Quỹ ETF được miễn trần 10%, giữ chân dòng vốn ngoại

Khi vượt trần 10%, quỹ ETF phải bán bớt cổ phiếu hoặc ngừng nhận vốn, khiến nhà đầu tư nước ngoài khó rót thêm tiền vào thị trường. Ảnh minh họa.

Gỡ “trần” cho quỹ mô phỏng chỉ số

Theo dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, quỹ hoán đổi danh mục (ETF) không phải tuân thủ hạn mức 10% với chứng khoán thuộc chỉ số tham chiếu mà quỹ đầu tư.

Hiện điểm b khoản 1 Điều 110 Luật Chứng khoán 2019 quy định quỹ đại chúng không được đầu tư quá 10% tổng giá trị chứng khoán đang lưu hành của một tổ chức phát hành. Quy định này nhằm buộc quỹ đa dạng hóa danh mục, nhưng lại gây khó cho ETF.

Vướng mắc nằm ở cách ETF vận hành. Quỹ không tự chọn cổ phiếu mà mua đúng theo cơ cấu, tỷ trọng của chỉ số tham chiếu như VN30, VN100. Tiền vào quỹ càng nhiều, quỹ càng phải mua thêm mọi cổ phiếu trong rổ theo tỷ lệ đó. Khi quy mô quỹ ngày càng lớn mà một số doanh nghiệp trong rổ còn nhỏ, phần quỹ nắm giữ có thể vượt 10% dù quỹ không hề chủ động tăng tỷ trọng. Đây là tình trạng vượt trần thụ động.

Khi chạm trần, quỹ chỉ còn hai cách: bán bớt cổ phiếu hoặc tạm ngừng nhận vốn góp. Bán ra thì hiệu quả đầu tư của quỹ giảm. Ngừng nhận vốn thì quỹ không lớn thêm được, nhà đầu tư muốn vào thị trường qua kênh này phải đứng ngoài. Bộ Tài chính cho biết thực tiễn quản lý, giám sát đã cho thấy tình trạng này.

Nhà đầu tư nước ngoài chịu ảnh hưởng nhiều nhất. Theo Bộ Tài chính, khối ngoại rất quan tâm đến ETF và nắm khoảng 85% số chứng chỉ quỹ ETF đang lưu hành tính đến cuối năm 2025. Việc quỹ phải dừng nhận vốn vì thế tác động trực tiếp đến sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài vào thị trường chứng khoán Việt Nam, nhất là khi thị trường vừa được FTSE Russell nâng hạng.

Theo cơ quan soạn thảo, miễn trần không làm giảm tính đa dạng của danh mục. Quỹ ETF vẫn phải mua theo đúng cơ cấu, tỷ trọng của chỉ số tham chiếu, đồng thời tuân thủ các hạn mức đầu tư khác tại điểm c, đ khoản 1 Điều 110 Luật Chứng khoán.

Mở cửa cho ETF vàng, ETF hợp đồng tương lai

Thay đổi thứ hai liên quan đến loại tài sản quỹ được nhận. Hiện nay, nhà đầu tư chỉ có thể góp vốn vào ETF bằng rổ chứng khoán thuộc chỉ số tham chiếu, để quỹ mô phỏng sát nhất chỉ số đó. Dự thảo cho phép quỹ nhận thêm tài sản khác theo quy định của Chính phủ để đổi lấy chứng chỉ quỹ.

Quy định mới xuất phát từ thực tế thị trường đang thiếu sản phẩm. Từ năm 2021 đến tháng 6/2026, số quỹ ETF tăng từ 9 lên 20 quỹ, nhưng giá trị tài sản ròng lại giảm 18,6%. Nguyên nhân một phần là các quỹ đều đầu tư chủ yếu vào cổ phiếu, danh mục khá giống nhau, nên khi khối ngoại bán ròng mạnh, cả nhóm cùng chịu tác động.

Ở nhiều thị trường trong khu vực, bài toán này đã có lời giải. Thái Lan, Đài Loan cho phép nhà đầu tư góp vốn vào ETF bằng chứng khoán hoặc tài sản khác, đúng như khuyến nghị của Tổ chức Quốc tế các Ủy ban Chứng khoán (IOSCO). Nhờ đó, hệ thống ETF tại đây phát triển đa dạng, từ ETF vàng đến ETF hợp đồng tương lai. Bộ Tài chính dẫn kinh nghiệm này để đề xuất sửa luật, cũng là cách cụ thể hóa chủ trương phát triển nhà đầu tư tổ chức và ngành quỹ đầu tư chứng khoán mà Chính phủ đã đặt ra.

Ông Bùi Vinh Hiếu, Trưởng phòng Kinh doanh Công ty Quản lý quỹ Vietcombank (VCBF) cho rằng, mỗi nhà đầu tư có khẩu vị và nhu cầu phân bổ tài sản khác nhau. Có thêm ETF vàng, ETF trái phiếu chính phủ hay trái phiếu doanh nghiệp chất lượng tốt, nhà đầu tư sẽ có nhiều lựa chọn hơn để đa dạng hóa danh mục.

Trong quá trình lấy ý kiến, một số đơn vị đề nghị có khung pháp lý cho ETF hàng hóa, ETF đòn bẩy và cả ETF tiền điện tử. Bộ Tài chính cho biết quỹ đại chúng huy động vốn từ nhiều cá nhân có khả năng chịu rủi ro hạn chế, nên tài sản mã hóa chỉ được xem xét khi khung pháp lý hoàn thiện. Danh mục tài sản cụ thể sẽ do Chính phủ quy định.

Dự thảo cũng bổ sung chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam vào nhóm được làm ngân hàng giám sát cho quỹ đại chúng. Ngân hàng giám sát làm hai việc: lưu ký tài sản và giám sát hoạt động đầu tư của quỹ. Hiện chỉ ngân hàng thương mại có giấy chứng nhận lưu ký chứng khoán được làm việc này. Trong khi đó, Luật Chứng khoán đã cho chi nhánh ngân hàng nước ngoài làm lưu ký, và Thông tư số 34/2024/TT-NHNN cũng cho phép họ bổ sung nghiệp vụ ngân hàng giám sát vào giấy phép. Sửa luật giúp pháp luật chứng khoán và pháp luật ngân hàng thống nhất với nhau, các quỹ cũng có thêm lựa chọn đối tác.

Với quỹ đại chúng nói chung, Đại hội nhà đầu tư có thể ủy quyền cho Ban đại diện quỹ thông qua báo cáo tài chính, tài sản và hoạt động hằng năm, cũng như chọn tổ chức kiểm toán. Theo cơ quan soạn thảo, các báo cáo này đã được kiểm toán độc lập và công bố, còn Ban đại diện quỹ do chính nhà đầu tư bầu ra. Nếu muốn tự quyết những việc này, Đại hội nhà đầu tư có thể không ủy quyền và ghi rõ trong điều lệ quỹ.

Khi được Quốc hội thông qua, Luật Chứng khoán dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.