Doanh nghiệp nhỏ và vừa tìm “cửa” mới để gọi vốn

Doanh nghiệp nhỏ và vừa tìm “cửa” mới để gọi vốn

Câu chuyện tìm nguồn lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa là một trong những nội dung trọng tâm tại Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ II - CEF II năm 2026 diễn ra chiều 27/8/2026 tại TP. Hà Nội.

GS.TS. Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội (HANOISME) cho rằng, vốn và cấu trúc tài chính đang là một trong ba bài toán lớn doanh nghiệp cần ưu tiên giải quyết. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa cần vượt khỏi tư duy chỉ dựa vào tín dụng ngắn hạn, từng bước tiếp cận các kênh vốn trung và dài hạn, vốn cổ phần, M&A, hợp tác đầu tư cũng như những giải pháp tài chính phù hợp với từng giai đoạn phát triển.

Điều này không đồng nghĩa vai trò của vốn ngân hàng giảm đi. Ông Mạc Quốc Anh khuyến nghị, cần tiếp tục tăng cường kết nối giữa ngân hàng, tổ chức tài chính với cộng đồng doanh nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi hơn về lãi suất và khả năng tiếp cận vốn. Tuy nhiên, cùng với tín dụng ngân hàng, doanh nghiệp cần chủ động mở thêm các nguồn lực khác để có cấu trúc vốn phù hợp hơn cho quá trình tăng trưởng dài hạn.

Chia sẻ về thị trường vốn, ông Phạm Đức Dũng, Giám đốc tư vấn M&A và tái cấu trúc, Khối Ngân hàng đầu tư, Công ty cổ phần Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS) cho biết, dư địa phát triển các kênh vốn tại Việt Nam vẫn còn lớn.

Theo số liệu được SHS đưa ra, vốn hóa thị trường chứng khoán hiện tương đương khoảng 75% GDP, trong khi mức trung bình Đông Nam Á khoảng 130%. Quy mô thị trường trái phiếu tương đương 24% GDP, thấp hơn đáng kể mức khoảng 90% của khu vực; quy mô tài sản quản lý (AUM) khoảng 4% GDP, so với khoảng 30% tại Đông Nam Á.

Khoảng cách này cho thấy dư địa để doanh nghiệp đa dạng hóa cấu trúc huy động vốn còn tương đối lớn. Đáng chú ý, theo SHS, doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp nhưng chỉ khoảng 9,3% tiếp cận được nguồn vốn tín dụng ngân hàng, trong khi tỷ lệ này ở doanh nghiệp lớn là 56,1%.

Rào cản không chỉ đến từ việc thiếu tài sản bảo đảm. Mô hình quản trị gia đình còn phổ biến, pháp lý tài sản chưa rõ ràng và báo cáo tài chính chưa được chuẩn hóa cũng khiến doanh nghiệp gặp khó khi tổ chức tín dụng hoặc nhà đầu tư đánh giá mức độ rủi ro.

Vì vậy, ngoài tín dụng ngân hàng, đại diện SHS chỉ ra nhiều “cửa” vốn mà doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể tính tới, gồm trái phiếu doanh nghiệp, niêm yết trên thị trường chứng khoán, các quỹ đầu tư trong đó có quỹ đầu tư vốn cổ phần tư nhân (PE), các tổ chức tài chính phát triển (DFI) và nhà đầu tư chiến lược.

Mỗi kênh phù hợp với một nhu cầu khác nhau. Quỹ đầu tư và PE có thể phù hợp với doanh nghiệp có triển vọng tăng trưởng cao; tổ chức tài chính phát triển vừa bổ sung nguồn lực vừa hỗ trợ nâng cao tiêu chuẩn phát triển bền vững. Trong khi đó, nhà đầu tư chiến lược có thể mang đến không chỉ tiền vốn mà cả công nghệ, thị trường và năng lực quản trị.

Niêm yết cũng là con đường giúp doanh nghiệp nâng khả năng tiếp cận vốn, thanh khoản và uy tín thương hiệu, trong khi trái phiếu mở thêm một kênh huy động vốn nợ bên cạnh vay ngân hàng.

Các doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm, kết nối tại CEF II.

Tuy vậy, các chuyên gia cũng chia sẻ, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa cho rằng mình “thiếu vốn”, nhưng khi nhà đầu tư xem xét, điểm nghẽn thực sự có thể nằm ở sự thiếu minh bạch, cấu trúc doanh nghiệp chưa chuẩn hoặc chưa chứng minh được nguồn vốn mới sẽ tạo ra tăng trưởng như thế nào.

Theo ông Phạm Đức Dũng, trước khi gọi vốn, doanh nghiệp cần bắt đầu bằng quá trình tái cấu trúc bằng các giải pháp về xử lý công nợ, giao dịch với bên liên quan và nghĩa vụ thuế còn tồn đọng; tách bạch tài sản cá nhân với tài sản doanh nghiệp; chuẩn hóa cơ cấu sở hữu; kiểm toán và minh bạch báo cáo tài chính. Tiếp đó, doanh nghiệp phải xây dựng được kế hoạch kinh doanh, lộ trình tăng trưởng, mô hình tài chính và “câu chuyện doanh nghiệp”; xác định số vốn cần huy động, tỷ lệ sở hữu chào bán cũng như cấu trúc giao dịch phù hợp.

Đây cũng là lý do M&A được nhìn nhận như một kênh huy động nguồn lực thay vì chỉ là câu chuyện “bán doanh nghiệp”. Theo GS.TS. Mạc Quốc Anh, nếu được chuẩn bị bài bản, M&A có thể giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa bổ sung vốn, tiếp cận công nghệ, mở rộng thị trường, hoàn thiện quản trị và nâng cao giá trị doanh nghiệp. Điều quan trọng là doanh nghiệp phải hiểu rõ giá trị của mình và chuẩn hóa pháp lý, tài chính, dữ liệu, tài sản trí tuệ cũng như chiến lược trước khi bước vào quá trình hợp tác hoặc gọi vốn.

Thị trường M&A đang có sự dịch chuyển về chất. Số lượng giao dịch giảm từ 494 thương vụ năm 2023 xuống 367 thương vụ năm 2025, nhưng tổng giá trị giao dịch năm 2025 đạt khoảng 8,7 tỷ USD, tăng so với 6,9 tỷ USD năm 2024. Giá trị bình quân mỗi thương vụ cũng tăng hơn 50%.

Xu hướng “ít nhưng chất” đồng nghĩa nhà đầu tư ngày càng chọn lọc hơn. Doanh nghiệp muốn được lựa chọn phải chứng minh được nền tảng kinh doanh, tính minh bạch và khả năng tăng trưởng sau khi nhận vốn.

Vì thế, vấn đề tìm vốn không nên bắt đầu ở thời điểm doanh nghiệp đã thiếu tiền. Việc chuẩn hóa tài chính, quản trị và chiến lược cần được thực hiện từ trước để doanh nghiệp có nhiều lựa chọn hơn giữa vay ngân hàng, huy động vốn trên thị trường, đón nhà đầu tư chiến lược hay M&A.