Ngân sách nhà nước - “Xương sống” trong điều hành phát triển kinh tế - xã hội

Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi phát biểu chỉ đạo hội nghị.

Vượt khó sau hợp nhất

Báo cáo tại hội nghị, Phó Vụ trưởng Vụ NSNN Nguyễn Thị Hải Hà cho biết, từ ngày 01/7/2025, Vụ NSNN được thành lập trên cơ sở hợp nhất Vụ Tổng hợp kinh tế quốc dân và Vụ NSNN (cũ). Trong bối cảnh có nhiều thay đổi về tổ chức, nhân sự, đồng thời khối lượng công việc chuyên môn rất lớn sau hợp nhất, tập thể Vụ đã nỗ lực, chủ động triển khai nhiệm vụ và hoàn thành tốt các công việc được giao.

Vụ xác định xây dựng, hoàn thiện thể chế, pháp luật là nhiệm vụ trọng tâm nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho phát triển, đặc biệt trong quá trình tinh gọn bộ máy và triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Theo đó, Vụ đã quán triệt sâu sắc tinh thần chỉ đạo của Trung ương, Bộ Chính trị, Quốc hội, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, bảo đảm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Trên cơ sở đó, Vụ đã chủ trì, tham mưu cho Bộ Tài chính báo cáo cấp có thẩm quyền ban hành 2 luật quan trọng là Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15 và các nội dung sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư công trong Luật số 90/2025/QH15, cùng 4 nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, 4 nghị định của Chính phủ và 3 thông tư.

Bám sát diễn biến tình hình quốc tế và trong nước, Vụ NSNN đã phối hợp chặt chẽ với các đơn vị trong và ngoài Bộ tham mưu hoàn thành nhiều đề án, báo cáo quan trọng phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành phát triển kinh tế - xã hội của Đảng, Quốc hội, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ. Trong đó nổi bật là việc tham mưu ban hành Kết luận số 123-KL/TW của Trung ương, Nghị quyết số 192/2025/QH15 của Quốc hội và các nghị quyết của Chính phủ về phát triển kinh tế - xã hội năm 2025 với mục tiêu tăng trưởng đạt 8% trở lên; đồng thời xây dựng nhiều báo cáo, giải pháp trọng tâm nhằm huy động, khơi thông nguồn lực tài chính, kích cầu tiêu dùng, thúc đẩy xuất khẩu, giải ngân vốn đầu tư công, phối hợp chính sách tài khóa - tiền tệ và khắc phục hậu quả thiên tai.

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2025 từ 8% trở lên và nhu cầu chi NSNN rất lớn để thực hiện các nhiệm vụ chính trị quan trọng, Vụ NSNN đã tham mưu điều hành dự toán NSNN năm 2025 đạt nhiều kết quả nổi bật. Đáng chú ý, Vụ đã tham mưu trình Quốc hội quyết nghị các nghị quyết về bổ sung, điều chỉnh dự toán NSNN năm 2025, cho phép trong trường hợp cần thiết tăng bội chi NSNN lên mức 4-4,5% GDP để hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng.

Để đảm bảo nguồn thu NSNN, Vụ đã phối hợp với Cục Thuế, Cục Hải quan theo dõi đôn đốc tiến độ thu. Đến nay, thu NSNN đã vượt 27% so với dự toán, cao hơn mục tiêu Quốc hội, Chính phủ giao, ban hành các chính sách miễn giảm, gia hạn thuế và tiền thuê đất hỗ trợ doanh nghiệp và người dân. Vụ phối hợp với Vụ Tài chính - Kinh tế Ngành xây dựng các giải pháp chỉ đạo tiết kiệm chi NSNN, cắt giảm nhiệm vụ chi chưa cần thiết, dành nguồn đầu tư xây dựng các trường nội trú, bán trú cho học sinh phổ thông vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo (5,4 nghìn tỷ đồng); phối hợp với các đơn vị trong Bộ tham mưu điều hành, đảm bảo cân đối ngân sách trung ương trong mọi tình huống.

Cùng với thu NSNN, Vụ tham mưu trình cấp có thẩm quyền cân đối, đảm bảo chi trả chế độ theo Nghị định 178; miễn học phí, thực hiện các nhiệm vụ phát sinh do sắp xếp tổ chức bộ máy; cân đối, bố trí chi NSNN cho lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; thực hiện các nhiệm vụ đột xuất, cấp bách về quốc phòng, an ninh, phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, chi an sinh xã hội; chi tổ chức các ngày lễ lớn, tặng quà Nhân dân...

Bên cạnh đó, Vụ NSNN cũng là đầu mối tham mưu các giải pháp thúc đẩy giải ngân kế hoạch đầu tư công năm 2025, phấn đấu đạt 100% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao; đồng thời thực hiện vai trò thường trực triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW trong phạm vi Bộ Tài chính, bảo đảm tiến độ và chất lượng theo yêu cầu của các Ban Chỉ đạo Trung ương và Chính phủ.

Tạo dư địa cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

Đánh giá cao những kết quả mà Vụ NSNN đã đạt được trong năm 2025, đại diện các đơn vị: Kho bạc Nhà nước, Cục Thống kê, Cục Thuế, Vụ Tài chính - Kinh tế Ngành... đều cho rằng, Vụ NSNN đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao trong bối cảnh nhiều khó khăn, thách thức, biến động. Trước yêu cầu đặt ra cho giai đoạn tới với mục tiêu tăng trưởng cao hơn, các đơn vị mong muốn tiếp tục tăng cường phối hợp chặt chẽ với Vụ NSNN trong cân đối, phân bổ và điều hành ngân sách, bảo đảm vừa đáp ứng nhu cầu phát triển, vừa giữ vững nguyên tắc khoan thư sức dân, nuôi dưỡng nguồn thu bền vững.

Các ý kiến cũng cho rằng khối lượng nhiệm vụ năm 2026 là rất lớn, nhiều nội dung mới, phức tạp, đòi hỏi phải có cơ chế linh hoạt trong xử lý các tình huống đột xuất, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và chia sẻ dữ liệu để kịp thời cung cấp thông tin, số liệu phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành. Bên cạnh đó, các đơn vị đề nghị tăng cường phối hợp trong triển khai các quy định mới về NSNN như xây dựng, vận hành hệ thống thông tin quản lý ngân sách, góp phần hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao trong năm 2026 và các năm tiếp theo.

Vụ trưởng Phan Thị Thu Hiền phát biểu tiếp thu ý kiến chỉ đạo của Thứ trưởng.

Phát biểu chỉ đạo hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi nhấn mạnh, ngân sách nhà nước là “xương sống” của nền kinh tế, giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong điều hành phát triển kinh tế - xã hội. Đánh giá cao những kết quả Vụ NSNN đạt được trong năm 2025, Thứ trưởng cho rằng, khối lượng nhiệm vụ mà Vụ đảm nhiệm là rất lớn.

Theo Thứ trưởng, trong bối cảnh phải sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy, hợp nhất đơn vị, tiếp nhận thêm nhiều nhiệm vụ mới, Vụ NSNN là một trong những đơn vị chịu tác động mạnh. Nhiệm vụ nặng nề, yêu cầu cao, trong khi điều kiện triển khai gặp nhiều khó khăn, song tập thể Vụ đã nỗ lực vượt qua, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Thứ trưởng lưu ý, mỗi đơn vị sau hợp nhất đều có những ưu điểm và hạn chế riêng, do đó cần cùng nhau rà soát, nhận diện rõ điểm mạnh để phát huy, điểm hạn chế để khắc phục, từ đó xây dựng một tập thể đoàn kết, vững mạnh.

Ghi nhận tinh thần trách nhiệm và cường độ làm việc cao của cán bộ, công chức Vụ NSNN trong thời gian qua, Thứ trưởng cho biết, khối lượng công việc rất lớn, nhiều nhiệm vụ gấp, phải làm ngày làm đêm. Tuy nhiên, Thứ trưởng đề nghị Vụ cần chủ động hơn trong tổ chức thực hiện các công việc định kỳ, thường xuyên; hạn chế tình trạng xử lý công việc dồn vào sát thời hạn, qua đó giảm áp lực và nâng cao chất lượng tham mưu.

Nhấn mạnh 2026 là năm đặc biệt thách thức đối với toàn ngành Tài chính nói chung và Vụ NSNN nói riêng, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi cho biết, Vụ sẽ tiếp tục đảm nhiệm vai trò tham mưu quan trọng cho Bộ, Đảng và Nhà nước trong điều hành phát triển kinh tế - xã hội; xây dựng kế hoạch phát triển 5 năm, kế hoạch cả nhiệm kỳ; thực hiện các báo cáo cập nhật, đề xuất giải pháp điều hành hằng tháng, hằng quý, hằng năm... Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng được đặt ra rất cao, Thứ trưởng khẳng định “không có con đường nào khác” ngoài việc phải nỗ lực cao nhất để hoàn thành nhiệm vụ.

So với năm 2025 - năm mà Vụ NSNN đã tham mưu hiệu quả, góp phần hỗ trợ tăng trưởng kinh tế trên 8%, năm 2026 đặt ra mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên, đòi hỏi huy động nguồn lực rất lớn. Trong khi đó, nguồn lực của nền kinh tế trong nước còn khó khăn, nguồn lực bên ngoài cũng không dễ dàng. Thứ trưởng yêu cầu Vụ tập trung nghiên cứu, đề xuất các giải pháp có tính khả thi cao, hiệu quả thực chất để đạt được mục tiêu đề ra.

Đối với công tác điều hành NSNN năm 2026, Thứ trưởng đặc biệt lưu ý nhiệm vụ cân đối nguồn lực cho kế hoạch đầu tư công năm 2026 và giai đoạn trung hạn. Nhu cầu rất lớn trong khi khả năng nguồn lực có hạn đặt ra bài toán khó trong phân bổ, sử dụng ngân sách. Theo Thứ trưởng, đây không phải là nhiệm vụ mà riêng Vụ NSNN có thể giải quyết, đòi hỏi cần sự phối hợp chặt chẽ với các đơn vị liên quan, bảo đảm “tiền có hạn nhưng phải đưa vào đúng chỗ, đúng yêu cầu, đạt hiệu quả cao nhất”.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng và hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu NSNN, kết nối với các hệ thống đã có, nhằm tạo bước chuyển mạnh mẽ, nâng cao chất lượng công tác lập và chấp hành dự toán cả trong ngắn hạn và dài hạn. Thứ trưởng nhấn mạnh tinh thần đổi mới sáng tạo, cho rằng những cách làm trước đây dù đã tốt nhưng chưa chắc đã là tối ưu, cần tiếp tục cải tiến để đáp ứng yêu cầu mới.

Thay mặt tập thể Vụ NSNN, Vụ trưởng Phan Thị Thu Hiền cảm ơn sự quan tâm, chỉ đạo sát sao, rõ ràng của Thứ trưởng. Bà cho biết, sau khi hợp nhất 2 Vụ với những khác biệt nhất định về cách tiếp cận, quan điểm, thời gian qua tập thể đơn vị đã vì mục tiêu chung, phát huy tinh thần đoàn kết, nhanh chóng hòa hợp ở mức độ cao. Thời gian tới, Vụ sẽ nghiêm túc tiếp thu ý kiến chỉ đạo, đổi mới tư duy, phương thức làm việc trong môi trường mới, mục tiêu phát triển mới; đồng thời kiên quyết thay đổi những cách làm chưa phù hợp, tăng cường phối hợp nội bộ và với các đơn vị trong Bộ, đặc biệt trong công tác điều hành cân đối ngân sách và chuyển đổi số.