Khai thác tín chỉ carbon tại rừng U Minh: Dư địa mới cho kinh tế lâm nghiệp xanh ở cực Nam Tổ quốc

Rừng U Minh Hạ là một trong những hệ sinh thái rừng tràm trên đất than bùn đặc hữu của Việt Nam, có vai trò quan trọng trong hấp thụ và lưu giữ carbon. Riêng khu vực do Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp U Minh Hạ quản lý hiện có trên 24.000 ha rừng, trong đó hơn 15.900 ha được giao khoán cho người dân quản lý, bảo vệ và khai thác bền vững. Đây là nguồn tài nguyên sinh thái đặc biệt, đồng thời là “bể chứa carbon tự nhiên” có giá trị kinh tế ngày càng lớn trong bối cảnh thị trường carbon hình thành rõ nét hơn.

Những năm gần đây, cùng với xu thế toàn cầu về trung hòa carbon, tín chỉ carbon rừng đã nổi lên như một công cụ tài chính xanh đầy tiềm năng. Việt Nam đã có những bước đi đầu tiên khá tích cực khi bán thành công 10,3 triệu tín chỉ carbon rừng, thu về hơn 51 triệu USD thông qua chương trình giảm phát thải vùng Bắc Trung Bộ. Đây được xem là tiền đề quan trọng để mở rộng thị trường tín chỉ carbon sang các vùng rừng khác, trong đó có U Minh.

Đến tháng 5/2026, khung pháp lý cho thị trường carbon rừng tại Việt Nam đang được hoàn thiện nhanh hơn. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc thẩm định và cấp tín chỉ carbon rừng giai đoạn 2021–2022 dự kiến hoàn tất trong quý II/2026, đồng thời trình cấp có thẩm quyền xem xét cấp tín chỉ cho giai đoạn 2023–2025 trong quý III/2026. Đây là nền tảng pháp lý quan trọng để các địa phương như Cà Mau và Kiên Giang tham gia thị trường tín chỉ carbon chính thức.

Đối với U Minh, tiềm năng không chỉ nằm ở diện tích rừng lớn mà còn ở khả năng hấp thụ carbon cao của hệ sinh thái rừng tràm trên đất than bùn. Theo các nghiên cứu lâm nghiệp, loại rừng này có khả năng lưu trữ carbon cao hơn nhiều dạng rừng trồng thông thường nhờ cả sinh khối trên mặt đất và lớp than bùn dưới nền rừng. Điều đó đồng nghĩa, nếu được đo đạc và xác minh theo tiêu chuẩn quốc tế, U Minh hoàn toàn có thể tạo ra nguồn tín chỉ carbon có giá trị thương mại lớn trong tương lai.

Việc thẩm định và cấp tín chỉ carbon rừng giai đoạn 2021–2022 dự kiến hoàn tất trong quý II/2026, đồng thời trình cấp có thẩm quyền xem xét cấp tín chỉ cho giai đoạn 2023–2025 trong quý III/2026.

Thực tế, Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp U Minh Hạ đã bắt đầu chuyển đổi mô hình quản lý từ khai thác lâm sản đơn thuần sang kinh tế lâm nghiệp đa giá trị, trong đó tín chỉ carbon được xác định là nguồn thu tiềm năng mới. Việc gắn bảo vệ rừng với lợi ích tài chính trực tiếp không chỉ giúp doanh nghiệp tăng nguồn thu mà còn tạo động lực để người dân địa phương tích cực tham gia giữ rừng, giảm nguy cơ cháy và suy thoái tài nguyên.

Tuy nhiên, khai thác tín chỉ carbon tại rừng U Minh vẫn đối mặt nhiều thách thức. Trở ngại lớn nhất hiện nay là thiếu dữ liệu đo đạc carbon đồng bộ, thiếu tiêu chuẩn định giá riêng cho hệ sinh thái rừng tràm đất than bùn và hạn chế về năng lực kỹ thuật địa phương trong xây dựng dự án carbon. Ngoài ra, bài toán phân chia lợi ích giữa Nhà nước, chủ rừng, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư sống dựa vào rừng cũng cần được thiết kế minh bạch để tránh xung đột lợi ích.

Theo các chuyên gia, để biến tiềm năng thành nguồn lực tài chính thực tế, cần triển khai đồng thời ba giải pháp. Thứ nhất, xây dựng đề án thí điểm tín chỉ carbon riêng cho rừng U Minh, ưu tiên khu vực U Minh Hạ với dữ liệu nền tốt hơn. Thứ hai, đẩy nhanh số hóa dữ liệu rừng và lượng hóa trữ lượng carbon theo chuẩn quốc tế để đủ điều kiện tham gia thị trường tự nguyện và thị trường tuân thủ. Thứ ba, thiết lập cơ chế chia sẻ lợi ích rõ ràng để người dân địa phương trở thành chủ thể cùng bảo vệ rừng, thay vì chỉ là đối tượng thụ hưởng gián tiếp.

Trong dài hạn, khai thác tín chỉ carbon tại rừng U Minh không chỉ là câu chuyện của ngành Lâm nghiệp Cà Mau mà còn là bài toán tài chính xanh của quốc gia. Nếu được tổ chức bài bản, đây có thể trở thành mô hình mẫu cho phát triển kinh tế dưới tán rừng, góp phần đa dạng hóa nguồn thu cho địa phương, nâng cao thu nhập người dân và hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 của Việt Nam. Từ một vùng đất từng gắn với giá trị bảo tồn, U Minh đang đứng trước cơ hội trở thành “mỏ xanh” mới của nền kinh tế carbon.