“Xây” hành lang pháp lý cho vay ngân sách nhà nước đối với chính phủ nước ngoài

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến các bộ, ngành, cơ quan, đơn vị liên quan đối với dự thảo Nghị định quy định việc cho vay của ngân sách nhà nước đối với chính phủ nước ngoài. Ảnh: internet

Phù hợp với khả năng ngân sách, bảo đảm an toàn vốn

Việc xây dựng dự thảo Nghị định được quán triệt quan điểm bám sát đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước về đối ngoại, đặc biệt là trong việc củng cố, phát triển quan hệ hữu nghị truyền thống với các nước anh em. Nghị định được thiết kế theo hướng bảo đảm cơ chế xử lý linh hoạt, kịp thời để Chính phủ Việt Nam có thể hỗ trợ cho vay khi các nước bạn có nhu cầu cấp thiết phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Theo Bộ Tài chính, trong bối cảnh nguồn lực ngân sách nhà nước còn hạn chế, việc cho vay chính phủ nước ngoài chưa thể thực hiện rộng rãi. Dùng ngân sách cho vay chỉ nên dừng ở mức độ phù hợp để hỗ trợ các quốc gia có quan hệ hữu nghị truyền thống với Việt Nam nhằm khắc phục khó khăn kinh tế mang tính chất khẩn cấp hoặc thực hiện các dự án trọng điểm có tác động lớn, có kết nối hạ tầng với Việt Nam.

Theo đó, dự thảo Nghị định chỉ hướng dẫn việc cho vay từ nguồn ngân sách trung ương, chưa đặt vấn đề sử dụng ngân sách địa phương. Dự thảo cũng bảo đảm yêu cầu hợp hiến, hợp pháp, không làm phát sinh thủ tục hành chính mới, đồng thời phù hợp với khả năng cân đối và tổ chức thực hiện của ngân sách nhà nước.

Về phạm vi điều chỉnh, dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành khoản 6 Điều 37 của Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15, quy định nhiệm vụ chi của ngân sách trung ương đối với nội dung cho vay chính phủ nước ngoài. Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan, tổ chức và cá nhân tham gia vào hoạt động sử dụng ngân sách trung ương để cho vay chính phủ nước ngoài, như Bộ Tài chính, Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp, Ngân hàng Nhà nước, các ngân hàng phục vụ và các cơ quan liên quan.

Dự thảo Nghị định xác định nguyên tắc cho vay chặt chẽ: Chính phủ Việt Nam chỉ cho vay đối với các chính phủ có quan hệ hữu nghị truyền thống, đặc biệt với Việt Nam và được cấp có thẩm quyền chấp thuận về chủ trương. Việc cho vay phải phù hợp với khả năng ngân sách, bảo đảm an toàn vốn, hạn chế tối đa rủi ro; bên vay có trách nhiệm trả nợ đầy đủ, đúng hạn và thực hiện giải trình việc sử dụng vốn với Chính phủ Việt Nam.

Các lĩnh vực ưu tiên cho vay gồm: thực hiện các dự án hạ tầng thiết yếu có kết nối với Việt Nam; nhập khẩu hàng hóa, thiết bị của Việt Nam và các mục đích đặc biệt khác do cấp có thẩm quyền quyết định.

Quy định chặt chẽ về phương thức cho vay, thẩm định và quản lý rủi ro

Theo dự thảo Nghị định, việc cấp vốn vay và thu hồi nợ được thực hiện theo 2 phương thức: Bộ Tài chính cho vay và thu hồi nợ thông qua ngân hàng phục vụ đối với các khoản vay thực hiện dự án, nhập khẩu hàng hóa, thiết bị của Việt Nam; hoặc Bộ Tài chính cho vay và thu hồi nợ trực tiếp đối với các khoản vay cho mục đích đặc biệt.

Vốn vay được thực hiện bằng đồng USD hoặc ngoại tệ tự do chuyển đổi khác. Thời hạn vay và thời gian ân hạn được quy định theo khung tối đa, căn cứ mục đích sử dụng vốn. Cụ thể, cho vay thực hiện dự án có thời hạn tối đa 15 năm, ân hạn tối đa 5 năm; cho vay nhập khẩu hàng hóa, thiết bị có thời hạn tối đa 5 năm, ân hạn tối đa 2 năm; cho vay cho mục đích khác có thời hạn tối đa 10 năm, ân hạn tối đa 3 năm. Lãi suất vay và lãi suất chậm trả được xem xét, quyết định căn cứ điều kiện thị trường tại thời điểm đề xuất vay.

Ngân hàng phục vụ do Bộ Tài chính lựa chọn là ngân hàng thương mại do Nhà nước nắm cổ phần chi phối hoặc ngân hàng chính sách, có kinh nghiệm cho vay và thu hồi nợ đối với chính phủ nước ngoài, với xếp hạng tín nhiệm bằng hoặc thấp hơn Chính phủ Việt Nam tối thiểu một bậc.

Dự thảo Nghị định cũng quy định rõ các điều kiện khác của vốn vay gồm: không được dùng để trả các loại thuế, phí, lệ phí áp dụng tại lãnh thổ nước nhận vốn vay và các chi phí quản lý thực hiện dự án của Bên vay; trường hợp vay vốn để thực hiện dự án hoặc để nhập khẩu hàng hóa, thiết bị của Việt Nam, Bên vay thực hiện lựa chọn nhà thầu thông qua đấu thầu giữa các nhà thầu Việt Nam, trường hợp lựa chọn nhà thầu khác quy định nêu trên, Chính phủ báo cáo Bộ Chính trị xem xét quyết định.

Bộ Tài chính cho hay, nội dung quy định về việc nước nhận vốn vay phải chọn nhà thầu Việt Nam để thực hiện dự án hoặc nhập khẩu thiết bị được quy định nhằm tạo điều kiện cho các doanh nghiệp mở rộng quan hệ đầu tư và thương mại sang các nước nhận vốn vay. Trên thực tế, một số nhà tài trợ song phương khi cấp vốn vay ODA cho Việt Nam vẫn đang áp dụng điều kiện ràng buộc về xuất xứ nhà thầu là nước cấp vốn vay.

Dự thảo Nghị định quy định chi tiết quy trình tiếp nhận, đánh giá đề xuất vay vốn, đàm phán và ký kết thỏa thuận vay. Sau khi đại diện Chính phủ nước ngoài gửi Đề xuất vay vốn cùng các hồ sơ có liên quan, theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính chủ trì phối hợp cùng các cơ quan liên quan lập Báo cáo đánh giá báo cáo Chính phủ xin chủ trương để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định về chủ trương cho vay chính phủ nước ngoài.

Sau khi cấp có thẩm quyền có chủ trương chấp thuận việc cho vay, Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Tài chính chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng dự thảo Thỏa thuận vay và đàm phán với đại diện chính phủ nước ngoài về Thỏa thuận vay.

Trên cơ sở kết quả đàm phán, Bộ Tài chính tổng hợp ý kiến của Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp, Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan liên quan về kết quả đàm phán và nội dung dự thảo Thỏa thuận vay để có Tờ trình Chính phủ báo cáo về các nội dung nêu trên. Trường hợp Chính phủ đồng ý cho phép ký Thỏa thuận vay với chính phủ nước ngoài và có Nghị quyết về nội dung này, Bộ Tài chính sẽ thực hiện ký kết Thỏa thuận vay với đại diện chính phủ nước ngoài.

Công tác giải ngân, thu hồi nợ, hạch toán ngân sách, giám sát và đánh giá việc sử dụng vốn vay được quy định rõ ràng, bảo đảm minh bạch, chặt chẽ. Việc quản lý rủi ro được phân thành ba mức độ, tương ứng với các biện pháp xử lý như gia hạn nợ, khoanh nợ hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét các biện pháp đặc biệt trong trường hợp mất khả năng trả nợ.

Thông qua việc xây dựng Nghị định, Bộ Tài chính kỳ vọng tạo hành lang pháp lý đồng bộ, rõ ràng cho hoạt động cho vay của ngân sách nhà nước đối với chính phủ nước ngoài, vừa góp phần tăng cường quan hệ đối ngoại của Việt Nam, vừa bảo đảm an toàn tài chính quốc gia và kỷ luật ngân sách.