Động lực thúc đẩy kinh tế số và phát triển bền vững

Việt Nam hướng tới mục tiêu đến năm 2030 trở thành quốc gia số thịnh vượng và tiên phong ứng dụng công nghệ mới.

Tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã chính thức thông qua Luật Công nghiệp Công nghệ số và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026. Luật đã kịp thời thể chế hóa được nhiều nội dung quan trọng trong các Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị. Theo đó, Luật quy định rõ các cơ chế đặc thù để phát triển hạ tầng số, thúc đẩy sản phẩm “Make in Vietnam”, đào tạo nhân tài và hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ, trong đó nổi bật là trí tuệ nhân tạo (AI) và chip bán dẫn.

Đây là lần đầu tiên Việt Nam xây dựng khung pháp lý riêng cho ngành công nghiệp công nghệ số - lĩnh vực cốt lõi của nền kinh tế số. Việc sớm ban hành Luật đã thể hiện tầm nhìn dài hạn của Việt Nam trong việc chủ động nắm bắt và chiếm lĩnh các công nghệ chiến lược, thay vì chỉ nhập khẩu và ứng dụng công nghệ như trước.

Đặc biệt, một trong những nội dung đáng chú ý là việc ưu tiên phát triển các công nghệ lõi như AI, dữ liệu lớn (Big Data), chuỗi khối (Blockchain) và điện toán đám mây (Cloud). Các dự án nghiên cứu và phát triển (R&D) trong lĩnh vực này được hưởng ưu đãi cao nhất về thuế, tài chính và hỗ trợ hạ tầng. Nhà nước sẽ đặt hàng doanh nghiệp phát triển công nghệ chiến lược, đồng thời đầu tư vào trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo và phòng thí nghiệm chuyên sâu.

Không chỉ vậy, Luật cũng xác lập nguyên tắc phát triển AI có trách nhiệm, lấy con người làm trung tâm. Các hệ thống AI được phân loại theo mức độ rủi ro, với nhóm rủi ro cao phải tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt và có cơ chế giám sát chặt chẽ. Đây được cho là bước đi quan trọng giúp đảm bảo an toàn công nghệ, đồng thời khuyến khích đổi mới sáng tạo một cách bền vững.

Luật Công nghiệp Công nghệ số cũng xác định rõ vai trò trung tâm của doanh nghiệp công nghệ số trong quá trình chuyển đổi số quốc gia. Theo đó, sản xuất phần mềm, trí tuệ nhân tạo, chip bán dẫn và trung tâm dữ liệu là các lĩnh vực được ưu đãi đầu tư, miễn giảm thuế, hỗ trợ đất đai và tiếp cận tín dụng ưu đãi.

Đặc biệt, doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ số được hỗ trợ đến 50% chi phí mua công nghệ tiên tiến và phát triển mẫu thử. Những sản phẩm đạt chuẩn “Make in Vietnam” sẽ được ưu tiên trong các dự án đầu tư công, tạo ra thị trường đầu ra bền vững. Với định hướng này, Việt Nam đang xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo khép kín, từ nghiên cứu, sản xuất đến tiêu dùng.

Bên cạnh đó, một điểm nhấn quan trọng khác được đánh giá cao là chính sách thu hút và phát triển nhân lực công nghệ số. Theo Luật, địa phương được phép hỗ trợ chi phí thuê nhân lực chất lượng cao cho các dự án trọng điểm; các tổ chức được khuyến khích đào tạo và cấp chứng chỉ công nghệ số theo chuẩn quốc tế. Các chuyên gia nước ngoài được miễn giấy phép lao động, cấp visa dài hạn, trong khi nhân lực trong nước có thể luân chuyển linh hoạt giữa khu vực công và tư…

Nhìn nhận về các chính sách đột phá của Luật, đa số các ý kiến đều kỳ vọng, Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 sẽ tạo ra những cơ chế vượt trội trong việc thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ, từ đó đưa Việt Nam trở thành một quốc gia hàng đầu về kinh tế số. Đồng thời, sẽ là đòn bẩy thể chế quan trọng, giúp các doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam vươn ra thị trường quốc tế, gia tăng doanh thu và khẳng định thương hiệu toàn cầu.

Theo ông Đỗ Tiến Thịnh - Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), ba khía cạnh quan trọng mà Luật tiến tới thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo là: Cắt giảm thủ tục quy định, hỗ trợ rõ ràng và đặc biệt là cơ chế để các hỗ trợ đi vào thực tế hiệu quả. Chưa bao giờ, ngành công nghệ ở Việt Nam có những thuận lợi rõ ràng như hiện nay. Trước đây, cũng đã có những chính sách ưu đãi hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp nhưng hầu hết nguồn lực rất khó để đến nơi cần. Với Luật Công nghiệp Công nghệ số, các hỗ trợ sẽ được thực hiện bằng cơ chế thực chất và hiệu quả hơn.