Khoảng 12% dân số tham gia bảo hiểm: Khoảng cách nào cần lấp đầy?

Thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam còn nhiều dư địa để mở rộng độ bao phủ.

Dư địa lớn nhưng độ bao phủ còn thấp

Số liệu từ Bộ Tài chính cho thấy, hiện có khoảng 12 triệu hợp đồng bảo hiểm nhân thọ trên hơn 100 triệu dân, tương đương tỷ lệ thâm nhập của bảo hiểm mới chỉ đạt 12%, thấp hơn nhiều so với mức trung bình của khu vực châu Á. Khoảng cách càng rõ hơn khi đặt cạnh mục tiêu đến năm 2030 có 18% dân số tham gia bảo hiểm nhân thọ.

Trong 8 tháng năm 2026, doanh thu phí bảo hiểm nhân thọ ước đạt 155.293 tỷ đồng, tăng 3,34% so với cùng kỳ năm trước. Doanh thu phí bảo hiểm lĩnh vực phi nhân thọ ước đạt 64.930 tỷ đồng, tăng 15,17% so với cùng kỳ. Trong khi đó, lĩnh vực bảo hiểm nhân thọ ước đạt 90.363 tỷ đồng, giảm 3,6% so với cùng kỳ năm 2025.

Nếu đặt tương quan với tốc độ tăng trưởng kinh tế Việt Nam (với GDP tăng bình quân khoảng 6%/năm giai đoạn 2011-2023, đạt 7,09% năm 2024 và 8,02% năm 2025), quy mô thị trường bảo hiểm Việt Nam vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng.

Theo bà Phạm Thu Phương, Phó Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính), gần 90% người dân chưa có lớp bảo vệ tài chính từ bảo hiểm nhân thọ thương mại. Trong khi đó, tại một số quốc gia trong khu vực như Singapore, Malaysia hay Thái Lan, tỷ lệ bao phủ thường đạt từ 50% đến hơn 80%.

“Việt Nam đang ở thời kỳ dân số vàng nhưng đồng thời bước nhanh vào quá trình già hóa. Thu nhập khả dụng gia tăng, nhu cầu chăm sóc sức khỏe chất lượng cao và chuẩn bị tài chính cho tuổi già ngày càng lớn”, bà Phương chia sẻ.

Bà Phạm Thu Phương cho rằng, khi thu nhập tăng, hành vi tài chính của người dân cũng dần chuyển từ tích lũy cơ bản sang hoạch định tài chính dài hạn. GDP bình quân đầu người năm 2025 đạt khoảng 5.051 USD, tăng 9,3% so với năm trước, là cơ sở để gia tăng nhu cầu bảo hiểm trong khu vực công, sản xuất - kinh doanh và các hộ gia đình.

Tuy nhiên, tiềm năng chưa tự động chuyển hóa thành hợp đồng bảo hiểm. Theo lãnh đạo Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm, thị trường hiện đối mặt với 3 rào cản lớn gồm nhận thức của người dân còn hạn chế, tình trạng bất đối xứng thông tin và bài toán khôi phục niềm tin sau những vấn đề phát sinh trong giai đoạn trước.

Một trong những khoảng cách lớn nhất nằm ở cách người dân nhìn nhận về bảo hiểm. Bản chất cốt lõi của bảo hiểm là bảo vệ trước rủi ro, song trên thực tế vẫn có tâm lý coi bảo hiểm nhân thọ tương tự một kênh đầu tư sinh lời hoặc hình thức tiết kiệm. Khi số tiền nhận lại trong những năm đầu không giống kỳ vọng, khoảng cách giữa cách hiểu của khách hàng và bản chất sản phẩm dễ trở thành nguồn gốc của thất vọng, thậm chí tranh chấp.

Muốn tăng độ bao phủ, trước hết phải tăng niềm tin

Theo PGS.TS. Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế, Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam, để quyết định tham gia bảo hiểm, người dân cần hiểu đúng sản phẩm, mua đúng sản phẩm mình cần và mua với mức tài chính phù hợp khả năng hiện có.

Trong đó, mức tài chính phù hợp đặc biệt quan trọng khi bảo hiểm nhân thọ là một cam kết tài chính dài hạn. Thu nhập của nhiều hộ gia đình chưa thực sự ổn định khiến họ ưu tiên các nhu cầu trước mắt. Bên cạnh đó, dòng tiền còn được phân bổ vào nhiều kênh quen thuộc như tiết kiệm, vàng, bất động sản hay chứng khoán. Khi kinh tế bất định, người dân thường có xu hướng thắt chặt chi tiêu và dè dặt hơn với những nghĩa vụ tài chính kéo dài nhiều năm.

Nhưng nếu khả năng tài chính là một rào cản khách quan, niềm tin lại là khoảng trống thị trường có thể chủ động thu hẹp.

Bà Phạm Thu Phương nhìn nhận, niềm tin của người tiêu dùng không thể quay trở lại chỉ bằng những tuyên bố hay chiến dịch quảng cáo, mà phải được xây dựng từ thay đổi trong hành vi và chất lượng dịch vụ của doanh nghiệp bảo hiểm, đại lý.

Theo đó, thị trường cần chuyển từ tư duy tăng trưởng nhanh về số lượng sang phát triển chất lượng; sản phẩm phải có cấu trúc rõ ràng, dễ hiểu, mức phí tương xứng với trách nhiệm bảo hiểm. Những nội dung cốt lõi như quyền lợi, mức phí, điều khoản loại trừ và các khoản chi phí khách hàng phải chịu cần được trình bày minh bạch trước khi hợp đồng được ký kết.

Một mắt xích khác cần thay đổi là đội ngũ phân phối. Không thể chỉ đóng vai trò người bán hàng mà cần trở thành những người tư vấn tài chính có đủ kiến thức chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp để xác định đúng nhu cầu của khách hàng, tư vấn trung thực về quyền lợi cũng như rủi ro.

“Đại lý bảo hiểm không thể chỉ là những người đi bán hàng, chốt đơn bằng mọi giá. Họ phải là những chuyên gia tư vấn tài chính thực thụ, có đủ kiến thức chuyên môn để tư vấn đúng nhu cầu và đủ đạo đức nghề nghiệp để tư vấn trung thực. Tuyệt đối chấm dứt tình trạng tư vấn lập lờ, thổi phồng quyền lợi đầu tư hoặc né tránh nói về các điều khoản loại trừ rủi ro”, lãnh đạo Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm nhận định.

Như vậy, khoảng cách từ 12% lên 18% không đơn thuần là bài toán tăng thêm số hợp đồng. Đằng sau 6 điểm phần trăm cần lấp đầy là yêu cầu thay đổi về chất lượng sản phẩm, chuẩn mực tư vấn, trải nghiệm khách hàng và khả năng tiếp cận của các nhóm dân cư.