Ngân hàng Nhà nước mua USD, chứng khoán có thêm tiền

Trong vòng một tuần, NHNN chuyển từ cung ứng tiền đồng ngắn ngày sang cung ứng có kỳ hạn dài hơn.

Tiền rẻ hơn, cổ phiếu chứng khoán hưởng lợi trước

Từ ngày 11/11, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) mua USD của các ngân hàng thương mại vào thứ Hai và thứ Tư hằng tuần. Phiên đầu tiên diễn ra ngay hôm nay, thứ Tư. Nếu ngày mua trùng ngày nghỉ, phiên đó sẽ chuyển sang ngày làm việc liền sau. NHNN trả bằng tiền đồng và giữ luôn số ngoại tệ mua được, không hẹn ngày bán lại. Vì vậy, cứ mỗi tỷ USD mua vào, thị trường có thêm khoảng 25.500 tỷ đồng mà không phải trả lại.

Khi tiền đồng nhiều hơn, cổ phiếu công ty chứng khoán thường được hưởng lợi sớm nhất. Lãi suất thấp hơn giúp tiền gửi tiết kiệm bớt hấp dẫn, nên một phần dòng tiền chuyển sang kênh cổ phiếu. Các công ty chứng khoán cũng huy động vốn rẻ hơn để cho nhà đầu tư vay mua cổ phiếu (margin), là mảng mang lại nhiều lợi nhuận cho họ.

Một số nhóm khác cũng có lợi. Ngân hàng có khoản vay nước ngoài dài hạn được tham gia một kênh vay tiền đồng riêng của NHNN, có chi phí biết trước trong sáu tháng. Doanh nghiệp xuất khẩu cũng yên tâm hơn, vì tỷ giá khó giảm sâu nên tiền USD thu về đổi ra được nhiều tiền đồng hơn.

Ngược lại, phần lớn ngân hàng sẽ chịu thiệt ở khoản chênh lệch giữa lãi cho vay và lãi huy động. Các ngân hàng phải giảm lãi suất cho vay theo yêu cầu, trong khi chi phí huy động vốn giảm chậm hơn. Doanh nghiệp bất động sản cũng phải chờ lâu hơn mới hưởng lợi, vì tín dụng đang được ưu tiên cho sản xuất, kinh doanh.

Trên thị trường, lãi suất đã bắt đầu giảm. Lãi suất các ngân hàng cho nhau vay qua đêm hạ từ 5,79% cuối tháng 10 xuống 4,51% ngày 5/11. Với kỳ hạn 3 tháng, lãi suất còn 6,6%, thấp hơn gần 0,9 điểm phần trăm. Lãi suất tiền gửi mới cuối tháng 10 cũng giảm bình quân khoảng 0,4% một năm so với giữa tháng.

Người đi vay thì chưa thấy rõ thay đổi. Lãi suất cho vay mới mới giảm 0,2-0,5 điểm phần trăm. NHNN đã yêu cầu các ngân hàng giảm thêm 0,5-1% lãi suất tiền gửi mới kỳ hạn từ 6 tháng, và lấy mức chấp hành làm căn cứ giao hạn mức tăng tín dụng năm 2027. Hơn 20 ngân hàng đã tung gói vay ưu đãi thấp hơn 1,5-2% một năm.

Giá mua 25.500 đồng còn có tác dụng giữ tỷ giá. Giá này cao hơn giá Vietcombank mua USD của người dân (25.430 đồng ngày 6/11), nên ngân hàng đang dư USD sẽ bán cho NHNN thay vì bán rẻ ra ngoài. Nhờ vậy, trong ngắn hạn giá USD khó xuống dưới 25.500 đồng. Hiện tỷ giá đang dịu đi. Tỷ giá trung tâm giảm 5 phiên liên tiếp, còn 25.615 đồng, trong khi giá USD trên thị trường tự do giảm khoảng 210 đồng trong tuần, về quanh 26.100 đồng.

Lần này tiền bơm ra không bị thu về

Đợt mua USD lần này khác với lần NHNN bơm tiền ngày 6/11 trước. Hôm đó, NHNN mua của các ngân hàng tối đa 2 tỷ USD, nhưng có cam kết bán lại sau 182 ngày. Nói cách khác, đây là khoản cho các ngân hàng vay tiền đồng trong sáu tháng, chi phí khoảng 2,5% một năm. Nếu dùng hết hạn mức, kênh này đưa ra khoảng 48,8 nghìn tỷ đồng, và toàn bộ số tiền sẽ quay về NHNN vào tháng 5/2027.

Còn với đợt mua định kỳ, NHNN giữ luôn số ngoại tệ, nên tiền đồng ở lại trong hệ thống. Muốn hút số tiền này về, NHNN phải chủ động phát hành tín phiếu. Dự trữ ngoại hối quốc gia nhờ đó cũng tăng thật, từ mức 87,6 tỷ USD cuối tháng 6, tương đương khoảng hai tháng nhập khẩu.

Hệ thống ngân hàng cần nguồn tiền dài hơi như vậy vì đã thiếu vốn từ lâu. Đến tháng 8, tổng dư nợ cho vay cao hơn tiền gửi bằng tiền đồng khoảng 2 triệu tỷ đồng. Khoảng 80% tiền gửi là ngắn hạn, trong khi phần lớn khoản vay kéo dài nhiều năm. Hệ quả là lãi suất qua đêm giữa các ngân hàng lên xuống thất thường: có lúc gần 20% hồi tháng 2, có lúc từ gần 7% cuối tháng 9 rơi xuống dưới 1% chỉ một tuần sau. Trước đây, NHNN chủ yếu cho vay ngắn hạn 7-91 ngày, nên chỉ giải quyết được từng đợt.

Dù vậy, lượng tiền bơm ra vẫn còn nhỏ so với nhu cầu. Giả sử từ nay đến Tết NHNN mua 5 tỷ USD và dùng hết hạn mức đợt 6/11, thị trường có thêm khoảng 176 nghìn tỷ đồng, chưa đến một phần mười khoản thiếu hụt. Lạm phát cũng không cho phép bơm quá nhiều, khi chỉ số giá tiêu dùng tháng 10 tăng 5,09% so với cùng kỳ. Vì thế, lãi suất nhiều khả năng sẽ giảm từ từ trong hai tháng cuối năm, chưa giảm mạnh trên diện rộng.

Nhà đầu tư nên theo dõi thêm 3 điểm. Đầu tiên là NHNN thực mua bao nhiêu USD mỗi phiên, vì con số này chưa được công bố. Nếu NHNN đồng thời phát hành tín phiếu, một phần tiền vừa bơm ra sẽ bị hút lại. Thứ hai là cuộc họp của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tháng 12, khi phần lớn thị trường dự đoán lãi suất USD tăng thêm 0,25 điểm phần trăm. USD mạnh lên có thể đẩy tỷ giá đi lên, khiến NHNN khó mua thêm. Cuối cùng là lãi suất cho vay thực tế giảm được bao nhiêu trong những tuần tới.