Ngành Tài chính đổi mới phương thức quản lý, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp

Ngành Tài chính đang đẩy mạnh cải cách hành chính, tạo thuận lợi tối đa cho người dân, doanh nghiệp.

Cải cách phải chuyển thành lợi ích thực chất

Cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh đang được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, giảm thời gian, chi phí tuân thủ và tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp.

Tại Phiên họp thứ nhất của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật, Ban Chỉ đạo đánh giá cao Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương đã triển khai quyết liệt đợt cao điểm phân quyền, phân cấp, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh.

Kết quả bước đầu được thể hiện rõ qua nhiều chỉ tiêu. Trong vòng 1 tháng, thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền cấp bộ giảm còn 27,4%; dự kiến tiết kiệm khoảng 23 nghìn tỷ đồng chi phí tuân thủ mỗi năm. Cùng với đó, 70 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện được bãi bỏ, sửa đổi; 362 thủ tục được phân cấp, 697 thủ tục được cắt giảm, 673 thủ tục được đơn giản hóa và 1.754 điều kiện kinh doanh được cắt giảm.

Thời gian thực hiện thủ tục giảm 53%, trong khi chi phí tuân thủ giảm 54,6%. Đây là những kết quả đáng ghi nhận, thể hiện quyết tâm chính trị cao và cách làm quyết liệt, có trọng tâm trong cải cách thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh.

Từ những kết quả này, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tiếp theo là tiếp tục đưa cải cách đi vào chiều sâu, để những thay đổi về thủ tục thực sự chuyển thành lợi ích đối với người dân và doanh nghiệp. Điều căn bản, theo Ban Chỉ đạo là người dân và doanh nghiệp phải thực sự được hưởng lợi thông qua giảm thời gian, tiết kiệm chi phí, mở rộng cơ hội phát triển; đồng thời các biểu hiện tùy nghi, xin - cho, nhũng nhiễu, tiêu cực phải được đẩy lùi.

Từ yêu cầu đó, cải cách thủ tục hành chính được xác định là công việc phải tiếp tục thực hiện thường xuyên, liên tục. Ban Chỉ đạo yêu cầu kiên quyết không để tình trạng thủ tục hành chính được cắt giảm ở văn bản này nhưng lại phát sinh điều kiện, giấy phép, yêu cầu mới ở văn bản khác hoặc trong quá trình tổ chức thực hiện.

Đây là yêu cầu được đặt ra đồng thời ở cả khâu xây dựng văn bản và tổ chức thực hiện. Các bộ, ngành phải khẩn trương sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan, bảo đảm có hiệu lực đúng thời hạn; định kỳ báo cáo Ban Chỉ đạo kết quả thực hiện, những khó khăn, vướng mắc và những trường hợp chậm trễ, né tránh.

Cùng với đó, việc ban hành mới thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh phải được kiểm soát chặt chẽ. Chỉ đề xuất ban hành khi thực sự cần thiết, bảo đảm tính hợp pháp, hợp lý, có chi phí tuân thủ thấp hơn lợi ích quản lý mang lại và không có giải pháp nào tối ưu hơn. Như vậy, yêu cầu cải cách được đặt ở cả hai chiều: một mặt tiếp tục loại bỏ những thủ tục, điều kiện không còn cần thiết; mặt khác kiểm soát ngay từ đầu nguy cơ phát sinh thêm những thủ tục, điều kiện mới.

Ban Chỉ đạo cũng yêu cầu tiếp tục chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên cơ sở quản trị rủi ro; từ quản lý bằng giấy phép sang quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn, dữ liệu số, trách nhiệm giải trình và thanh tra, kiểm tra. Theo đó, giảm thủ tục tiền kiểm không đồng nghĩa với giảm yêu cầu quản lý. Phương thức quản lý được chuyển sang các công cụ khác, trong đó có tiêu chuẩn, quy chuẩn, dữ liệu và hậu kiểm dựa trên rủi ro.

Đối với phân cấp, phân quyền, Ban Chỉ đạo yêu cầu phải đi đôi với đánh giá năng lực thực thi và tăng cường kiểm tra, giám sát. Nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền phải bảo đảm có đủ điều kiện, nguồn lực, nhân lực và dữ liệu để tổ chức thực hiện.

Đây cũng là một nội dung được Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ triển khai. Việc phân cấp, phân quyền phải gắn với năng lực thực thi, trong khi cơ chế kiểm tra, giám sát phải được tăng cường để bảo đảm thẩm quyền được giao thực sự đi vào cuộc sống.

Chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”

Thực hiện chỉ đạo của Trung ương, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính xác định cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, gắn với trách nhiệm của người đứng đầu.

Đến hết tháng 7/2026, Bộ có 687 thủ tục hành chính còn hiệu lực thuộc 25 lĩnh vực quản lý nhà nước. Tổng số thủ tục hành chính của Bộ Tài chính được thực hiện tại 3 cấp chính quyền là 890 thủ tục. Trong đó, 219 thủ tục do Bộ Tài chính và các đơn vị ngành dọc của Bộ thực hiện, chiếm 24,6%; 650 thủ tục đã được phân cấp cho các cấp chính quyền địa phương, chiếm 73,03%; 21 thủ tục do các bộ, cơ quan khác thực hiện, chiếm 2,34%.

Việc giảm tỷ lệ thủ tục hành chính do cấp bộ trực tiếp thực hiện xuống dưới 30% cũng phù hợp với yêu cầu đặt ra tại Kết luận số 18-KL/TW ngày 2/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV. Theo yêu cầu này, cấp bộ chỉ thực hiện không quá 30% tổng số thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực quản lý, đồng thời đẩy mạnh phân cấp cho địa phương.

Đáng chú ý, tính từ ngày 26/3/2025 đến nay, Bộ Tài chính đã cắt giảm, đơn giản hóa 826/962 thủ tục hành chính, đạt 85,86%. Trong đó, 247 thủ tục hành chính được cắt giảm và 579 thủ tục hành chính được đơn giản hóa.

Tổng thời gian thực hiện thủ tục hành chính đã cắt giảm 6.685/12.288 ngày, tương đương 54,39%. Chi phí tuân thủ được cắt giảm 40.322,1/75.430 tỷ đồng, tương đương 53,46%. Bộ Tài chính đồng thời đã cắt giảm 139/363 điều kiện kinh doanh, đạt 38,29%. Các kết quả này đã đáp ứng yêu cầu cắt giảm tối thiểu 50% thời gian và chi phí tuân thủ theo yêu cầu của Trung ương.

Có thể thấy, kết quả cải cách của Bộ Tài chính không chỉ thể hiện ở số lượng thủ tục hành chính được cắt giảm, đơn giản hóa mà còn ở mức giảm đáng kể thời gian và chi phí tuân thủ. Đây là những yếu tố có tác động trực tiếp đến chi phí hoạt động của doanh nghiệp, thời gian xử lý công việc của người dân và hiệu quả vận hành của bộ máy hành chính.

Trong thời gian tới, Bộ Tài chính tiếp tục cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh đã được phê duyệt, đồng thời gắn cải cách với chuyển đổi số, cung cấp dịch vụ công trực tuyến và tái cấu trúc quy trình giải quyết thủ tục.

Định hướng xuyên suốt là tiếp tục chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, tăng cường quản lý dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro, qua đó vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa giảm tối đa những yêu cầu không cần thiết đối với người dân và doanh nghiệp.

Tinh thần này cũng được thể hiện trong quá trình hoàn thiện pháp luật về đầu tư. Mới đây, Bộ Tài chính đã tham mưu trình Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, trong đó cắt giảm 62 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện và sửa đổi, bổ sung 14 ngành, nghề so với danh mục tại Luật Đầu tư năm 2020.

Một trong những nguyên tắc xuyên suốt khi rà soát danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện là ngành, nghề nào có thể quản lý hiệu quả bằng hậu kiểm thì chuyển sang hậu kiểm. Điều kiện đầu tư kinh doanh chỉ được duy trì đối với những ngành, nghề mà nếu không kiểm soát từ trước có thể phát sinh rủi ro đối với quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, sức khỏe cộng đồng và các lợi ích công cộng thiết thực khác.

Cách tiếp cận này cho thấy cắt giảm điều kiện kinh doanh không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Thay vào đó, phương thức quản lý được điều chỉnh theo mức độ rủi ro: tập trung kiểm soát từ đầu đối với những lĩnh vực thực sự cần thiết, đồng thời chuyển sang quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn, dữ liệu, trách nhiệm giải trình và hậu kiểm đối với những lĩnh vực có thể kiểm soát hiệu quả bằng các công cụ này.

Với kết quả đã đạt được, Bộ Tài chính đang vượt yêu cầu tối thiểu về cắt giảm thời gian và chi phí tuân thủ. Phần việc tiếp theo không chỉ là hoàn thành các phương án đã được phê duyệt, mà còn phải kiểm soát chặt chẽ để không phát sinh thêm những thủ tục, điều kiện kinh doanh không cần thiết.

Qua đó, cải cách thủ tục hành chính được chuyển từ yêu cầu về số lượng sang yêu cầu về chất lượng và hiệu quả thực tế: thời gian được rút ngắn, chi phí được tiết giảm, phương thức quản lý được đổi mới và người dân, doanh nghiệp thực sự được hưởng lợi theo đúng chỉ đạo của Trung ương, Chính phủ.