Tín chỉ carbon mở rộng không gian tăng trưởng cho kinh tế tập thể

Tín chỉ carbon mở rộng không gian tăng trưởng cho các hợp tác xã.

ESG giúp HTX khẳng định giá trị

Thực tế cho thấy nguồn tài nguyên cho kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam là rất lớn. Mỗi năm, ngành nông nghiệp tạo ra hàng trăm triệu tấn phụ phẩm từ trồng trọt, chăn nuôi và lâm nghiệp. Tuy nhiên, phần lớn nguồn nguyên liệu này vẫn chưa được khai thác hiệu quả. Trong khi đó, nếu được thu gom, xử lý và tái sử dụng theo quy trình phù hợp, phụ phẩm hoàn toàn có thể trở thành nguồn nguyên liệu đầu vào cho nhiều ngành sản xuất khác nhau.

Nhiều HTX đã sớm nhìn thấy tiềm năng này. Những mô hình như HTX Thanh Bình ở Đồng Nai với sản phẩm sợi từ thân chuối hay HTX Sông Giá tại Hải Phòng tận dụng phụ phẩm để sản xuất phân hữu cơ cho thấy kinh tế tuần hoàn không còn là khái niệm lý thuyết. Khi chất thải được biến thành tài nguyên, HTX vừa tiết kiệm chi phí sản xuất vừa tạo ra những sản phẩm đáp ứng xu hướng tiêu dùng xanh đang gia tăng trên thị trường.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, sản xuất xanh thôi chưa đủ để tạo ra lợi thế thương mại bền vững. TS. Vũ Duy Hoàng, Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho rằng nhiều HTX hiện nay đã đi đúng hướng trong quá trình chuyển đổi xanh nhưng vẫn gặp khó khăn khi tiếp cận thị trường cao cấp hoặc các nguồn tài chính xanh. Nguyên nhân nằm ở chỗ các HTX chưa chứng minh được những giá trị mà mình đang tạo ra.

Theo TS. Vũ Duy Hoàng, trong nền kinh tế xanh, giảm phát thải hay bảo vệ môi trường không còn là những khái niệm mang tính cảm tính mà cần được lượng hóa bằng dữ liệu cụ thể. Thị trường chỉ chấp nhận những giá trị có thể đo đếm và kiểm chứng. Chính vì vậy, ESG đang trở thành công cụ giúp HTX chuyển đổi những nỗ lực sản xuất bền vững thành các chỉ số có khả năng xác thực và thương mại hóa.

Nếu kinh tế tuần hoàn là quá trình tạo ra giá trị thì ESG đóng vai trò đo lường và quản trị giá trị đó. Các tiêu chí về môi trường, xã hội và quản trị giúp HTX chứng minh mức độ giảm phát thải, khả năng sử dụng tài nguyên hiệu quả, điều kiện lao động, tính minh bạch trong quản lý hay trách nhiệm đối với cộng đồng. Đây cũng là những yếu tố ngày càng được các nhà nhập khẩu, tổ chức tín dụng và quỹ đầu tư quan tâm.

Theo TS. Vũ Duy Hoàng, một trong những xu hướng nổi bật hiện nay là các nhà đầu tư không chỉ đánh giá hiệu quả kinh doanh mà còn xem xét tác động xã hội và môi trường của doanh nghiệp, HTX. Những đơn vị có dữ liệu minh bạch, có hệ thống quản trị rõ ràng và xây dựng được lộ trình phát triển bền vững thường có nhiều cơ hội tiếp cận nguồn vốn xanh hơn so với các mô hình sản xuất truyền thống.

Từ nền tảng của kinh tế tuần hoàn và ESG, thị trường tín chỉ carbon đang mở ra một không gian tăng trưởng mới cho HTX. Trong bối cảnh nhiều quốc gia cam kết giảm phát thải khí nhà kính, lượng carbon cắt giảm được trong sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp hay chăn nuôi đang trở thành một loại tài sản có giá trị kinh tế. Điều này đồng nghĩa với việc những nỗ lực giảm phát thải của HTX hoàn toàn có thể được quy đổi thành nguồn thu.

Biến giá trị xanh thành nguồn thu bền vững

Thực tế đã chứng minh tiềm năng của thị trường này. Việt Nam hiện có hàng trăm dự án carbon được đăng ký theo các tiêu chuẩn quốc tế và hàng chục triệu tín chỉ carbon đã được cấp. Một số HTX chăn nuôi đã bắt đầu bán tín chỉ carbon từ các mô hình sản xuất giảm phát thải. Trong lĩnh vực lâm nghiệp, nhiều dự án đã mang về nguồn thu hàng nghìn tỷ đồng từ việc chuyển nhượng tín chỉ carbon cho các đối tác quốc tế.

Đặc biệt, HTX giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển thị trường carbon. Nếu từng hộ sản xuất riêng lẻ khó đáp ứng yêu cầu về quy mô, dữ liệu và chi phí thẩm định thì HTX có thể tập hợp diện tích sản xuất thành vùng nguyên liệu tập trung, chuẩn hóa quy trình và tổ chức giám sát nội bộ. Đây là điều kiện cần để xây dựng các dự án carbon đạt chuẩn quốc tế.

Theo PGS.TS Hoàng Văn Phụ, Chủ tịch Hội đồng khoa học Viện Kinh tế và Phát triển, tín chỉ carbon thực chất là một loại tài sản mới được hình thành từ dữ liệu phát thải. Muốn tạo ra loại tài sản này, HTX phải xây dựng được hệ thống ghi chép, theo dõi và minh bạch hóa toàn bộ quá trình sản xuất. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, doanh nghiệp liên kết sẽ thuận lợi hơn trong việc kết nối thị trường, giao dịch tín chỉ và chia sẻ lợi ích với người sản xuất.

Dù vậy, cơ hội luôn đi kèm với thách thức. Nhiều HTX hiện vẫn gặp khó khăn về nguồn vốn đầu tư ban đầu, chi phí đo đạc và thời gian hoàn vốn kéo dài. Bên cạnh đó, giá tín chỉ carbon trên thị trường quốc tế có thể biến động mạnh, tạo ra những rủi ro nhất định đối với các dự án quy mô nhỏ. Không ít HTX còn thiếu nhân lực có chuyên môn về quản trị dữ liệu và xây dựng hồ sơ dự án carbon.

Một thách thức khác nằm ở ý thức tuân thủ quy trình sản xuất của các thành viên. Chỉ cần một số hộ không thực hiện đúng cam kết, toàn bộ kết quả giảm phát thải của dự án có thể bị ảnh hưởng. Điều này đòi hỏi HTX phải nâng cao năng lực quản trị, xây dựng cơ chế giám sát chặt chẽ và tăng cường đào tạo để bảo đảm sự đồng bộ trong toàn chuỗi sản xuất.

“Tương lai của HTX không chỉ nằm ở việc bán sản phẩm nông nghiệp mà còn ở khả năng bán những giá trị xanh được tạo ra trong quá trình sản xuất. Khi kinh tế tuần hoàn giúp tạo ra giá trị, ESG giúp xác thực giá trị và tín chỉ carbon giúp chuyển hóa giá trị đó thành nguồn thu, HTX sẽ có thêm động lực để đầu tư cho phát triển bền vững”, PGS.TS Hoàng Văn Phụ nhấn mạnh.

Trong bối cảnh kinh tế xanh đang trở thành xu thế toàn cầu, những HTX biết tận dụng lợi thế từ kinh tế tuần hoàn, chủ động áp dụng ESG và sẵn sàng tham gia thị trường carbon sẽ có cơ hội bứt phá mạnh mẽ. Đây là con đường nâng cao thu nhập cho thành viên, đồng thời góp phần định hình một nền nông nghiệp hiện đại, có trách nhiệm và phát triển bền vững trong dài hạn.