Khoảng cách giữa “cần vốn” với đủ chuẩn nhận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa

Nhu cầu vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa rất khác nhau tùy theo lĩnh vực sản xuất. Ảnh: AI

Khoảng cách lớn giữa nhu cầu vốn và khả năng tiếp cận

Phát biểu tại Lễ kỷ niệm 20 năm thành lập Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam ngày 25/8, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đề nghị khơi thông và đa dạng hóa nguồn lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhất là vốn, đất đai, mặt bằng sản xuất.

Đối với Ngân hàng Nhà nước, Thủ tướng đề nghị tập trung chỉ đạo các tổ chức tín dụng chủ động xây dựng các sản phẩm tín dụng phù hợp với từng nhóm doanh nghiệp và lĩnh vực ưu tiên; tăng cường ứng dụng dữ liệu và công nghệ trong thẩm định, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ; tăng cường khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Định hướng này càng đáng chú ý khi những số liệu mới nhất cho thấy khoảng cách giữa quy mô của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa với khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng vẫn còn khá lớn.

Theo số liệu cập nhật của FiinGroup tại Báo cáo “Doanh nghiệp SME tại Việt Nam: Mức độ trưởng thành và khả năng tiếp cận tín dụng”, tính đến tháng 7/2026, khoảng 20,5% doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa tiếp cận được vốn vay. Như vậy, nếu xét trên toàn bộ nhóm này, khoảng 79,5% chưa tiếp cận vốn vay.

Khoảng cách đặc biệt lớn ở nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ, khi tỷ lệ tiếp cận vốn vay chỉ đạt 8,8%, đồng nghĩa hơn 91% chưa tiếp cận được nguồn vốn này. Trong khi đó, tỷ lệ tiếp cận vốn vay của nhóm doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa đạt khoảng 30,9%.

Vì thế, việc khơi thông tín dụng cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ nằm ở câu chuyện tăng quy mô nguồn vốn, mà còn đặt ra yêu cầu làm thế nào để vốn có thể đến được với nhiều doanh nghiệp có nhu cầu và khả năng phát triển hơn.

Thực tế, nhu cầu vốn của doanh nghiệp rất khác nhau tùy theo lĩnh vực sản xuất, chu kỳ kinh doanh và giai đoạn phát triển. Ông Bùi Mạnh Toàn, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần VIETNOX cho biết, đặc thù ngành thép, inox đòi hỏi vốn lưu động lớn, giá trị hàng tồn kho cao, trong khi chu kỳ thu hồi vốn tương đối dài. Vì vậy, doanh nghiệp mong muốn tiếp cận được nguồn vốn trung và dài hạn với chi phí hợp lý, đồng thời có các chính sách tín dụng phù hợp hơn với đặc thù của doanh nghiệp sản xuất và công nghiệp hỗ trợ.

Theo ông Toàn, để phát triển bền vững, doanh nghiệp cần 3 nguồn lực quan trọng là vốn, công nghệ và con người; nếu nhìn rộng hơn còn có thị trường và hệ sinh thái kết nối. Bên cạnh vốn, doanh nghiệp cũng có nhu cầu tiếp cận công nghệ mới, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và dữ liệu để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm.

Ngoài ra, vấn đề xây dựng cơ sở dữ liệu và nâng cao mức độ minh bạch cũng được đặc biệt quan tâm. Ông Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam đề xuất, xây dựng nền tảng xếp hạng tín nhiệm số dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, qua đó hỗ trợ ngân hàng và các tổ chức tài chính đánh giá doanh nghiệp trên cơ sở dữ liệu đầy đủ hơn.

Nếu hình thành được hệ thống dữ liệu đủ tin cậy, việc đánh giá khả năng trả nợ có thể từng bước dựa nhiều hơn vào sức khỏe thực tế, dòng tiền và triển vọng kinh doanh của doanh nghiệp thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tài sản thế chấp.

Tiếp cận vốn vay và thời gian hoạt động của doanh nghiệp.

Muốn vốn chảy mạnh hơn, doanh nghiệp cũng phải “sẵn sàng”

Tuy nhiên, khoảng trống vốn không chỉ xuất phát từ phía cung tín dụng. Theo các chuyên gia, một trong những hạn chế phổ biến là nhu cầu của doanh nghiệp còn khá chung chung, chẳng hạn chỉ xác định là “cần vốn”, trong khi chưa lượng hóa rõ quy mô vốn, mục đích sử dụng và khả năng tạo ra lợi nhuận. Hồ sơ tài chính, pháp lý và quản trị của một bộ phận doanh nghiệp cũng chưa được chuẩn hóa.

Do đó, tăng trưởng không thể chỉ dựa vào mở rộng đầu vào hoặc tăng vay nợ, mà cần gắn với tái cấu trúc nguồn vốn, nâng cấp quản trị, mở rộng thị trường và tham gia những chuỗi giá trị có năng suất cao hơn.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu đa dạng hóa kênh huy động vốn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tín dụng ngân hàng. Ông Phạm Đức Dũng, Giám đốc Tư vấn tài chính doanh nghiệp, Công ty cổ phần Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS) cho rằng, bên cạnh vốn ngân hàng, doanh nghiệp có thể xem xét các kênh như trái phiếu doanh nghiệp, niêm yết, quỹ đầu tư, quỹ đầu tư vốn cổ phần tư nhân, các định chế tài chính phát triển và nhà đầu tư chiến lược.

Tuy nhiên, để tiếp cận những nguồn vốn này, doanh nghiệp phải chuẩn bị chiến lược, kế hoạch kinh doanh và lộ trình tăng trưởng rõ ràng; đồng thời chuẩn hóa quá trình tái cấu trúc, hồ sơ huy động vốn và chuẩn bị cho các bước làm việc, thẩm định, đàm phán với nhà đầu tư.

Mua bán và sáp nhập (M&A) cũng đang được nhìn nhận như một phương thức để doanh nghiệp bổ sung nguồn lực. Nếu có sự chuẩn bị và lựa chọn được đối tác phù hợp, đây có thể là cách bổ sung nguồn lực, gia tăng giá trị và tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển.

Bà Phí Thị Hoa, Tổng Giám đốc One Value cũng cho rằng, doanh nghiệp không nên nhìn M&A đơn thuần là “bán mình”. Một đối tác phù hợp có thể mang tới không chỉ vốn mà cả kinh nghiệm sản xuất, quản trị, công nghệ, thị trường cũng như mạng lưới khách hàng và đối tác.

Những yêu cầu từ thực tế doanh nghiệp cũng tương đồng với vấn đề được Thủ tướng Lê Minh Hưng chỉ ra khi đánh giá, trong khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay, doanh nghiệp đông nhưng chưa mạnh; năng lực quản trị, tài chính, chất lượng nguồn nhân lực và sức chống chịu còn hạn chế; số doanh nghiệp làm chủ công nghệ, tham gia sâu vào chuỗi giá trị và vươn ra thị trường quốc tế còn ít.

Do đó, bên cạnh các giải pháp từ phía Nhà nước và hệ thống tín dụng, Thủ tướng đề nghị cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa chủ động tái cấu trúc, nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính, chuẩn hóa quy trình, xây dựng thương hiệu và quản trị rủi ro.

Như vậy, vấn đề thu hẹp khoảng trống tiếp cận vốn cần được thực hiện từ cả hai phía. Hệ thống tài chính cần tiếp tục đổi mới cách đánh giá doanh nghiệp, khai thác dữ liệu, dòng tiền và phương án kinh doanh để mở rộng khả năng cấp vốn; trong khi bản thân doanh nghiệp cần nâng chất lượng quản trị, minh bạch tài chính và chuẩn bị tốt hơn trước khi tìm đến ngân hàng hay các nhà đầu tư.

Khi hai phía cùng thay đổi, nguồn vốn mới có thêm điều kiện tìm đến những doanh nghiệp có phương án kinh doanh khả thi và tiềm năng phát triển, qua đó góp phần tạo thêm dư địa để doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng quy mô.