Ứng phó trước khủng hoảng năng lượng toàn cầu

Các quốc gia trên thế giới đã có nhiều giải pháp ứng phó với gián đoạn nguồn cung xăng dầu nhằm bảo đảm an ninh năng lượng.

Các quốc gia tăng cường biện pháp điều hành, ổn định thị trường

Thị trường năng lượng toàn cầu đang đối mặt với một trong những cú sốc nghiêm trọng nhất khi hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz - tuyến đường chiến lược vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí đốt toàn cầu - bị gián đoạn nghiêm trọng từ cuối tháng 2. Theo cảnh báo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ngày 22/3, tình trạng này đã tạo ra một "nút thắt năng lượng" với quy mô chưa từng có. Ước tính, khoảng 11 triệu thùng dầu mỗi ngày cùng với 140 tỷ m³ khí đốt đã bị gián đoạn, khiến giá dầu thô vượt mốc 100 USD/thùng. Hệ quả là mặt bằng giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh, kéo theo hàng loạt tác động lan tỏa đến nền kinh tế.

Theo đánh giá của IEA, tác động của cuộc khủng hoảng không chỉ dừng lại ở thị trường nhiên liệu mà còn ảnh hưởng sâu rộng tới lạm phát, chi phí nhập khẩu và tốc độ tăng trưởng kinh tế của nhiều quốc gia. Quy mô ảnh hưởng của cú sốc này được nhận định vượt qua cả các cuộc khủng hoảng dầu mỏ trong thập niên 1970 cũng như những biến động năng lượng trong giai đoạn xung đột Nga - Ukraine.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu chưa phục hồi hoàn toàn và áp lực lạm phát vẫn còn hiện hữu, cú sốc năng lượng lần này đang tạo ra những tác động lan rộng tới sản xuất, thương mại và đời sống người dân trên phạm vi toàn cầu.

Để giảm thiểu tác động, IEA đã phối hợp giải phóng khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược - mức can thiệp lớn nhất từ trước đến nay. Đồng thời, cơ quan này cũng khẳng định sẵn sàng tiếp tục sử dụng nguồn dự trữ nếu tình hình chưa được cải thiện. Tuy nhiên, các biện pháp này chủ yếu mang tính ngắn hạn, trong khi giải pháp căn cơ vẫn là khôi phục hoạt động bình thường tại eo biển Hormuz.

Thực tế cho thấy những gián đoạn nguồn cung đã buộc nhiều nhà máy lọc dầu tại châu Á phải giảm công suất hoạt động. Tại châu Âu, giá khí đốt tăng hơn 60%, khiến chi phí sản xuất và sinh hoạt tăng cao. Riêng tại Pháp, giá xăng phổ biến lên khoảng 1,87 euro/lít và dầu diesel khoảng 2,03 euro/lít, tạo áp lực lớn đối với người tiêu dùng và doanh nghiệp.

Trước những biến động mạnh của thị trường năng lượng, nhiều quốc gia đã nhanh chóng triển khai các giải pháp nhằm kiểm soát giá và bảo đảm nguồn cung nhiên liệu.

Chính phủ Hàn Quốc, đã yêu cầu áp dụng cơ chế giá trần đối với nhiên liệu, đồng thời triển khai các biện pháp kiểm soát thị trường ngoại hối nhằm hạn chế biến động. Hungary cũng áp dụng chính sách tương tự khi quy định mức giá trần đối với xăng và dầu diesel, đồng thời mở kho dự trữ dầu quốc gia để bảo đảm nguồn cung trong nước.

Trong khi đó, Slovenia lựa chọn phương án kiểm soát nhu cầu tiêu dùng bằng cách giới hạn lượng nhiên liệu mua mỗi ngày. Theo đó, mỗi phương tiện cá nhân chỉ được mua tối đa 50 lít/ngày, trong khi doanh nghiệp và các nhóm ưu tiên được phép mua tối đa 200 lít. Một số doanh nghiệp năng lượng thậm chí còn siết chặt hơn mức giới hạn đối với khách hàng cá nhân.

Tại châu Âu, các quốc gia kết hợp nhiều công cụ điều hành như kiểm soát giá, điều chỉnh thuế và triển khai các gói hỗ trợ kinh tế. Đức và Áo kiểm soát tần suất điều chỉnh giá nhằm giảm biến động tâm lý thị trường, trong khi Tây Ban Nha triển khai gói hỗ trợ khoảng 5 tỷ euro và giảm thuế VAT đối với năng lượng từ 21% xuống còn 10%.

Ở khu vực châu Á - nơi chịu ảnh hưởng trực tiếp do phần lớn nguồn cung dầu và khí hóa lỏng đi qua Hormuz - các quốc gia tập trung vào việc tiết giảm tiêu thụ và tăng cường dự trữ. Sri Lanka áp dụng hạn mức nhiên liệu, Philippines triển khai tuần làm việc 4 ngày trong khu vực công, còn Thái Lan xem xét áp dụng giá trần và hạn chế phương tiện. Nhật Bản và Hàn Quốc đồng thời đẩy mạnh các biện pháp kiểm soát giá và tăng dự trữ năng lượng.

Việt Nam chủ động điều hành, bảo đảm nguồn cung trong nước

Tại Việt Nam, với đặc điểm là quốc gia nhập khẩu ròng xăng dầu, những biến động của giá năng lượng thế giới đã nhanh chóng tác động đến nền kinh tế. Tuy nhiên, công tác điều hành đã được triển khai sớm và đồng bộ, giúp nguồn cung trong nước cơ bản được bảo đảm, không xảy ra tình trạng gián đoạn trên diện rộng.

Việt Nam xây dựng nhiều giải pháp nhằm bảo đảm nguồn cung, giá nhiên liệu ổn định trong tình hình mới.

Theo đó, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 14-KL/TW ngày 20/3/2026 về bảo đảm nguồn cung, giá nhiên liệu ổn định trong tình hình mới. Bộ Chính trị giao Ban Thường vụ Đảng ủy Chính phủ khẩn trương lãnh đạo, chỉ đạo các cơ quan bám sát, dự báo tình hình, diễn biến cung cầu và giá cả xăng dầu thế giới để chủ động, xây dựng kịch bản ứng phó hiệu quả; xem xét sử dụng ngay các công cụ chính sách tài khóa (các loại thuế, phí, chi, ứng chi ngân sách), tiền tệ (hỗ trợ lãi suất, vay vốn, nhu cầu ngoại tệ), chính sách quản lý giá, chính sách thương mại,... kết hợp tăng cường các biện pháp thanh tra, kiểm tra, siết chặt quản lý chống buôn lậu, quản lý chặt chẽ các đầu mối, thương nhân; xử lý nghiêm tình trạng găm hàng trục lợi, gian lận thương mại.

Khuyến khích tiết kiệm trong tiêu dùng để bảo đảm ổn định nguồn cung, giảm thiểu biến động tăng giá nguyên liệu, nhiên liệu trong nước làm ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, đời sống nhân dân, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an ninh trật tự xã hội, kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền những vấn đề cần chỉ đạo; sớm xây dựng chiến lược quốc gia về cung ứng, dự trữ nguyên liệu, nhiên liệu trong dài hạn.

Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), trước bối cảnh hiện nay, Bộ Công Thương đã liên tục ban hành các văn bản chỉ đạo hệ thống phân phối xăng dầu trên toàn quốc duy trì hoạt động ổn định, bảo đảm cung ứng trong mọi tình huống. Đồng thời, cơ quan quản lý cũng chủ động rà soát, điều chỉnh cơ chế chính sách theo hướng tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn nhập khẩu.

Việc điều hành giá xăng dầu được thực hiện linh hoạt, bám sát diễn biến thị trường quốc tế, kết hợp hiệu quả giữa Quỹ Bình ổn giá và các công cụ thuế, phí nhằm hạn chế biến động mạnh. Qua đó góp phần kiểm soát lạm phát và giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.

Song song với đó, các giải pháp tăng cường dự trữ và bảo đảm lưu thông trong hệ thống phân phối tiếp tục được triển khai, nâng cao khả năng ứng phó với các biến động bất lợi từ bên ngoài.

So sánh trong khu vực cho thấy giá xăng dầu tại Việt Nam hiện thấp hơn đáng kể so với nhiều quốc gia lân cận, trong khi vẫn bảo đảm nguồn cung ổn định và không áp dụng các biện pháp hành chính cứng như hạn mức mua trên diện rộng.

Cụ thể, tại Thái Lan, giá xăng và dầu diesel sau trợ giá vẫn ở mức cao; tại Campuchia, giá nhiên liệu tiếp tục duy trì ở mức cao dù đã có hỗ trợ từ Chính phủ. Trong khi đó, tại Trung Quốc và Lào, giá xăng dầu cũng ở mức cao hơn so với Việt Nam. Điều này cho thấy hiệu quả của việc điều hành linh hoạt, kết hợp giữa công cụ thị trường và các chính sách bình ổn.

Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước nhấn mạnh, diễn biến của cuộc khủng hoảng cho thấy các nền kinh tế phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu dễ bị tổn thương trước những biến động địa chính trị. Trong ngắn hạn, ưu tiên hàng đầu là bảo đảm nguồn cung, điều hành giá linh hoạt và kiểm soát thị trường.

Về dài hạn, các quốc gia cần tăng cường dự trữ chiến lược, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo. Đồng thời, việc tăng cường hợp tác khu vực cũng được xem là yếu tố quan trọng nhằm ứng phó hiệu quả với các gián đoạn tại những "điểm nghẽn" chiến lược như eo biển Hormuz.