Kinh tế tư nhân và yêu cầu hình thành những doanh nghiệp lớn (Bài 2): Thúc đẩy hộ kinh doanh gia nhập “sân chơi” doanh nghiệp

Tạo động lực để hộ kinh doanh “lớn lên” thành doanh nghiệp.

Gỡ rào cản để hộ kinh doanh “lên đời” doanh nghiệp

Theo nhiều chuyên gia kinh tế, khu vực hộ kinh doanh hiện đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm cho xã hội. Hàng triệu hộ kinh doanh đang hoạt động trong nhiều lĩnh vực từ thương mại, dịch vụ đến sản xuất nhỏ. Tuy nhiên, phần lớn các cơ sở này vẫn hoạt động ở quy mô nhỏ lẻ, thiếu điều kiện mở rộng sản xuất, ứng dụng công nghệ và nâng cao năng lực quản trị trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt hiện nay.

Thực tế cho thấy, nhiều hộ kinh doanh đã phát triển đến quy mô tương đối lớn, doanh thu mỗi năm lên tới hàng tỷ đồng và sử dụng nhiều lao động. Tuy nhiên, do chưa chuyển đổi thành doanh nghiệp nên khả năng tiếp cận vốn tín dụng, các chương trình hỗ trợ hay cơ hội tham gia chuỗi cung ứng vẫn còn hạn chế. Điều này khiến nhiều cơ sở kinh doanh chưa thể phát huy hết tiềm năng phát triển và mở rộng thị trường.

TS. Nguyễn Đình Cung - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương. Nhiều hộ kinh doanh cho rằng mô hình thuế khoán hiện nay tương đối đơn giản và thuận tiện trong quản lý. Trong khi đó, khi chuyển sang mô hình doanh nghiệp, họ phải thực hiện các quy định chặt chẽ hơn về quản trị, tài chính và nghĩa vụ pháp lý. Chính sự khác biệt này khiến quá trình chuyển đổi diễn ra chậm hơn so với kỳ vọng của các cơ quan quản lý và mục tiêu phát triển doanh nghiệp quốc gia.

Theo tinh thần của Nghị quyết số 68/NQ-TW, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 2 triệu doanh nghiệp hoạt động hiệu quả. Để hiện thực hóa mục tiêu này, khuyến khích một bộ phận hộ kinh doanh chuyển sang mô hình doanh nghiệp được xem là giải pháp khả thi, góp phần mở rộng quy mô khu vực kinh tế chính thức và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong dài hạn.

Về vấn đề này, TS. Nguyễn Đình Cung - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cho rằng, khi chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp, các cơ sở kinh doanh sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để mở rộng quy mô sản xuất, nâng cao năng lực quản trị và tiếp cận các nguồn lực phát triển. Đồng thời, việc hoạt động theo mô hình doanh nghiệp cũng giúp nâng cao tính minh bạch trong kinh doanh, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế và thúc đẩy quá trình phát triển của khu vực kinh tế tư nhân.

Tuy nhiên, hiện nay quá trình chuyển đổi từ hộ kinh doanh sang doanh nghiệp vẫn còn nhiều rào cản. Một trong những nguyên nhân phổ biến là tâm lý e ngại của nhiều hộ kinh doanh khi phải thực hiện đầy đủ các quy định về kế toán, hóa đơn, sổ sách và nghĩa vụ thuế. Bên cạnh đó, chi phí tuân thủ pháp luật và thủ tục hành chính cũng khiến không ít hộ kinh doanh lựa chọn tiếp tục duy trì mô hình hoạt động hiện nay.

Để tháo gỡ những rào cản trong quá trình hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp, TS. Nguyễn Đình Cung cho rằng cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó, trọng tâm là hoàn thiện khung pháp lý, đơn giản hóa thủ tục hành chính và xây dựng các chính sách hỗ trợ thiết thực. Bên cạnh đó, cần có các ưu đãi về thuế, giảm chi phí hoạt động trong giai đoạn đầu và hỗ trợ tiếp cận các nền tảng số. Việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý bán hàng, thanh toán và kế toán cũng sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động, qua đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho quá trình chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp.

Tạo “cú hích” chính sách cho hộ kinh doanh chuyển đổi

Để tạo thuận lợi, niềm tin và động lực cho hơn 5 triệu hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm cho biết năm 2026 Bộ Tài chính sẽ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp thiết thực. Trọng tâm là rà soát, hoàn thiện khung pháp lý về hộ kinh doanh theo hướng thu hẹp khoảng cách về tổ chức quản trị và chế độ tài chính - kế toán giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp, từ đó xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp và khả thi hơn.

Một giải pháp quan trọng khác là khẩn trương hoàn thiện cơ sở pháp lý và nâng cấp hạ tầng kỹ thuật để bãi bỏ thuế khoán đối với hộ kinh doanh từ ngày 1/1/2026. Theo Thứ trưởng Nguyễn Đức Tâm, đây là bước đi căn bản nhằm minh bạch hóa hoạt động sản xuất, kinh doanh, góp phần tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng và thúc đẩy các hộ kinh doanh chuyển sang mô hình doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính tiếp tục hoàn thiện và triển khai các chính sách hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi theo Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội. Các chính sách đáng chú ý gồm miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong những năm đầu sau khi thành lập, bãi bỏ lệ phí môn bài, hỗ trợ tiếp cận tín dụng, cung cấp miễn phí các nền tảng số và phần mềm kế toán dùng chung nhằm giảm chi phí, rủi ro trong giai đoạn chuyển đổi.

Song song với các giải pháp về chính sách, Bộ Tài chính cũng đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tư vấn và nâng cao năng lực quản trị cho hộ kinh doanh. "Quan điểm nhất quán là chuyển đổi hộ kinh doanh lên doanh nghiệp không phải để “quản chặt hơn” mà để “mở ra không gian phát triển lớn hơn”, giúp các hộ kinh doanh tiếp cận tốt hơn với vốn, thị trường, công nghệ và các chính sách hỗ trợ của Nhà nước để phát triển bền vững", Thứ trưởng Nguyễn Đức Tâm khẳng định.

Có thể thấy khu vực hộ kinh doanh chính là “nguồn dự trữ” quan trọng để hình thành thế hệ doanh nghiệp mới của Việt Nam trong tương lai. Nếu được tạo điều kiện thuận lợi về môi trường kinh doanh, cơ chế chính sách và hỗ trợ kỹ thuật, nhiều hộ kinh doanh có thể phát triển thành doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp vừa và thậm chí trở thành những doanh nghiệp lớn trong những giai đoạn tiếp theo của quá trình phát triển.

Khi các hộ kinh doanh từng bước chuyển đổi và phát triển thành doanh nghiệp, nền kinh tế sẽ có thêm nhiều chủ thể kinh doanh năng động và sáng tạo. Đây chính là động lực quan trọng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, mở rộng sản xuất và nâng cao năng suất lao động. Đồng thời, quá trình này cũng góp phần xây dựng khu vực kinh tế tư nhân ngày càng vững mạnh, đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế của đất nước.