Kinh tế số phải đi vào chuỗi giá trị để tạo dư địa tăng trưởng

Quang cảnh Hội thảo. Ảnh: HD

Cấu phần quan trọng của mô hình tăng trưởng mới

Ngày 24/4/2026, Đại học Kinh tế Quốc dân phối hợp cùng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội tổ chức Hội thảo Khoa học Quốc gia để đánh giá kinh tế Việt Nam năm 2025 và triển vọng năm 2026, đồng thời công bố Ấn phẩm Đánh giá Kinh tế Việt Nam thường niên 2025 của Đại học Kinh tế Quốc dân. Chủ đề của Hội thảo cũng như của Ấn phẩm thường niên năm nay là “Đánh giá kinh tế Việt Nam thường niên 2025 - Thúc đẩy phát triển kinh tế số trong kỷ nguyên mới”.

Theo Ấn phẩm Đánh giá Kinh tế Việt Nam thường niên 2025, năm 2026 là năm mở đầu giai đoạn phát triển 2026-2030, với mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên. Nên để đạt mục tiêu này, tăng trưởng không thể chỉ dựa vào mở rộng quy mô vốn và lao động, mà phải chuyển mạnh sang dựa trên công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao năng suất.

TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương. Phát biểu tại Hội thảo, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho rằng, trong bối cảnh quốc tế biến động mạnh, quốc gia nào tận dụng tốt cơ hội và khai thác hiệu quả điều kiện phát triển kinh tế số sẽ có thêm không gian phát triển để giảm tác động tiêu cực từ môi trường địa kinh tế, địa chính trị bất lợi. Kinh tế số Việt Nam hiện tăng trưởng khá ấn tượng, nhưng mức độ lan tỏa còn chưa tương xứng với yêu cầu phát triển mới. Việc số hóa trong các ngành sản xuất truyền thống, nhất là sản xuất thông minh, vẫn còn nhiều thách thức. Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, để đạt mục tiêu tăng trưởng trên 10% trong giai đoạn 2026-2030, lĩnh vực chế biến, chế tạo và sản xuất có vai trò rất quan trọng. Vì vậy, chính sách phát triển kinh tế số cần đi vào những điểm nghẽn căn cốt như thể chế dữ liệu, nhân lực số, liên kết giữa FDI công nghệ cao với doanh nghiệp trong nước, số hóa các ngành truyền thống, nhất là nông nghiệp, logistics, tài chính và sản xuất công nghiệp. Bên cạnh đó cần đổi mới cách thiết kế và triển khai chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. Các chương trình hỗ trợ chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hỗ trợ doanh nghiệp vươn ra thị trường quốc tế cần thay đổi cách tiếp cận, gắn với thị trường, hiệp hội, trường đại học và doanh nghiệp, thay vì chỉ triển khai theo cách hành chính từ các bộ, ngành.

Báo cáo cho rằng, các chỉ tiêu về kinh tế số, với đóng góp khoảng 14,5% GDP và năng suất lao động tăng khoảng 8,5%, được xác định là yếu tố then chốt để bảo đảm tính bền vững trong trung và dài hạn.

Theo các chuyên gia Đại học Kinh tế Quốc dân, kinh tế Việt Nam đang ở một ngưỡng chuyển đổi quan trọng, khi các động lực tăng trưởng cũ dần suy yếu, trong khi các động lực mới chưa phát huy đầy đủ vai trò. Vì thế, phát triển kinh tế số trong kỷ nguyên mới không chỉ là câu chuyện ứng dụng công nghệ hay mở rộng quy mô các ngành số, mà thực chất là vấn đề tái cấu trúc mô hình tăng trưởng.

Kinh tế số phải được nhìn nhận như hạ tầng của toàn bộ nền kinh tế, nơi mọi ngành, mọi doanh nghiệp được tái định hình thông qua công nghệ. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy kinh tế số của Việt Nam hiện phát triển nhanh về quy mô nhưng chưa mạnh về chất lượng. Giá trị gia tăng còn thấp, năng lực công nghệ lõi còn hạn chế và hiệu ứng lan tỏa sang các khu vực kinh tế khác chưa rõ nét.

Theo các chuyên gia, kinh tế số không còn là một lĩnh vực tách biệt, càng không chỉ là câu chuyện công nghệ đơn thuần, mà đang trở thành một cấu phần quan trọng của mô hình tăng trưởng mới.

Từ quản trị nhà nước, sản xuất, thương mại, dịch vụ, tài chính, giáo dục, logistics đến vận hành doanh nghiệp, dữ liệu số, nền tảng số, trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ mới đang làm thay đổi sâu sắc cách thức tạo ra giá trị. Tuy nhiên, để kinh tế số thực sự trở thành động lực tăng trưởng, cần hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng số, dữ liệu số, chuẩn kết nối, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và mở rộng năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp.

Theo GS.TS. Phạm Hồng Chương, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Kinh tế, nguyên Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân, kinh tế số là “đầu tàu” của đổi mới công nghệ và đổi mới sáng tạo. Vì vậy, mục tiêu quan trọng của nghiên cứu không chỉ là xác định kinh tế số chiếm bao nhiêu phần trăm GDP, mà là nhìn thấy được sự liên kết, lan tỏa giữa các ngành kinh tế số lõi với những ngành khác, từ đó tạo ra động lực mới cho tăng trưởng kinh tế Việt Nam.

Trước đó, tại họp báo trước Hội thảo, trả lời câu hỏi của phóng viên Tạp chí Kinh tế - Tài chính về vai trò của kinh tế số trong việc giảm mức độ thâm dụng vốn của nền kinh tế, GS.TS. Tô Trung Thành, Trưởng phòng Quản lý khoa học, giảng viên cao cấp Đại học Kinh tế Quốc dân cho biết, kinh tế số về bản chất là quá trình tái cấu trúc từ sản xuất, tiêu dùng đến phân phối trên nền tảng công nghệ số, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Vì vậy, đây là động lực quan trọng giúp tăng năng suất và tăng trưởng, qua đó giảm sự phụ thuộc quá mức vào vốn.

Theo GS.TS. Tô Trung Thành, trong thời gian qua, tăng trưởng kinh tế vẫn chủ yếu dựa nhiều vào thâm dụng vốn và được thúc đẩy bởi dòng vốn tín dụng. Nếu tiếp tục mô hình này, nền kinh tế có thể tăng trưởng nhanh trong hiện tại nhưng tiềm ẩn rủi ro trong tương lai và khó đạt tăng trưởng dài hạn bền vững. Do đó, phát triển kinh tế số cần được xem là động lực để tái cấu trúc nền kinh tế, nâng năng suất và tạo ra dư địa tăng trưởng mới.

Các chuyên gia trả lời báo chí tại Họp báo trước Hội thảo. Ảnh: HD

Cần chuyển sang số hóa chuỗi giá trị

Theo Ấn phẩm Đánh giá Kinh tế Việt Nam thường niên 2025, định hướng phát triển kinh tế số đến năm 2030 cần được nhìn nhận không đơn thuần là quá trình số hóa các hoạt động hiện hữu, mà là một chuyển đổi mang tính cấu trúc. Trong đó, công nghệ số phải trở thành nhân tố sản xuất cốt lõi, quyết định năng suất, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Báo cáo khuyến nghị mô hình phát triển kinh tế số cần dựa trên 3 trụ cột. Thứ nhất, kinh tế số lõi, đặc biệt là ICT, phải chuyển dịch từ gia công sang làm chủ công nghệ, nâng cấp chất lượng giá trị gia tăng thông qua chiến lược Make in Vietnam, phát triển công nghệ lõi như bán dẫn, thiết bị 5G, 6G và các nền tảng số quốc gia.

Thứ hai, kinh tế số ngành cần được số hóa sâu vào chuỗi giá trị. Các ngành tài chính - ngân hàng, bán lẻ, logistics, nông nghiệp cần chuyển từ ứng dụng công nghệ bề mặt sang tái cấu trúc mô hình vận hành dựa trên dữ liệu và AI. Trong đó, tài chính số và fintech được kỳ vọng đóng vai trò dẫn dắt phân bổ nguồn lực hiệu quả; logistics và bán lẻ nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng; nông nghiệp công nghệ cao góp phần cải thiện năng suất và giá trị xuất khẩu.

Thứ ba, quản trị số phải trở thành nền tảng thể chế cho kinh tế số. Chuyển đổi từ chính quyền điện tử sang chính quyền số dựa trên dữ liệu sẽ giúp giảm chi phí tuân thủ, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả phân bổ nguồn lực. Báo cáo nhấn mạnh, dữ liệu cần được coi là tài nguyên chiến lược, với hệ thống kết nối liên thông giữa các bộ, ngành và địa phương.

Theo khuyến nghị tại Ấn phẩm Đánh giá Kinh tế Việt Nam thường niên 2025, để thúc đẩy tăng trưởng năm 2026, chính sách tiền tệ cần chuyển sang trạng thái “thận trọng linh hoạt”, hướng dòng vốn vào các lĩnh vực sản xuất tạo giá trị gia tăng cao, tránh lãng phí nguồn lực và ngăn ngừa bong bóng tài sản. Trong khi đó, chính sách tài khóa cần đóng vai trò chủ đạo hơn thông qua đầu tư công có mục tiêu, tập trung vào hạ tầng chiến lược như giao thông, năng lượng, chuyển đổi số và hạ tầng xanh.