Để đạt mục tiêu tăng trưởng cao, phải coi thể chế là đột phá đi trước

Quang cảnh thảo luận tại Tổ 14. Ảnh: Đặng Linh

Nâng hiệu quả thực thi chính sách

Tiếp tục chương trình kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 10/4, Quốc hội thảo luận tại tổ về các nội dung: kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội; ngân sách nhà nước; kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm; quyết toán ngân sách nhà nước năm 2024; thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025…

Thảo luận tại tổ 14 (đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh và Đồng Tháp), đại biểu Nguyễn Minh Sơn (Đồng Tháp) nhất trí với nhiều nội dung trong báo cáo của Chính phủ về kết quả kinh tế - xã hội giai đoạn 2021-2025 và nhiệm vụ thời gian tới.

Theo đại biểu, nhìn lại cả nhiệm kỳ 5 năm vừa qua cho thấy đây là giai đoạn rất đặc biệt khi nền kinh tế phải đối mặt với nhiều cú sốc lớn. Ba năm đầu nhiệm kỳ, Việt Nam phải chống chịu với đại dịch COVID-19, trong đó Nhà nước đã triển khai gói phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội theo Nghị quyết 43 với quy mô rất lớn, bao gồm cả nguồn lực trực tiếp và gián tiếp thông qua các chính sách miễn, giảm thuế phí.

Sau đại dịch, đất nước tiếp tục chịu tác động của thiên tai, bão lũ, cũng như những biến động địa chính trị trên thế giới như xung đột Nga - Ukraine làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu. Gần đây hơn là các căng thẳng tại Trung Đông cũng ảnh hưởng đến kinh tế thế giới.

Tuy nhiên, đại biểu cho biết nếu nhìn tổng thể kết quả nhiệm kỳ vừa qua, Việt Nam đạt 22/26 chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội đạt và vượt, còn 4 chỉ tiêu gần đạt, đây là kết quả “rất tích cực và đáng ghi nhận”.

Về giai đoạn tới, đại biểu Nguyễn Minh Sơn cơ bản thống nhất với báo cáo của Chính phủ và báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội. Ông cũng đánh giá cao việc Chính phủ đã cụ thể hóa nhiều nội dung từ các kết luận của Trung ương thành các mốc thời gian triển khai cụ thể.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát lại các mốc thời gian thực hiện để bảo đảm nguồn lực và tính khả thi trong quá trình triển khai.

Theo đó, đại biểu kiến nghị Chính phủ tập trung vào 6 vấn đề trọng tâm. Trước hết là nâng cao hiệu quả thực thi chính sách. Đại biểu cho rằng thực tế cho thấy nhiều chủ trương, chính sách là đúng nhưng triển khai còn chậm và thiếu đồng bộ. “Chính sách ban hành rất nhiều, nhưng trong tổ chức thực hiện còn chậm”, đại biểu nói và đề nghị cần quyết liệt khắc phục ngay từ năm 2026.

Cùng với đó, đại biểu đề nghị phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phải trở thành ưu tiên hàng đầu, thông qua đổi mới giáo dục đào tạo gắn với nhu cầu thị trường lao động, tăng cường kỹ năng số, công nghệ và ngoại ngữ. Đại biểu cho rằng, trong 3 đột phá chiến lược của giai đoạn trước (thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực) thì nguồn nhân lực vẫn là khâu yếu nhất, do đó cần tập trung triển khai mạnh mẽ hơn trong giai đoạn tới.

Đại biểu Nguyễn Minh Sơn (Đồng Tháp) phát biểu tại phiên thảo luận. Ảnh: Đặng Linh

Đại biểu cũng đề nghị đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế số, tiếp tục hoàn thiện thể chế để tạo điều kiện cho doanh nghiệp ứng dụng công nghệ và phát triển các mô hình kinh doanh mới. Đồng thời, cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư kinh doanh, hướng tới môi trường minh bạch, ổn định và thuận lợi, giảm chi phí không chính thức, bảo đảm quyền tài sản và quyền tự do kinh doanh của doanh nghiệp.

Vấn đề tiếp theo là phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, có trọng tâm trọng điểm, ưu tiên các công trình có tính lan tỏa cao, đặc biệt là hạ tầng giao thông, logistics và hạ tầng số. Đại biểu cũng đề nghị rà soát các dự án đầu tư công, ưu tiên hoàn thành sớm các công trình trọng điểm, các dự án chuyển tiếp để sớm đưa vào khai thác.

Theo đại biểu, chi phí logistics của Việt Nam hiện còn khá cao, ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của hàng hóa.

Cuối cùng, đại biểu đề nghị tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các biến động bên ngoài, thông qua đa dạng hóa thị trường, phát triển kinh tế xanh và bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực.

Linh hoạt hơn trong sử dụng nguồn lực

Phát biểu tại tổ, đại biểu Vũ Ngọc Lâm (Quảng Ninh) đánh giá, mục tiêu tăng trưởng trong giai đoạn tới là rất cao, do đó áp lực đối với Chính phủ là rất lớn.

Theo đại biểu, giải pháp quan trọng nhất để đạt mục tiêu tăng trưởng là hoàn thiện thể chế và coi thể chế là đột phá chiến lược đi trước mở đường cho phát triển.

Đại biểu cho rằng, thời gian qua Quốc hội và Chính phủ đã ban hành nhiều nghị quyết để tháo gỡ khó khăn cho các dự án đầu tư, xử lý các vướng mắc do chồng chéo giữa các quy định pháp luật. Tuy nhiên, thực tế triển khai tại địa phương vẫn còn nhiều khó khăn.

Một trong những vấn đề được đại biểu nêu là tiến độ chuẩn bị đầu tư và giải ngân nhiều dự án còn chậm. Đại biểu cho rằng nguyên nhân chủ yếu là do các quy định pháp luật còn chồng chéo, đặc biệt trong các lĩnh vực như đất đai, tài nguyên khoáng sản.

Ông dẫn ví dụ, khi triển khai dự án đầu tư công tại địa phương, nếu thi công khi chưa hoàn tất thủ tục giao đất thì chủ đầu tư có thể bị xử phạt hành chính. “Như vậy là chúng ta đang xử phạt chính mình”, đại biểu nói, cho rằng đây là bất cập cần được tháo gỡ.

Do đó, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát các quy định pháp luật theo hướng tích hợp và đơn giản hóa thủ tục, đồng thời sớm thể chế hóa các nghị quyết tháo gỡ vướng mắc thành luật và nghị định để bảo đảm tính ổn định lâu dài.

Ngoài ra, đại biểu Vũ Ngọc Lâm cũng đề cập đến việc sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài chính tại địa phương. Theo đại biểu, hiện nay nhiều địa phương còn nguồn cải cách tiền lương khá lớn nhưng chưa được sử dụng linh hoạt cho các mục tiêu phát triển.

Ông dẫn ví dụ tỉnh Quảng Ninh hiện còn khoảng 13.000 tỷ đồng nguồn cải cách tiền lương, nhưng việc chuyển một phần sang chi đầu tư phát triển vẫn gặp nhiều khó khăn về cơ chế.

Đại biểu cho rằng cần có cơ chế cho phép địa phương linh hoạt hơn trong sử dụng nguồn lực, trên cơ sở bảo đảm các cam kết về nguồn cải cách tiền lương trong tương lai.

Bên cạnh đó, đại biểu cũng đề xuất điều chỉnh kế hoạch đầu tư công trung hạn theo hướng “cuốn chiếu”, tức là thường xuyên đánh giá, cập nhật và điều chỉnh danh mục dự án theo diễn biến thực tế.

Theo đại biểu, cách làm này sẽ giúp nâng cao tính khả thi, tối ưu hóa nguồn lực và bảo đảm hiệu quả đầu tư trong bối cảnh tình hình kinh tế - xã hội biến động nhanh.

Cũng tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (Quảng Ninh) bày tỏ đồng tình với phương án kế hoạch đầu tư công trung hạn Chính phủ trình, song đề nghị cần cân nhắc thận trọng khi lựa chọn các dự án sử dụng vốn vay ODA.

Theo đại biểu, công nghệ thay đổi rất nhanh, nếu sử dụng công nghệ lạc hậu trong các dự án ODA thì hiệu quả đầu tư sẽ không cao.

Đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu ban hành cơ chế đặc thù cho các dự án lớn do địa phương được giao thực hiện, chẳng hạn như tuyến đường sắt Móng Cái - Hạ Long - Hải Phòng mà tỉnh Quảng Ninh đang được giao nhiệm vụ.

Theo đó, có thể cho phép địa phương giữ lại một phần nguồn thu hoặc nguồn vượt thu ngân sách trong thời gian nhất định để thực hiện các dự án trọng điểm.