 |
| Cơ quan Hải quan nỗ lực làm bệ đỡ cho kinh tế tư nhân phát triển. Ảnh: H.Nụ |
Số hóa nghiệp vụ
Trong cấu trúc kinh tế Việt Nam, khu vực tư nhân, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs), chính là đối tượng nhạy cảm nhất với chi phí vận hành.
Theo báo cáo logistics Việt Nam 2022, chi phí logistics tại nước ta chiếm khoảng 16,8% GDP, cao hơn đáng kể so với bình quân thế giới. Đây là một “hàng rào” âm thầm bào mòn lợi nhuận của doanh nghiệp.
Nhận diện rõ nút thắt này, cơ quan Hải quan đã chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy “quản lý” sang “phục vụ”, lấy việc thực thi Nghị quyết số 68-NQ/TW làm kim chỉ nam để kiến tạo môi trường thông quan minh bạch.
Nỗ lực này tập trung vào việc triệt tiêu các chi phí phát sinh từ sự chậm trễ và tương tác thủ công. Việc áp dụng hệ thống công nghệ thông tin cho phép khai báo và thông quan phi địa giới hành chính đã giúp cộng đồng SMEs tiết kiệm trung bình 15-20% chi phí vận hành logistics, nhờ xóa bỏ các khâu trung gian.
Phó Cục trưởng Cục Hải quan Trần Đức Hùng từng nhấn mạnh, mục tiêu cốt lõi của cơ quan Hải quan không chỉ là hiện đại hóa máy móc, mà là tạo ra môi trường phi tiếp xúc để giảm tối đa sự can thiệp chủ quan, bởi mỗi phút rút ngắn được trong khâu thông quan chính là một cơ hội vốn được giải phóng cho sản xuất.
Thực tế, ngành Hải quan đã cụ thể hóa yêu cầu của Chính phủ thành hệ chỉ tiêu định lượng: Cắt giảm đồng bộ 30% thời gian xử lý và 30% chi phí tuân thủ. Đây là kết quả trực tiếp từ việc triển khai Cơ chế một cửa quốc gia và chuyển đổi 100% chứng từ sang dữ liệu điện tử.
Đặc biệt, nỗ lực phân cấp thẩm quyền phê duyệt hạ tầng logistics từ trung ương về địa phương đã giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ công nhận kho bãi, đại lý hải quan từ 15 ngày xuống còn tối đa 7 ngày.
Theo khảo sát của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), với một doanh nghiệp tư nhân, việc rút ngắn 50% thời gian đồng nghĩa với đó là giải pháp giải phóng hàng tỷ đồng vốn lưu động đang bị đọng trong các thủ tục phê duyệt hạ tầng. Trong bối cảnh áp lực lãi suất và chi phí vốn vay, việc tăng tốc độ quay vòng vốn nhờ cải cách quy trình nghiệp vụ của cơ quan Hải quan chính là yếu tố sinh tồn giúp doanh nghiệp gia tăng biên lợi nhuận và khả năng tái đầu tư.
Nếu tính trên quy mô hàng nghìn doanh nghiệp xuất nhập khẩu tư nhân, tổng giá trị nguồn lực tài chính được khơi thông là cực kỳ khổng lồ, góp phần quan trọng vào sự phục hồi bền vững của nền kinh tế.
Quản trị bằng niềm tin
Bước chuyển mình quan trọng nhất về chất trong quan hệ với kinh tế tư nhân chính là xác lập hệ thống đánh giá mức độ tuân thủ dựa trên dữ liệu.
 |
| Khu vực tiếp nhận và giải quyết thủ tục hải quan tại Hải quan cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị. Ảnh: HN |
Ngành Hải quan đã thiết lập mô hình quản trị rủi ro thông minh dựa trên dữ liệu lớn (Big Data), nơi sự minh bạch của doanh nghiệp được định giá bằng chính tốc độ thông quan và giảm thiểu chi phí lưu kho bãi. Đây thực chất là quá trình chuyển dịch từ kiểm soát “tiền kiểm” sang “niềm tin”.
Ông Trần Đức Hùng chia sẻ, cơ quan Hải quan hiện coi sự tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp là một loại “tài sản”. Doanh nghiệp tư nhân càng minh bạch, “tín chỉ niềm tin” càng cao và hệ thống sẽ tự động ưu tiên thông quan mà không cần con người can thiệp.
Đây cũng chính là cách ngành Hải quan nuôi dưỡng sự chuyên nghiệp cho khối kinh tế tư nhân, giúp doanh nghiệp tự ý thức được giá trị của việc thượng tôn pháp luật.
Mục tiêu chiến lược hiện nay là đưa tỷ lệ kiểm tra thực tế đối với nhóm doanh nghiệp tuân thủ tốt xuống mức dưới 5%. Đối với 95% lô hàng còn lại thuộc luồng Xanh, việc thông quan gần như tức thời đã tạo ra lợi thế cạnh tranh sống còn về mặt thời gian.
Theo tính toán, khi một lô hàng được miễn kiểm tra thực tế, doanh nghiệp tiết kiệm được trung bình 1,5 - 2 triệu đồng chi phí trực tiếp (nâng hạ, kiểm hóa, lưu bãi) cho mỗi container.
Tác động lan tỏa còn lớn hơn khi doanh nghiệp loại bỏ được rủi ro hư hỏng hàng hóa và duy trì sự liền mạch của chuỗi cung ứng - yếu tố then chốt để giữ chân khách hàng quốc tế và tham gia sâu hơn vào các Hiệp định thương mại tự do (FTA).
Bên cạnh đó, việc thiết lập hành lang nghiệp vụ riêng cho thương mại điện tử xuyên biên giới đã mở ra cơ hội cho SMEs Việt thâm nhập trực tiếp vào thị trường toàn cầu mà không cần qua trung gian tốn kém.
Cơ chế chia sẻ dữ liệu đơn hàng và thanh toán trước giúp hàng hóa lưu thông tức thì, giải quyết bài toán tốc độ - điểm yếu cố hữu của doanh nghiệp nội. Những nỗ lực này không chỉ là cải cách hành chính mà là bước chuyển về chất: Hải quan đã trở thành người đồng hành chiến lược, giúp kinh tế tư nhân khơi thông mạch máu tài chính và tự tin định vị giá trị trên bản đồ giao thương toàn cầu.
Sự đồng hành này không chỉ tháo gỡ khó khăn nhất thời mà còn đặt nền móng cho một nền kinh tế minh bạch - nơi sự tuân thủ trở thành tài sản giá trị nhất của mỗi thực thể kinh doanh.
