Bỏ bớt 4 “cửa” tiền kiểm khi thành lập công ty chứng khoán

Thủ tục thành lập doanh nghiệp trong ngành Chứng khoán sắp được rút gọn khi chuyển sang hậu kiểm. Ảnh: Tuấn Thủy

Theo dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán Chính phủ trình Quốc hội, công ty chứng khoán xin giấy phép thành lập và hoạt động không còn phải đáp ứng 4 điều kiện tại Điều 74 Luật Chứng khoán 2019.

Thứ nhất, cổ đông, thành viên góp vốn là cá nhân không phải chứng minh mình không thuộc diện bị cấm thành lập, quản lý doanh nghiệp.

Thứ hai, cổ đông là tổ chức không cần chứng minh tư cách pháp nhân, tình trạng hoạt động hợp pháp và nộp báo cáo tài chính năm gần nhất được kiểm toán với ý kiến chấp nhận toàn phần.

Thứ ba, tổng giám đốc không bị xét điều kiện “không bị xử phạt hành chính trong lĩnh vực chứng khoán trong 6 tháng gần nhất”. Phó tổng giám đốc phụ trách nghiệp vụ cũng được bỏ điều kiện này.

Thứ tư, doanh nghiệp không phải nộp dự thảo điều lệ để chứng minh không trái Luật Chứng khoán và Luật Doanh nghiệp.

Công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán được cắt giảm các điều kiện tương tự tại Điều 75 Luật hiện hành.

Theo cơ quan soạn thảo, những điều kiện bị bãi bỏ chủ yếu là nội dung đã có luật chuyên ngành khác điều chỉnh. Chẳng hạn, việc ai được thành lập, quản lý doanh nghiệp đã quy định trong Luật Doanh nghiệp. Một số nội dung khác có thể kiểm tra trong quá trình công ty hoạt động.

Thay vì “tiền kiểm” từng giấy tờ trước khi cấp phép, cơ quan quản lý sẽ tăng giám sát và hậu kiểm. Doanh nghiệp gia nhập thị trường nhanh hơn, hồ sơ gọn hơn, thời gian giải quyết thủ tục được rút ngắn.

Nhà đầu tư nước ngoài cũng được tạo thuận lợi khi mở hiện diện tại Việt Nam. Chi nhánh công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ nước ngoài không còn bị yêu cầu công ty mẹ phải còn thời gian hoạt động tối thiểu 5 năm.

Với chi nhánh công ty quản lý quỹ, dự thảo bỏ cụm từ “đại chúng” trong điều kiện cấp phép. Nghĩa là công ty mẹ chỉ cần được cơ quan quản lý nước sở tại cấp phép quản lý quỹ, không bắt buộc phải là quỹ đại chúng.

Văn phòng đại diện được bỏ yêu cầu công ty mẹ còn thời gian hoạt động tối thiểu một năm. Thay vào đó, cơ quan cấp phép nước sở tại phải có thỏa thuận hợp tác về trao đổi thông tin, thanh tra, giám sát với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Trường hợp chưa có thỏa thuận, công ty nước ngoài phải đang quản lý các quỹ đầu tư tại Việt Nam.

Ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài muốn làm lưu ký chứng khoán được bỏ hai điều kiện. Một là đáp ứng tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu và kinh doanh có lãi năm gần nhất. Hai là có địa điểm, trang thiết bị phục vụ lưu ký, thanh toán giao dịch chứng khoán.

Tương ứng, ba loại giấy tờ được rút khỏi hồ sơ: bản thuyết minh cơ sở vật chất, tài liệu chứng minh tỷ lệ an toàn vốn và báo cáo tài chính năm gần nhất đã kiểm toán. Các chỉ tiêu an toàn vốn của ngân hàng vốn đã được pháp luật ngân hàng quản lý chặt chẽ.

Với ngân hàng thanh toán, yêu cầu là ngân hàng thương mại thành lập, hoạt động tại Việt Nam được đưa thẳng vào khoản 1 Điều 69, bỏ phần quy định lặp lại. Các điều kiện về năng lực tài chính, an toàn hoạt động và cơ sở vật chất vẫn giữ nguyên.

Những thay đổi trên là bước luật hóa phương án cắt giảm thủ tục đã được Thủ tướng phê duyệt tại Quyết định 1848 tháng 8/2025. Phương án này sau đó được Chính phủ quy định tại Nghị quyết số 66.16 ngày 7/4/2026/NQ-CP, theo cơ chế đặc biệt của Quốc hội về xử lý vướng mắc do quy định pháp luật. Đưa vào luật giúp các nội dung cắt giảm có cơ sở pháp lý ổn định, lâu dài.

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết cải cách thủ tục hành chính để thị trường phát triển không có nghĩa là hạ tiêu chuẩn. Mục tiêu quan trọng nhất vẫn là thị trường minh bạch, quyền lợi chính đáng của nhà đầu tư và thành viên thị trường được bảo vệ.

Theo Bộ trưởng, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát quy định về hoạt động của tổ chức kinh doanh chứng khoán. Trọng tâm là làm rõ trách nhiệm các bên khi cung cấp dịch vụ, kiểm soát xung đột lợi ích và bảo vệ tài sản nhà đầu tư.

Tinh thần này thể hiện ngay trong dự thảo. Bên cạnh việc bỏ bớt điều kiện đầu vào, luật nâng chuẩn với người đứng đầu doanh nghiệp. Công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ phải có ít nhất một người đại diện theo pháp luật đáp ứng tiêu chuẩn như tổng giám đốc về tình trạng pháp lý, kinh nghiệm và chứng chỉ hành nghề.

Doanh nghiệp đang có người đại diện chưa đạt chuẩn mới không phải thay ngay. Họ chỉ cần đáp ứng yêu cầu khi thay đổi người đại diện theo pháp luật.

Tại phiên thảo luận, nhiều đại biểu cho rằng hậu kiểm hiệu quả đòi hỏi hạ tầng công nghệ hiện đại và đội ngũ giám sát đủ mạnh. Thị trường hiện có hơn 14 triệu tài khoản giao dịch, trong khi các hành vi cấu kết, thao túng vẫn có thể xảy ra. Dự thảo vì vậy bổ sung chính sách khuyến khích, đãi ngộ, thu hút nhân lực cho ngành chứng khoán.

Khi được Quốc hội thông qua, Luật Chứng khoán sửa đổi dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.