Nửa chặng đường thực hiện Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam: Dấu ấn đổi mới và hiện đại hóa

Cục Thống kê tăng cường công tác tập huấn, nâng cao chất lượng hoạt động nghiệp vụ.

Ngày 01/12/2021, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 2014/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2021-2030 và tầm nhìn đến năm 2045.

Chiến lược đặt mục tiêu hiện đại hóa Thống kê Việt Nam theo hướng đổi mới sáng tạo, phát triển nhanh và vững chắc với hệ thống tổ chức phù hợp; nguồn nhân lực chất lượng cao và chuyên nghiệp; công nghệ hiện đại; sản xuất, cung cấp và phổ biến thông tin thống kê theo chuẩn mực và thông lệ quốc tế; hình thành hệ thống thông tin thống kê quốc gia tập trung, thống nhất, thông suốt, chất lượng và hiệu quả; đáp ứng tốt hơn nhu cầu thông tin thống kê ngày càng tăng. Phấn đấu đến năm 2030, Thống kê Việt Nam đạt trình độ tiên tiến trong khu vực ASEAN và đến năm 2045 trở thành hệ thống thống kê hiện đại trên thế giới.

Ngay sau khi Chiến lược được phê duyệt, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (nay là Bộ Tài chính) đã chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương triển khai các công tác hướng dẫn, chỉ đạo thực hiện như: Thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương và Ban Chỉ đạo cấp tỉnh; Thành lập Tổ Thư ký giúp việc Ban Chỉ đạo Trung ương; Ban hành Kế hoạch thực hiện Chiến lược; Ban hành Khung theo dõi, đánh giá thực hiện Chiến lược; Xây dựng Tài liệu hướng dẫn theo dõi, đánh giá thực hiện và Xây dựng Phần mềm theo dõi, đánh giá thực hiện vào năm 2024. Các bộ, ngành và địa phương cũng đã nghiêm túc ban hành kế hoạch triển khai thực hiện Chiến lược.

Đạt và vượt 5 mục tiêu đặt ra cho năm 2025

Theo Báo cáo sơ kết giữa kỳ thực hiện Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045, ngành Thống kê đã đạt và vượt 5 mục tiêu cụ thể trong tổng số 10 mục tiêu đặt ra đến năm 2025.

Trong điều tra, tổng điều tra thống kê, tỷ lệ sử dụng phiếu điều tra điện tử đạt trên 95%, vượt mục tiêu 85%. Thực hiện các tiêu chuẩn phổ biến dữ liệu quốc tế (e-GDDS và SDDS), Việt Nam cơ bản đáp ứng các yêu cầu về tính định kỳ và tính kịp thời theo tiêu chuẩn của IMF; tỷ lệ chỉ tiêu đáp ứng tiêu chuẩn SDDS đều vượt mức mục tiêu đề ra.

Bên cạnh đó, tỷ lệ sản phẩm thống kê được cung cấp kịp thời cho người sử dụng đạt trên 80%, hoàn thành mục tiêu Chiến lược; việc cung cấp dữ liệu vi mô cho các cơ quan, tổ chức có nhu cầu cơ bản đáp ứng trên 30% nhu cầu sử dụng thông tin thống kê, đạt mục tiêu đề ra và tỷ lệ không hài lòng của người sử dụng thông tin thống kê giảm xuống dưới 0,1%, vượt xa mục tiêu dưới 15% của Chiến lược.

Tuy nhiên vẫn còn 5 mục tiêu chưa đạt và ngành Thống kê cần tiếp tục tập trung triển khai trong giai đoạn 2026-2030 về: tăng tỷ lệ chỉ tiêu thống kê được biên soạn từ dữ liệu hành chính đạt 50%; đạt 85% các chỉ tiêu thống kê được biên soạn và công bố theo tiêu chuẩn thống kê Việt Nam; thực hiện Hệ thống tài khoản quốc gia 2008 (SNA 2008); xác định tỷ lệ các hoạt động thống kê được tư liệu hóa và chuyển đổi số; nâng cao năng lực thống kê tại các bộ, ngành, địa phương.

Trong thực hiện điều tra, tổng điều tra, tỷ lệ sử dụng phiếu điều tra điện tử đạt trên 95%, vượt mục tiêu 85% của Chiến lược.

Tạo nền móng cho hệ thống thống kê hiện đại

Để theo dõi tình hình thực hiện các nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu của Chiến lược, Kế hoạch thực hiện Chiến lược phát triển thống kê Việt Nam giai đoạn 2021-2030 đã được ban hành. Theo đó, đã cụ thể hóa 9 nhóm nhiệm vụ, giải pháp của Chiến lược thành 284 hoạt động phải thực hiện (không gồm các hoạt động theo dõi, đánh giá). Trong 284 hoạt động phải thực hiện, có 83 hoạt động đã hoàn thành, chiếm tỷ lệ 29,2%); 181 hoạt động đang thực hiện, chiếm 63,7% và 20 hoạt động chưa hoàn thành/chưa thực hiện, chỉ chiếm 7,1%.

Trong giai đoạn 2021-2025, hệ thống pháp luật về thống kê tiếp tục được hoàn thiện với việc sửa đổi, bổ sung Luật Thống kê và ban hành hơn 50 văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực thống kê. Hệ thống thống kê tập trung được sắp xếp, kiện toàn theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực được tăng cường, chú trọng nâng cao năng lực về thống kê, khoa học dữ liệu và chuyển đổi số, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động thống kê trong bối cảnh mới.

Trong giai đoạn 2021-2025, Bộ Tài chính đã chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành xây dựng, hoàn thiện các tiêu chuẩn thống kê và ban hành các quy trình sản xuất thông tin thống kê theo chuẩn mực quốc tế. Hầu hết các bộ, ngành đã áp dụng thống nhất các phân loại thống kê dùng chung, hệ thống chỉ tiêu thống kê, chế độ báo cáo thống kê và chương trình điều tra thống kê, góp phần chuẩn hóa hoạt động thống kê và nâng cao chất lượng thông tin thống kê.

Hoạt động thu thập, xử lý và quản trị dữ liệu thống kê được hiện đại hóa mạnh mẽ thông qua việc chuyển đổi từ phiếu giấy sang phiếu điều tra điện tử, tăng cường sử dụng dữ liệu hành chính và dữ liệu sẵn có của các cơ quan nhà nước như dữ liệu thuế, hải quan, tư pháp, dân cư. Đồng thời, cơ quan thống kê đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, khoa học dữ liệu và nghiên cứu khai thác dữ liệu lớn, dữ liệu mới phục vụ sản xuất thông tin thống kê. Nhiều bộ, ngành, địa phương đã áp dụng phương pháp thống kê hiện đại, góp phần nâng cao chất lượng, tính kịp thời và hiệu quả của công tác thống kê.

Bên cạnh đó, công tác phân tích, dự báo được nâng cao thông qua việc ứng dụng các mô hình, công cụ và phần mềm phân tích hiện đại như bảng SUT, bảng IO, STATA, SPSS, EVIEWS và R. Hoạt động biên soạn, phổ biến thông tin thống kê ngày càng đa dạng, đẩy mạnh cung cấp sản phẩm điện tử trên các cổng thông tin của Cục Thống kê, bộ, ngành và địa phương, góp phần nâng cao khả năng tiếp cận và khai thác thông tin thống kê.

Thực hiện nhiệm vụ đẩy nhanh tư liệu hóa, chuyển đổi số trong công tác thống kê, Bộ Tài chính đang chủ trì triển khai các dự án trọng điểm về tư liệu hóa và chuyển đổi số, trong đó có Dự án xây dựng và vận hành kho dữ liệu đặc tả thống kê và hệ thống kho dữ liệu thống kê vi mô. Giai đoạn 2021-2025 đã hoàn thành đánh giá hiện trạng cơ sở dữ liệu thống kê, xây dựng nền tảng kiến trúc dữ liệu thống kê quốc gia; đồng thời hoàn thành kết nối, chia sẻ dữ liệu với Trung tâm dữ liệu quốc gia thông qua 28 API và 34 biểu số liệu kinh tế - xã hội. Nhiều bộ, ngành cũng từng bước hình thành cơ sở dữ liệu chuyên ngành, tạo nền tảng cho việc kết nối, tích hợp và khai thác dữ liệu thống kê trên phạm vi toàn quốc.

Trong giai đoạn 2021-2025, hoạt động nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực thống kê cũng được đẩy mạnh, tập trung vào các nội dung mới và có tính chiến lược như đo lường kinh tế ngầm, kinh tế bất hợp pháp, kinh tế số; nghiên cứu cập nhật Hệ thống tài khoản quốc gia (SNA); thống kê dân số, lao động, xã hội, môi trường và biến đổi khí hậu; đồng thời nghiên cứu ứng dụng khoa học dữ liệu, dữ liệu lớn và các nguồn dữ liệu mới phục vụ sản xuất thông tin thống kê. Kết quả nghiên cứu đã góp phần hoàn thiện phương pháp luận, nâng cao chất lượng thống kê và tạo nền tảng cho quá trình hiện đại hóa ngành Thống kê.

Cùng với kết quả trên, ngành Thống kê cũng ghi nhận những kết quả tích cực trong việc mở rộng và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong lĩnh vực thống kê; tăng cường kiểm tra, giám sát, thanh tra chuyên ngành thống kê; tăng cường cơ sở vật chất và huy động các nguồn lực tài chính phục vụ công tác thống kê.

Trong bối cảnh kinh phí ngân sách nhà nước ngày càng eo hẹp, nguồn kinh phí cho hoạt động thống kê giai đoạn 2021-2025 được phân bổ cơ bản đáp ứng nhu cầu của hoạt động thống kê. Cơ sở vật chất cho hoạt động thống kê trong 5 năm qua đã được tăng cường thông qua việc thực hiện các dự án xây dựng, cải tạo, mở rộng trụ sở làm việc của các đơn vị thuộc hệ thống thống kê tập trung. Tuy nhiên nguồn lực phục vụ công tác thống kê ở nhiều bộ, ngành còn hạn chế.

Nhiệm vụ xây dựng các Đề án quy định trong Chiến lược cũng được triển khai tích cực. Đến nay, Bộ Tài chính đã hoàn thành việc xây dựng, trình ban hành và triển khai 2 Đề án (gồm Đề án xây dựng cơ sở dữ liệu thống kê quốc gia và Đề án tư liệu hóa và chuyển đổi số trong hệ thống thống kê quốc gia). Đề án tăng cường năng lực thống kê quốc gia đang trong quá trình nghiên cứu xây dựng.

Để tiếp tục thực hiện hiệu quả Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2021-2030 và tầm nhìn đến năm 2045, giai đoạn 2026-2030, ngành Thống kê xác định sẽ tập trung thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm: tiếp tục hoàn thiện thể chế, phương pháp luận và tiêu chuẩn thống kê theo hướng đồng bộ, hiện đại và phù hợp với thông lệ quốc tế; đổi mới phương thức sản xuất thông tin thống kê và hiện đại hóa toàn diện hoạt động thống kê.

Cùng đó, phát triển hệ sinh thái dữ liệu thống kê quốc gia theo hướng tập trung, tích hợp và liên thông; nâng cao chất lượng, tính kịp thời và năng lực phân tích, dự báo của thông tin thống kê; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực thống kê quốc gia; tiếp tục kiện toàn tổ chức bộ máy thống kê phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Những kết quả đạt được trong giai đoạn 2021-2025 cùng định hướng, giải pháp trọng tâm cho giai đoạn 2026-2030, ngành Thống kê đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng hệ thống thống kê quốc gia hiện đại, đồng bộ, minh bạch và hội nhập quốc tế.