các kho thương mại của doanh nghiệp. Do đó, cần xây dựng hệ thống dự trữ mang tính chiến lược, đồng thời đa dạng hóa nguồn cung để giảm thiểu rủi ro.

Về cơ cấu năng lượng, cần đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi số một cách bài bản. Tuy nhiên, một thách thức lớn nằm ở khâu tổ chức thực hiện.

"Chính sách và pháp luật đã tương đối đầy đủ, nhưng việc thực thi trên thực tế vẫn còn nhiều hạn chế. Cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện cơ chế để tháo gỡ các điểm nghẽn, đặc biệt là thủ tục hành chính đối với các dự án năng lượng lớn", ông Tạ Đình Thi nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng đề xuất triển khai linh hoạt các công cụ như ngoại giao năng lượng, tái khởi động dự án điện hạt nhân, xây dựng hệ thống phòng thủ đa lớp cho an ninh năng lượng. Đây sẽ là nền tảng giúp nền kinh tế trụ vững trước các cú sốc toàn cầu, bảo đảm phát triển bền vững và khẳng định vị thế độc lập, tự chủ của quốc gia.

Đồng thời, đẩy nhanh xây dựng hệ thống kho dự trữ chiến lược, bao gồm cả kho ngầm, không chỉ tạo "lá chắn" vật lý trước rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng, mà còn cung cấp công cụ điều tiết thị trường, hướng tới mô hình điều hành tương tự các nước phát triển.

Trong bối cảnh thế giới đang bước vào một giai đoạn biến động sâu sắc về địa chính trị và cấu trúc năng lượng, yêu cầu tự chủ an ninh năng lượng đối với Việt Nam không còn là lựa chọn, mà là tất yếu khách quan. Từ những cú sốc bên ngoài, đến phản ứng chính sách, thiết lập công cụ dự trữ và khẳng định vai trò nền tảng của năng lượng đối với tăng trưởng, đồng thời cho thấy một thực tế rõ ràng an ninh năng lượng không chỉ là bài toán cung – cầu, mà là năng lực tổng hợp của quốc gia.

Nghị quyết số 70-NQ/TW đã đặt ra một tầm nhìn chiến lược, trong đó Năng lượng không chỉ "đi trước một bước", mà còn phải trở thành trụ cột bảo đảm phát triển nhanh và bền vững, gắn với hai mục tiêu 100 năm của đất nước. Vấn đề đặt ra hiện nay không còn là "đủ hay thiếu", mà là làm thế nào để xây dựng một hệ sinh thái năng lượng đủ mạnh, đủ linh hoạt và đủ khả năng chống chịu trước mọi cú sốc bên ngoài.

Tự chủ năng lượng, vì vậy, không chỉ là một mục tiêu của riêng ngành Năng lượng, mà là biểu hiện cụ thể của năng lực tự chủ, tự cường của nền kinh tế. Khi hệ thống năng lượng được vận hành hiệu quả, minh bạch và hiện đại, đó không chỉ là "lá chắn" trước rủi ro, mà còn là "bệ phóng" cho tăng trưởng dài hạn, chủ động định hình tương lai phát triển trong kỷ nguyên mới.