 |
| Các chuyên gia nước ngoài chia sẻ kinh nghiệm tại sự kiện. Ảnh: T.H |
Khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến thị trường
Trong khuôn khổ Đối thoại Hữu nghị lần thứ 3 năm 2026 (FD 2026), các phiên chuyên đề về đổi mới sáng tạo đã tập trung trao đổi kinh nghiệm quốc tế và giải pháp thúc đẩy hệ sinh thái khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo tại TP. Hồ Chí Minh. Các đại biểu đến từ Anh, Nhật Bản, Đức ...cùng các địa phương, đối tác có thế mạnh về khoa học - công nghệ đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm về kết nối nghiên cứu với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và thị trường.
Theo ông Trần Trọng Tuyên, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh, khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến thị trường không chỉ là khoảng cách công nghệ mà còn là khoảng cách thể chế.
“Doanh nghiệp có thể có công nghệ nhưng thiếu nơi thử nghiệm; có sản phẩm nhưng thiếu khách hàng đầu tiên; có tài sản trí tuệ nhưng khó gọi vốn hoặc chuyển giao”, ông Tuyên phân tích.
Từ thực tế này, yêu cầu đặt ra với chính quyền địa phương là kiến tạo môi trường để doanh nghiệp dám đầu tư, dám thử nghiệm và đưa kết quả R&D ra thị trường nhanh hơn. Đây cũng là một trong những điều kiện quan trọng để TP. Hồ Chí Minh thúc đẩy mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Các đại biểu cho rằng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hiệu quả cần được xây dựng theo hướng mở, trong đó chính sách phải tạo không gian cho doanh nghiệp thử nghiệm, chấp nhận rủi ro và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.
Bà Alex Smith, Tổng Lãnh sự Vương quốc Anh tại TP. Hồ Chí Minh, nhấn mạnh vai trò kết nối của “ba nhà”, gồm Nhà nước, doanh nghiệp và các viện, trường đại học. Theo bà, nghiên cứu cần gắn trực tiếp với những bài toán thực tế của doanh nghiệp và thị trường.
Từ kinh nghiệm của Vương quốc Anh, bà Alex Smith cho rằng TP. Hồ Chí Minh cần thay đổi cách đánh giá hiệu quả hoạt động nghiên cứu, không chỉ chú trọng số lượng công bố khoa học mà cần quan tâm nhiều hơn đến tác động kinh tế, khả năng ứng dụng và thương mại hóa sản phẩm.
Đưa nguồn lực xã hội vào R&D
Một trong những vấn đề được các đại biểu quan tâm là hoàn thiện hành lang chính sách để khơi thông nguồn lực đầu tư cho đổi mới sáng tạo.
Năm 2026, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo của TP. Hồ Chí Minh lần đầu lọt Top 100 toàn cầu theo StartupBlink, đứng thứ 98. Thành phố đồng thời đang có thêm dư địa chính sách khi Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16 được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026, có hiệu lực từ ngày 1/10/2026.
Cùng với Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 và Quyết định số 36/2026/QĐ-UBND của UBND TP. Hồ Chí Minh về quản lý nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, các cơ chế mới đang từng bước tạo hành lang cho hoạt động nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa kết quả khoa học - công nghệ.
Đáng chú ý, Quỹ Đầu tư mạo hiểm TP. Hồ Chí Minh đã bắt đầu vận hành trong tháng 9/2026 với vốn ban đầu 500 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách thành phố tham gia 200 tỷ đồng, tương đương 40%; phần còn lại được huy động từ các tập đoàn, doanh nghiệp và tổ chức tài chính.
 |
| Nhiều doanh nghiệp chú trọng đầu tư cho đổi mới, sáng tạo. Ảnh: AIG cung cấp |
Cách tiếp cận này đặt nguồn lực nhà nước vào vai trò “vốn mồi”, qua đó dẫn dắt thêm nguồn vốn xã hội tham gia vào các dự án đổi mới sáng tạo có tiềm năng thương mại hóa.
Theo các đại biểu, Việt Nam đang đứng trước một “cửa sổ thể chế” quan trọng khi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là những động lực đột phá. Những cơ chế mới như chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm có kiểm soát và trao quyền sở hữu kết quả nghiên cứu cho tổ chức chủ trì được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho hoạt động R&D.
Từ Nhật Bản, bà Keiko Murakami, Phó Cục trưởng Cục Chính sách Quốc tế và Điều phối thuộc Cục Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp vùng Kansai, chia sẻ cách tiếp cận chính sách dựa trên nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.
Theo bà Keiko Murakami, đơn vị này thực hiện hơn 1.000 cuộc thăm doanh nghiệp mỗi năm để nắm bắt nhu cầu trước khi thiết kế chính sách. Đây cũng là cơ sở để thúc đẩy hợp tác giữa doanh nghiệp nhỏ và vừa của Kansai với TP. Hồ Chí Minh, hướng tới chuyển từ mô hình “cùng sản xuất” sang “cùng phát triển R&D”.
Trong khi đó, ông Tobias David, cố vấn cao cấp, nguyên Chánh Văn phòng Thị trưởng thành phố Leipzig (Đức), nhấn mạnh vai trò của chính quyền trong đầu tư hạ tầng trung gian, như các khu sinh học BioCity hay chương trình khởi nghiệp SMILE, nhằm kết nối trường đại học với thị trường.
Những kinh nghiệm này cho thấy Nhà nước không nhất thiết phải trực tiếp làm thay doanh nghiệp hay nhà khoa học. Quan trọng hơn là tạo môi trường để các bên cùng đầu tư, thử nghiệm, kết nối và chia sẻ rủi ro.
Hướng tới “giao điểm” đổi mới sáng tạo mở
Tại FD 2026, các đại biểu thống nhất về sự cần thiết xây dựng hệ sinh thái sáng tạo mở, hoàn thiện chính sách ưu đãi, hình thành cơ chế thử nghiệm (sandbox), phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo và tăng cường liên kết giữa viện, trường, doanh nghiệp với thị trường.
Điểm được nhấn mạnh là hoạt động nghiên cứu cần xuất phát từ nhu cầu thực tế, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế để rút ngắn quá trình đưa sản phẩm từ nghiên cứu vào đời sống.
Theo các đại biểu, việc kết nối với những hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có thế mạnh trên thế giới sẽ giúp TP. Hồ Chí Minh tiếp cận thêm nguồn lực, kinh nghiệm và mô hình quản trị mới, từng bước trở thành một “giao điểm” quan trọng về đổi mới sáng tạo mở của khu vực.
Bà Alex Smith cho rằng, TP. Hồ Chí Minh đang sở hữu nhiều lợi thế để trở thành thị trường thử nghiệm quy mô lớn, với nguồn nhân lực kỹ thuật dồi dào và vị trí cửa ngõ vào ASEAN. Phía Vương quốc Anh sẵn sàng đẩy mạnh hợp tác với Thành phố trong đào tạo nhân lực cho Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam (VIFC), phát triển hạ tầng đường sắt đô thị theo mô hình TOD và mở rộng giáo dục xuyên quốc gia.
Với định hướng chuyển hóa quan hệ đối ngoại thành các chương trình, dự án cụ thể, FD 2026 không chỉ mở rộng hợp tác của TP. Hồ Chí Minh trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo mà còn tạo thêm kênh kết nối nguồn lực quốc tế cho phát triển kinh tế.
Trong đó, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, khuyến khích doanh nghiệp tăng đầu tư R&D và rút ngắn con đường từ nghiên cứu đến thị trường được xem là một trong những điều kiện quan trọng để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới của Thành phố.
