Tỷ giá USD gia tăng áp lực trước "sóng gió" địa chính trị

Đồng bạc xanh đang phục hồi sau giai đoạn suy yếu từ đầu năm. Ảnh minh họa

Ngày 02/3/2026, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) công bố tỷ giá trung tâm ở mức 25.038 VND/USD, giảm nhẹ so với tuần trước đó. Với biên độ ±5%, tỷ giá trần và sàn tại các ngân hàng thương mại dao động từ 23.785 - 26.290 VND/USD.

Tại Vietcombank và BIDV, giá mua bán USD phổ biến quanh 25.989 - 26.289 VND/USD, tăng gần 60 đồng mỗi chiều so với phiên trước. Trong khi đó, trên thị trường tự do, USD giao dịch ở mức 26.563 - 26.715 VND/USD, cao hơn đáng kể so với kênh chính thức, phản ánh tâm lý phòng thủ gia tăng khi rủi ro địa chính trị leo thang.

Biến động này diễn ra trong bối cảnh xung đột quân sự tại Iran tiếp tục căng thẳng, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu, đặc biệt khi khu vực Trung Đông giữ vai trò huyết mạch của thị trường dầu mỏ. Giá dầu thế giới biến động mạnh, kéo theo sự dịch chuyển của dòng vốn quốc tế sang các tài sản trú ẩn như USD và vàng.

Trên thị trường quốc tế, chỉ số USD Index đo lường sức mạnh của đồng USD hiện tăng lên 98,26 điểm, cho thấy đồng bạc xanh tạm thời phục hồi sau giai đoạn suy yếu từ đầu năm.

Theo giới phân tích, chiến sự tại Iran tạo ra hai lực kéo trái chiều đối với USD. Một mặt, bất ổn địa chính trị thường kích hoạt nhu cầu nắm giữ USD như tài sản an toàn, đặc biệt khi rủi ro lan rộng sang các tuyến vận tải chiến lược như eo biển Hormuz. Mặt khác, nếu giá dầu leo thang quá nhanh, lạm phát Mỹ có thể chịu áp lực tăng trở lại, khiến kỳ vọng về lộ trình nới lỏng của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) bị điều chỉnh.

Trong nước, nền tảng vĩ mô vẫn tương đối ổn định. Theo báo cáo vĩ mô mới công bố của VNDirect, CPI tháng 1/2026 tăng 2,53% so với cùng kỳ, cho thấy áp lực lạm phát trong vùng kiểm soát. Từ giữa tháng 1/2026, khi USD Index điều chỉnh từ vùng 99,4 điểm xuống dưới 98 điểm và lùi về 96,2 - 97,0 điểm sau cuộc họp cuối tháng 1 của Fed, tỷ giá USD/VND đã giảm khoảng 1,3% trong tháng. Sang giữa tháng 2, USD Index có thời điểm chạm 96 điểm - mức thấp mới nhiều năm, giúp VND tăng giá khoảng 1,14% từ đầu năm, trong khi USD Index giảm khoảng 1,4%.

Báo cáo vĩ mô của MBS Research cho biết, dù Fed giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp tháng 1/2026, thị trường vẫn kỳ vọng hai đợt giảm lãi suất tổng cộng 50 điểm cơ bản trong năm 2026. Tuy nhiên, với tỷ lệ thất nghiệp Mỹ tháng 12/2025 ở mức 4,3% và lạm phát chưa về mục tiêu, lộ trình nới lỏng được đánh giá sẽ thận trọng.

Chiến sự Iran vì thế trở thành biến số mới trong tháng 3/2026. Nếu giá dầu duy trì ở mức cao, áp lực nhập khẩu năng lượng của Việt Nam có thể gia tăng, ảnh hưởng đến cán cân thương mại và nhu cầu ngoại tệ. Bên cạnh đó, giá vàng quốc tế biến động mạnh có thể kích thích nhu cầu nắm giữ USD trong nước, nhất là khi chênh lệch giá vàng nội - ngoại còn lớn.

Tỷ giá cũng gắn chặt với trạng thái thanh khoản nội địa. Đầu tháng 2/2026, lãi suất liên ngân hàng qua đêm từng vượt 17%, phản ánh căng thẳng cục bộ. Tuy nhiên, theo NHNN, trong tuần 23-27/02, cơ quan này đã cho vay 9.774 tỷ đồng trên kênh cầm cố giấy tờ có giá với lãi suất 4,5%, trong khi khối lượng đáo hạn lên tới 87.992 tỷ đồng, qua đó hút ròng 78.218 tỷ đồng. Lãi suất qua đêm giảm từ 6,39% xuống 2,83% chỉ trong một tuần, cho thấy thanh khoản đã cải thiện nhanh và nhà điều hành chủ động điều tiết cung tiền.

Ở góc độ doanh nghiệp, tác động của căng thẳng tại Trung Đông không dừng ở tỷ giá. GS.TS. Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội nhận định, căng thẳng tại Trung Đông có thể lan tỏa sang tài chính và thương mại toàn cầu. Các tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz hay Biển Đỏ có nguy cơ bị ảnh hưởng gián tiếp, khiến phí bảo hiểm tàu biển, thời gian vận chuyển và chi phí container tăng. Những ngành phụ thuộc lớn vào logistics như dệt may, da giày, nông sản sẽ chịu tác động trực tiếp.

Theo GS.TS. Mạc Quốc Anh, xung đột làm gia tăng tâm lý phòng thủ trên thị trường tài chính toàn cầu, đẩy dòng tiền về USD, qua đó gây áp lực tỷ giá với các nền kinh tế mới nổi. Doanh nghiệp nhập khẩu đối mặt rủi ro chi phí ngoại tệ tăng, trong khi doanh nghiệp xuất khẩu có thể chịu tác động kép nếu cầu tiêu dùng tại các thị trường lớn suy yếu.

Vì thế, ông Mạc Quốc Anh khuyến nghị doanh nghiệp cần rà soát lại hợp đồng, điều khoản thanh toán và bảo hiểm; đa dạng hóa đối tác, tránh phụ thuộc quá mức vào một tuyến vận tải; cân nhắc sử dụng công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá; đồng thời đàm phán điều khoản giá linh hoạt theo biến động chi phí nhiên liệu và vận tải. Về thị trường, Trung Đông vẫn là khu vực tiềm năng cho lương thực, thực phẩm halal, vật liệu xây dựng và hàng tiêu dùng, song cần phân tán rủi ro sang khu vực Nam Á, châu Phi hoặc ASEAN để bảo đảm an toàn dòng tiền.

Về phía chính sách, các chuyên gia cho rằng việc điều hành linh hoạt tỷ giá và lãi suất là then chốt để ổn định tâm lý thị trường. Trong bối cảnh dự trữ ngoại hối đã được củng cố và dòng vốn FDI duy trì ổn định, nền tảng vĩ mô của Việt Nam vẫn tương đối vững. MBS Research dự báo tỷ giá USD/VND có thể tăng khoảng 2,5-3% trong năm 2026, song mặt bằng chung được đánh giá ổn định hơn giai đoạn trước.

Nhận định về xu hướng tỷ giá, TS. Phạm Ngọc Hương Quỳnh - Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, với sự điều hành linh hoạt của NHNN, mức mất giá của VND trong năm 2026 được dự báo vẫn có thể kiểm soát trong biên độ khoảng 2-2,5%, ngay cả khi thị trường toàn cầu đối mặt thêm cú sốc địa chính trị mới.