Trái phiếu doanh nghiệp: Mở dư địa từ nhu cầu vốn dài hạn

Trái phiếu doanh nghiệp kỳ vọng hỗ trợ nhu cầu vốn cho các dự án hạ tầng.

Dư địa lớn từ nhu cầu vốn hạ tầng và vai trò của thị trường vốn dài hạn

Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc đầu tư hạ tầng, qua đó mở ra dư địa phát triển cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp, đặc biệt trong vai trò kênh huy động vốn trung và dài hạn.

Theo quy hoạch, cả nước đặt mục tiêu phát triển hơn 9.000 km đường cao tốc, gần 30.000 km quốc lộ và trên 1.500 km đường sắt tốc độ cao, với tổng nhu cầu vốn khoảng 2,6 triệu tỷ đồng (tương đương 105 tỷ USD). Quy mô này tạo áp lực lớn lên ngân sách nhà nước, đồng thời vượt quá khả năng cung ứng của hệ thống ngân hàng - vốn chủ yếu tập trung vào các khoản vay ngắn và trung hạn.

Sau giai đoạn tăng trưởng nóng, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã trải qua một chu kỳ điều chỉnh mạnh khi nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn về thanh khoản, niềm tin nhà đầu tư suy giảm. Tuy nhiên, quá trình rà soát, siết chặt điều kiện phát hành và nâng cao minh bạch đang giúp thị trường dần ổn định, tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển chất lượng hơn.

Mô hình đối tác công - tư (PPP) được xem là giải pháp quan trọng nhằm huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân. Dù vậy, khả năng huy động vốn dài hạn, đặc biệt qua kênh trái phiếu doanh nghiệp, vẫn là một trong những điểm nghẽn lớn của các dự án PPP.

Đáng chú ý, trái phiếu doanh nghiệp dành cho các dự án hạ tầng chưa thực sự hấp dẫn nhà đầu tư do nhiều yếu tố đặc thù. Các dự án PPP thường có vòng đời kéo dài từ 20 đến 50 năm, trong khi doanh nghiệp phải trả lãi ngay từ khi phát hành, dù dự án chưa đi vào khai thác. Điều này làm gia tăng chi phí tài chính và tạo áp lực lớn lên dòng tiền trong giai đoạn đầu.

Cùng với đó, tài sản đảm bảo của các dự án hạ tầng chủ yếu là quyền thu phí hoặc dòng tiền dự kiến trong tương lai, trong khi thiếu các cơ chế bảo lãnh phù hợp từ phía Nhà nước. Mức độ rủi ro vì vậy cao hơn, làm giảm sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư tổ chức.

Sự lệch pha giữa nguồn vốn ngân hàng và nhu cầu vốn của các dự án hạ tầng cũng là yếu tố đáng lưu ý. Trong khi hệ thống ngân hàng chủ yếu cung cấp vốn ngắn và trung hạn với lãi suất có thể biến động, các dự án hạ tầng lại cần nguồn vốn ổn định, dài hạn trong nhiều thập kỷ. Sự không tương thích này làm gia tăng rủi ro chi phí vốn và ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của dự án.

Dù còn nhiều khó khăn, thị trường trái phiếu doanh nghiệp vẫn được đánh giá có cơ hội phát triển trong trung và dài hạn, đặc biệt khi các quy định liên quan đến trái phiếu hạ tầng và PPP dần được hoàn thiện. Khi đó, thị trường vốn có thể từng bước đảm nhận vai trò cung ứng nguồn vốn dài hạn, trong khi ngân sách nhà nước và hệ thống ngân hàng đóng vai trò hỗ trợ.

Một yếu tố quan trọng khác là việc mở rộng cơ sở nhà đầu tư. Việc thúc đẩy sự tham gia của các tổ chức tài chính như công ty bảo hiểm, quỹ hưu trí và nhà đầu tư quốc tế được kỳ vọng sẽ tạo thêm nguồn vốn dài hạn ổn định cho thị trường.

Minh bạch thông tin và xếp hạng tín nhiệm - nền tảng nâng cao chất lượng thị trường

Bên cạnh yếu tố nhu cầu vốn, thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam đang trong quá trình tái cấu trúc theo hướng minh bạch và bền vững hơn, qua đó tạo nền tảng thu hút dòng vốn dài hạn.

Xu hướng tăng cường công bố thông tin và áp dụng các chuẩn mực tài chính chặt chẽ hơn ngày càng rõ nét. Theo đó, trái phiếu doanh nghiệp gắn chặt hơn với chất lượng tài sản và dòng tiền thực, thay vì phụ thuộc vào uy tín hoặc kỳ vọng tăng trưởng. Điều này giúp nhà đầu tư có cơ sở đánh giá rủi ro rõ ràng hơn, đồng thời nâng cao tính minh bạch của thị trường.

Cùng với đó, vai trò của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm ngày càng được đề cao, góp phần hình thành chuẩn tham chiếu chung và hỗ trợ quá trình ra quyết định đầu tư.

Thực tế cho thấy xu hướng gắn phát hành trái phiếu với xếp hạng tín nhiệm và minh bạch dòng tiền đang dần hình thành, phản ánh sự chuyển dịch từ tăng trưởng quy mô sang nâng cao chất lượng.

Trong bối cảnh đó, nhóm doanh nghiệp hạ tầng giao thông được đánh giá có tiềm năng nhờ dòng tiền tương đối ổn định và có khả năng dự báo, đến từ các nguồn thu như phí đường bộ, cảng biển hoặc sân bay. Khi lưu lượng vận tải phục hồi, các nguồn thu này có xu hướng tăng trưởng đều và ít biến động hơn so với nhiều ngành khác.

Tuy nhiên, số lượng doanh nghiệp hạ tầng tham gia phát hành trái phiếu vẫn còn hạn chế, khiến thị trường thiếu chiều sâu và chưa đa dạng về sản phẩm.

Để nâng cao chất lượng phát hành, doanh nghiệp cần chú trọng hơn đến quản trị và các tiêu chuẩn phát triển bền vững (ESG). Đồng thời, các cơ chế hỗ trợ như bảo lãnh tín dụng, bảo lãnh thanh toán hoặc công cụ bảo hiểm rủi ro được kỳ vọng sẽ góp phần cải thiện mức độ an toàn của trái phiếu.

Theo nhận định của chuyên gia, nếu các yếu tố về minh bạch thông tin, xếp hạng tín nhiệm và cơ chế chính sách được cải thiện đồng bộ, thị trường trái phiếu doanh nghiệp, đặc biệt là trái phiếu hạ tầng, có thể trở thành một trong những trụ cột quan trọng của thị trường vốn trong trung và dài hạn.