Đưa văn hóa từ tài nguyên tiềm năng thành năng lực cạnh tranh thực tế

Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 tôn vinh các giá trị văn hóa truyền thống.

Từ tài nguyên văn hóa đến sản phẩm có giá trị

Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên văn hóa phong phú, từ di sản lịch sử, kiến trúc, lễ hội, làng nghề đến âm nhạc, ẩm thực, tri thức dân gian và phong cách sống đặc trưng. Trong nền kinh tế hiện đại, giá trị văn hóa không chỉ đo bằng số lượng di sản, còn phụ thuộc vào khả năng chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ, thương hiệu và trải nghiệm.

Đây cũng là tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Kế hoạch tổ chức “Ngày Văn hóa Việt Nam” giai đoạn 2026–2030, khi văn hóa, con người được xác định là nền tảng, đồng thời phát huy sức mạnh văn hóa thành nguồn lực nội sinh và động lực phát triển. Ngày 24/11 được chọn là ngày văn hóa hàng năm qua đó tạo sinh hoạt sâu rộng, trong đó nhân dân là chủ thể sáng tạo, bảo tồn, trao truyền và thụ hưởng.

Khi nhìn từ góc độ kinh tế, tư duy tiếp cận được chuyển từ coi văn hóa chủ yếu là lĩnh vực bảo tồn sang tư duy văn hóa như nguồn lực phát triển. Ở đó, khoảng cách giữa tài nguyên và sản phẩm được nhận diện từ giá trị, xây dựng câu chuyện, thiết kế sản phẩm, công nghệ, nhân lực, thương hiệu và thị trường. Khi đó, giá trị tạo ra tương xứng với việc di sản không còn chỉ nằm trong hồ sơ, làng nghề không chỉ duy trì hoạt động theo phương thức truyền thống cũng như việc tổ chức các lễ hội chỉ diễn ra theo mùa. Sinh hoạt của người dân tại các làng nghề, các điểm làm du lịch cũng thay đổi khi chú trọng hơn đến việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị cốt lõi trong làm văn hóa du lịch tại địa phương.

Việc yêu cầu mỗi địa phương lựa chọn ít nhất một hoạt động, sản phẩm hoặc không gian văn hóa tiêu biểu để giới thiệu trong “Ngày Văn hóa Việt Nam”. Đây không chỉ là cơ hội để địa phương giới thiệu tới du khách về nét đặc trưng văn hóa địa phương, mà còn hình thành sản phẩm đặc trưng gắn với quảng bá, du lịch và thị trường. Khi mỗi địa phương có dấu ấn rõ nét, văn hóa quốc gia có thể tạo mạng lưới sản phẩm và điểm đến.

Để hoàn thành mục tiêu đến năm 2030 các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP đã đặt ra yêu cầu hình thành hệ sinh thái đồng bộ về thể chế, thị trường, dữ liệu, nhân lực và nguồn lực xã hội. Hình thành liên kết bảo tồn trở thành nền tảng cho sáng tạo và ngược lại, sáng tạo và thị trường tạo thêm nguồn lực cho bảo tồn. Văn hóa chỉ thực sự trở thành nguồn lực kinh tế khi được đặt trong chuỗi liên kết tạo doanh thu, việc làm và thương hiệu.

Ngày Văn hóa Việt Nam và năng lực cạnh tranh quốc gia

“Ngày Văn hóa Việt Nam” có thể trở thành thị trường văn hóa thay vì chỉ là sự kiện thường niên. Giá trị ngày 24/11 không nằm ở số lượng chương trình, mà ở khả năng tạo sản phẩm mới, không gian sáng tạo, thương hiệu và kết nối thị trường.

Giá trị ngày 24/11 không nằm ở số lượng chương trình, mà ở khả năng tạo sản phẩm mới, không gian sáng tạo, thương hiệu và kết nối thị trường.

Thực hiện “Ngày Văn hóa Việt Nam” năm 2026 yêu cầu đổi mới phương thức tổ chức, chuyển từ hoạt động chủ yếu trong hội trường sang quảng trường, phố đi bộ, di tích, bảo tàng, công viên, nhà văn hóa và không gian cộng đồng. Cùng với đó là yêu cầu tăng cường khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo; gắn phát triển văn hóa với công nghiệp văn hóa, du lịch di sản và kinh tế số.

Với môi trường toàn cầu hiện nay, sức cạnh tranh quốc gia không chỉ đến từ hàng hóa, vốn hay công nghệ, đó còn là khả năng tạo câu chuyện, hình ảnh và trải nghiệm hấp dẫn. Văn hóa có thể lan tỏa sang du lịch, dịch vụ, thương mại, thiết kế và các ngành công nghiệp sáng tạo. Gắn “Ngày Văn hóa Việt Nam” với giáo dục và thế hệ trẻ qua đó tạo nền tảng dài hạn, giúp trao truyền, kết nối và làm mới di sản.

Phối hợp với cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và Trung tâm Văn hóa Việt Nam mở kênh quảng bá di sản, con người và hình ảnh đất nước tới quốc tế. Để tạo thương hiệu quốc gia, những giá trị đưa ra thế giới cần được thể hiện bằng sản phẩm trong điện ảnh, âm nhạc, thiết kế, thời trang, ẩm thực, thủ công, xuất bản, trò chơi và sáng tạo số.

Quan trọng hơn, “Ngày Văn hóa Việt Nam” cần được nhìn như hoạt động thường xuyên. Cách tiếp cận này giúp ngày kỷ niệm trở thành điểm kết nối của chuỗi giá trị văn hóa. Trước ngày 24/11 là phát hiện tài năng, ươm tạo ý tưởng, bảo tồn và sản xuất; trong sự kiện là trình diễn, trải nghiệm và kết nối thị trường; sau sự kiện là phân phối, bảo hộ, đầu tư và mở rộng thị trường. Vì thế, Ngày 24/11 có thể trở thành điểm hội tụ của chiến lược lớn hơn: đưa văn hóa từ bảo tồn sang phát triển, từ tài nguyên sang sản phẩm và từ sản phẩm sang thị trường.

Khi người dân là chủ thể, địa phương có dấu ấn riêng, doanh nghiệp tham gia sâu hơn và công nghệ mở rộng tiếp cận, đưa văn hóa từ tài nguyên tiềm năng thành năng lực cạnh tranh thực tế, trở thành hướng phát triển có thể đo đếm, tạo giá trị kinh tế, xã hội và sức hấp dẫn mới đưa văn hóa trở thành sức mạnh mềm của quốc gia. Đúng với tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW.