 |
| Toàn cảnh Hội thảo. |
Sáng 30/9, tại Phú Thọ, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phối hợp với Tỉnh ủy Phú Thọ và Bộ Công Thương tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia “Định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam”.
Chuyển từ “nội địa hóa sản phẩm” sang “nội địa hóa giá trị và năng lực”
Phát biểu tại Hội thảo, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh công nghiệp hỗ trợ không phải là bộ phận thứ yếu mà là một trong những nền tảng hình thành năng lực công nghiệp quốc gia.
Theo đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, một nền công nghiệp mạnh không chỉ được đo bằng quy mô sản xuất, xuất khẩu mà còn ở khả năng làm chủ vật liệu, linh kiện, thiết bị, công nghệ, thiết kế, tiêu chuẩn, dịch vụ kỹ thuật và các khâu có giá trị gia tăng cao.
Thời gian qua, một số doanh nghiệp Việt Nam đã tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, nhưng công nghiệp hỗ trợ vẫn là khâu yếu. Nhiều doanh nghiệp còn khó khăn về vốn dài hạn, công nghệ, quản trị, tiêu chuẩn, nhân lực kỹ thuật và nghiên cứu - phát triển. Liên kết giữa doanh nghiệp dẫn dắt với doanh nghiệp cung ứng, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo chưa hình thành hệ sinh thái hiệu quả.
Do đó, nếu chỉ tăng số lượng doanh nghiệp, mở rộng danh mục sản phẩm hoặc nâng tỷ lệ nội địa hóa thì chưa đủ. Quan trọng hơn là xác định giá trị nào được tạo ra trong nước, công nghệ nào được làm chủ và doanh nghiệp Việt Nam có thể tiến lên tầng nào của chuỗi giá trị. Đây là yêu cầu chuyển từ “nội địa hóa sản phẩm” sang “nội địa hóa giá trị và năng lực”.
Theo Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, các dự án lớn về đường sắt, năng lượng, công nghiệp quốc phòng - an ninh, hạ tầng số, điện tử, ô tô, cơ khí chế tạo và các ngành công nghệ mới sẽ tạo nhu cầu lớn về vật liệu, thiết bị, linh kiện và dịch vụ kỹ thuật.
Vì vậy, phát triển công nghiệp hỗ trợ phải bắt đầu từ thị trường, đơn hàng và yêu cầu của chuỗi giá trị; chuyển từ “có sản phẩm” sang “có năng lực”, từ hỗ trợ theo danh mục sang hỗ trợ theo chuỗi, đơn hàng và kết quả đầu ra.
Nhà nước cần đóng vai trò “vốn mồi”, tập trung hỗ trợ những khâu doanh nghiệp khó tự vượt qua như nghiên cứu - phát triển, thiết kế, thử nghiệm, chứng nhận, đổi mới công nghệ, đào tạo nhân lực và chuyển đổi số. Cùng với đó, thu hút FDI cần chú trọng công nghệ, nghiên cứu - phát triển, nhân lực chất lượng cao và liên kết với doanh nghiệp Việt Nam.
Việt Nam cũng cần lựa chọn có trọng tâm những ngành, công nghệ ưu tiên; đồng thời chuẩn bị năng lực cho các lĩnh vực mới như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, robot, tự động hóa, vật liệu mới, pin và lưu trữ năng lượng, hàng không - vũ trụ và sản xuất thông minh.
Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị lưu ý, tự chủ công nghiệp không đồng nghĩa với tự sản xuất tất cả. Tự chủ chiến lược là khả năng làm chủ những năng lực có ý nghĩa chiến lược, bảo đảm nguồn cung an toàn và phát huy lợi thế để Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.
Tại Hội thảo, Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ Phạm Đại Dương nhấn mạnh yêu cầu phát huy vai trò kiến tạo của Nhà nước và tổ chức lại không gian phát triển trên cơ sở lợi thế của từng địa phương.
Theo đồng chí Phạm Đại Dương, cần tạo sự giao thoa giữa các chủ trương, chính sách về công nghệ chiến lược, kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước, FDI và công nghiệp hỗ trợ để hình thành hệ sinh thái, tối ưu hóa nguồn lực và tạo tác động cộng hưởng.
Sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, các địa phương cần xác định lĩnh vực, khâu đột phá phù hợp với lợi thế, đồng thời tăng cường liên kết vùng. Trung ương cần phát huy vai trò điều phối, định hướng, bảo đảm đồng bộ trong quy hoạch, đầu tư, hạ tầng, cơ sở dữ liệu và phân bổ nguồn lực.
Trong bối cảnh dự thảo Luật Công nghiệp trọng điểm đang được Bộ Công Thương hoàn thiện, các ý kiến tại hội thảo sẽ góp thêm luận cứ thực tiễn phục vụ nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ.
Các đại biểu cũng tập trung thảo luận về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nâng cao năng lực doanh nghiệp và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Những đề xuất tại hội thảo sẽ được tổng hợp, chắt lọc phục vụ công tác tham mưu, hoàn thiện chủ trương, chính sách trong giai đoạn mới.
 |
| Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc phát biểu tại Hội thảo. |
Đổi mới cách tiếp cận, nâng cao năng lực công nghiệp hỗ trợ
Phát biểu kết luận hội thảo, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh, công nghiệp hỗ trợ là ngành công nghiệp nền tảng, trực tiếp quyết định năng lực tự chủ, sức cạnh tranh và mức độ tham gia của nền kinh tế vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đây cũng là vấn đề liên quan đến an ninh kinh tế và năng lực tự chủ của nền kinh tế.
Theo Phó Thủ tướng Thường trực, Việt Nam hiện có trên 7.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, khoảng 30% đã tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, công nghiệp hỗ trợ vẫn “rộng mà chưa sâu, nhiều mà chưa mạnh”. Mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam mới khoảng 18%, chủ yếu tập trung ở doanh nghiệp lớn; cung ứng trong nước cho công nghiệp công nghệ cao chỉ đạt khoảng 5-10%.
Những hạn chế này xuất phát từ nhiều điểm nghẽn như thiếu thị trường dẫn dắt và doanh nghiệp đầu chuỗi đặt hàng ổn định; ưu đãi chưa phù hợp với doanh nghiệp nhỏ và vừa; hạ tầng tiêu chuẩn, đo lường, thử nghiệm còn yếu; thiếu nhân lực kỹ thuật và sự phối hợp giữa các chủ thể chưa chặt chẽ. Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng cần chuyển mạnh từ thu hút đầu tư theo số lượng sang chú trọng chất lượng, công nghệ cao, giá trị gia tăng cao và đóng góp vào năng lực tự chủ của nền kinh tế.
Để khắc phục những điểm nghẽn này, Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị đổi mới cách tiếp cận với 5 chuyển đổi căn bản: từ “nội địa hóa theo tỉ lệ” sang “làm chủ năng lực”; từ hỗ trợ dàn trải theo ngành sang tập trung theo chuỗi, công đoạn và bài toán lớn; từ ưu đãi đầu vào sang hỗ trợ theo kết quả, có điều kiện, có thời hạn; từ chú trọng “thu hút FDI” sang “sử dụng hiệu quả FDI”, tăng liên kết với doanh nghiệp Việt Nam; và từ quản lý theo hoạt động sang quản lý theo kết quả.
Xuyên suốt cách tiếp cận này là nguyên tắc doanh nghiệp là trung tâm, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo và tạo thị trường ban đầu. Thị trường trong nước là điểm tựa, còn xuất khẩu là thước đo năng lực cạnh tranh. Đến năm 2030, một số ngành công nghiệp chủ lực đặt mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa bình quân lên 40-45%, đồng thời đưa chỉ số năng lực cạnh tranh công nghiệp vào nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN.
Phó Thủ tướng Thường trực cũng đề nghị tập trung 8 nhóm nhiệm vụ, gồm hoàn thiện thể chế; kiến tạo thị trường dẫn dắt; phát huy vai trò doanh nghiệp đầu chuỗi và tăng liên kết với khu vực FDI; phát triển hạ tầng kỹ thuật, nghiên cứu ứng dụng dùng chung; phát triển nguồn nhân lực chiến lược; đổi mới công cụ tài chính, tín dụng; tổ chức lại không gian phát triển theo các cụm liên kết ngành; xây dựng hệ thống tiêu chí, cơ sở dữ liệu và bản đồ năng lực nhà cung ứng quốc gia.
Trong đó, các dự án đầu tư công, hạ tầng chiến lược, mua sắm công và mua sắm của doanh nghiệp nhà nước được định hướng trở thành “đơn đặt hàng đầu tiên” cho doanh nghiệp trong nước trên cơ sở năng lực đáp ứng, giá trị và hàm lượng công nghệ. Việc nhập khẩu công nghệ cao cũng cần gắn với chuyển giao công nghệ và phát triển năng lực trong nước.
Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu Bộ Công Thương ban hành kế hoạch hành động Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2028 trước ngày 30/10/2026, trong đó xác định các chuỗi, phân hệ ưu tiên, địa chỉ trách nhiệm và các mốc kiểm tra. Bộ Công Thương đồng thời khẩn trương hoàn thiện dự án Luật Công nghiệp trọng điểm; phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng bộ chỉ tiêu thống kê, cơ sở dữ liệu doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ. Các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp tiếp tục rà soát dự án, quy hoạch, hạ tầng và cơ chế đặt hàng để tạo thêm thị trường cho doanh nghiệp trong nước.
Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh yêu cầu thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ phát triển thực chất, nâng cao năng lực tự chủ và sức cạnh tranh của nền kinh tế, với các nhiệm vụ phải có địa chỉ, thời hạn và kết quả đo đếm được.
