Kinh tế tư nhân và yêu cầu hình thành những doanh nghiệp lớn (Bài 3): Hỗ trợ doanh nghiệp "vượt ngưỡng" nhỏ

Cần tạo động lực để doanh nghiệp nhỏ bứt phá thành doanh nghiệp lớn.

Động lực lớn nhưng quy mô còn hạn chế

Theo thống kê của Bộ Tài chính, Việt Nam hiện có khoảng 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) chiếm khoảng 97-98% tổng số doanh nghiệp. Khu vực này tạo ra hơn 60% việc làm cho nền kinh tế, đóng góp khoảng 45% GDP và khoảng 31% tổng thu ngân sách nhà nước. Những con số này cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của DNNVV trong việc duy trì sức sống của nền kinh tế.

Tuy nhiên, dù đóng góp lớn, phần lớn DNNVV vẫn có quy mô hạn chế. Thống kê cho thấy, khoảng 70% doanh nghiệp có vốn dưới 10 tỷ đồng, trong khi số doanh nghiệp có vốn trên 100 tỷ đồng chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ. Quy mô vốn nhỏ khiến nhiều doanh nghiệp khó đầu tư vào công nghệ, mở rộng sản xuất hay nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh thị trường ngày càng khắt khe và hội nhập sâu rộng.

Một trong những rào cản lớn đối với sự phát triển của DNNVV là khả năng tiếp cận vốn. Theo khảo sát của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), khoảng 60% DNNVV gặp khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng. Nhiều doanh nghiệp thiếu tài sản thế chấp hoặc hồ sơ tài chính chưa minh bạch nên khó đáp ứng các điều kiện vay vốn, dẫn đến tình trạng thiếu nguồn lực để mở rộng hoạt động kinh doanh.

Bên cạnh đó, chi phí sản xuất và kinh doanh ngày càng tăng cũng đang tạo áp lực lớn đối với các doanh nghiệp nhỏ. Giá nguyên vật liệu, chi phí logistics, tiền thuê đất và nhân công đều tăng trong những năm gần đây. Trong khi đó, quy mô nhỏ khiến nhiều doanh nghiệp khó tận dụng được lợi thế kinh tế theo quy mô, dẫn đến khả năng cạnh tranh trên thị trường bị hạn chế.

Cần chính sách đột phá để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ

Chia sẻ về vấn đề này, ông Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội DNNVV Việt Nam cho rằng vẫn tồn tại "khoảng cách" giữa chính sách hỗ trợ và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Luật Hỗ trợ DNNVV được ban hành năm 2017 với nhiều kỳ vọng, song sau hơn 8 năm triển khai, không ít chính sách vẫn chưa phát huy hiệu quả như mong muốn. Nhiều doanh nghiệp phản ánh họ vẫn gặp khó khăn khi tiếp cận các chương trình hỗ trợ về vốn, công nghệ hay đào tạo nguồn nhân lực.

"Chẳng hạn, Quỹ Phát triển DNNVV - công cụ được thiết kế để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn ưu đãi đến nay vẫn chưa phát huy hết vai trò. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, số lượng doanh nghiệp tiếp cận được nguồn vốn từ quỹ này còn khá hạn chế so với nhu cầu thực tế của hàng trăm nghìn doanh nghiệp trên cả nước", ông Nguyễn Văn Thân nêu rõ.

Ông Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội DNNVV Việt Nam Một số chính sách hỗ trợ của Chính phủ, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa không tiếp cận được. Các hộ kinh doanh chậm chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp do tâm lý e ngại chính sách thuế. Nhiều địa phương triển khai hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa rất chậm, nhất là hỗ trợ miễn, giảm thuế, giảm lãi suất vay.

Ngoài khó khăn về vốn, việc tiếp cận mặt bằng sản xuất cũng là một điểm nghẽn lớn đối với nhiều DNNVV. Thống kê của Hiệp hội DNNVV Việt Nam cho thấy gần 50% doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tìm kiếm mặt bằng sản xuất phù hợp. Tại một số địa phương, giá thuê đất trong khu công nghiệp tăng nhanh khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ khó duy trì hoặc mở rộng hoạt động sản xuất.

Theo ông Nguyễn Văn Thân, bên cạnh các yếu tố khách quan, bản thân nhiều DNNVV cũng đang đối mặt với những hạn chế nội tại. Một trong những điểm yếu phổ biến là năng lực quản trị còn hạn chế. Khảo sát của VCCI cho thấy khoảng 65% doanh nghiệp nhỏ chưa có hệ thống quản trị hiện đại, trong khi việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất và tài chính vẫn còn ở mức thấp.

Chính vì vậy, ông Nguyễn Văn Thân cho rằng, việc sửa đổi Luật Hỗ trợ DNNVV là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay. Theo đó, luật sửa đổi cần đưa ra các chính sách mang tính đột phá, đặc biệt trong các lĩnh vực như hỗ trợ vốn, chuyển đổi số, đào tạo nhân lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo cho doanh nghiệp.

Tăng nội lực để doanh nghiệp nhỏ phát triển lớn mạnh

Để hỗ trợ DNNVV phát triển thành doanh nghiệp lớn, GS.TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch Hiệp hội DNNVV TP. Hà Nội cho rằng trước hết cần tiếp tục hoàn thiện môi trường kinh doanh và các chính sách hỗ trợ. Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương cần phát huy vai trò kiến tạo, tạo điều kiện thuận lợi về pháp lý và cải cách thủ tục hành chính. Đồng thời, hệ thống ngân hàng và các tổ chức tín dụng cần đồng hành với doanh nghiệp thông qua các gói tín dụng ưu đãi, giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực để mở rộng sản xuất kinh doanh.

Bên cạnh sự hỗ trợ từ Nhà nước, bản thân doanh nghiệp cũng cần nâng cao năng lực quản trị để phát triển bền vững. Doanh nghiệp cần xây dựng bộ máy quản lý tinh gọn, hoạt động hiệu quả và minh bạch hơn. Đồng thời, cần chủ động cập nhật và nắm rõ các quy định pháp lý, chính sách của Nhà nước để tận dụng các cơ hội hỗ trợ. Việc nâng cao năng lực quản trị sẽ giúp doanh nghiệp thích ứng tốt hơn với môi trường kinh doanh ngày càng cạnh tranh.

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, theo GS. TS. Mạc Quốc Anh, DNNVV cần chú trọng thực hiện chuyển đổi kép, bao gồm chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Việc ứng dụng khoa học công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tuân thủ các tiêu chuẩn phát triển bền vững như ESG sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ. Đồng thời, doanh nghiệp cần đầu tư phát triển nguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.

Ngoài ra, việc xây dựng và tham gia vào chuỗi giá trị cung ứng trong nước và khu vực cũng rất quan trọng đối với sự phát triển của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp cần tăng cường hợp tác với các đối tác trong và ngoài nước để mở rộng thị trường. Đồng thời, cần chú trọng xây dựng uy tín, đảm bảo chất lượng sản phẩm và dịch vụ nhằm tạo dựng niềm tin với khách hàng và đối tác lâu dài.

Về lâu dài, sự phát triển của DNNVV không chỉ giúp gia tăng số lượng doanh nghiệp mà còn tạo nền tảng để hình thành những doanh nghiệp có quy mô lớn hơn. Khi được hỗ trợ đúng hướng và chủ động nâng cao nội lực, nhiều doanh nghiệp nhỏ hoàn toàn có thể vượt ngưỡng quy mô, phát triển thành doanh nghiệp vừa, thậm chí trở thành những doanh nghiệp lớn trong tương lai.