Đầu tư công chỉ phát huy hiệu quả khi trở thành "vốn mồi" của nền kinh tế

Đến hết tháng 6, cả nước giải ngân vốn đầu tư công khoảng 356,9 nghìn tỷ đồng.

Theo Bộ Tài chính, đến hết tháng 6, cả nước giải ngân vốn đầu tư công khoảng 356,9 nghìn tỷ đồng, đạt 35,5% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Riêng trong tháng 6, giá trị giải ngân đạt 137,6 nghìn tỷ đồng, tăng 13,9% so với lũy kế đến hết tháng 5 và cao hơn 38,4 nghìn tỷ đồng so cùng kỳ năm trước.

Kết quả trên phản ánh những chuyển biến tích cực trong công tác chỉ đạo, điều hành và tổ chức thực hiện ở các bộ, ngành, địa phương. Nhiều dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia đã bước vào giai đoạn thi công cao điểm với khối lượng nghiệm thu lớn, tạo thêm động lực cho tăng trưởng của ngành xây dựng cũng như nhiều lĩnh vực sản xuất, dịch vụ liên quan.

Bên cạnh đó, những khó khăn về nguồn cung vật liệu, chi phí vận chuyển và một số tác động từ biến động kinh tế thế giới từng bước được tháo gỡ, tạo điều kiện để các dự án tăng tốc triển khai trong những tháng gần đây. Những kết quả đạt được trong 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy công tác giải ngân vốn đầu tư công đang có chuyển biến tích cực.

Đầu tư công phải trở thành “vốn mồi” cho phát triển

Trong bức tranh chung đó, Hà Nội là địa phương nổi bật khi giải ngân hơn 64.000 tỷ đồng, đạt trên 53% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Với quy mô vốn đầu tư công lớn nhất cả nước cùng hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược đang triển khai, kết quả này không chỉ phản ánh năng lực điều hành của thành phố mà còn cho thấy dư địa rất lớn để đầu tư công trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, kết quả của Hà Nội càng có ý nghĩa khi đây là địa phương phải đối mặt với nhiều khó khăn hơn các tỉnh, thành khác. Công tác giải phóng mặt bằng luôn là thách thức lớn do giá đất cao; mặt bằng thi công chật hẹp trong khi nhu cầu phát triển hạ tầng ngày càng lớn; cùng với đó là áp lực về nguồn cung vật liệu xây dựng. Việc vẫn đạt tỷ lệ giải ngân trên 53% cho thấy sự quyết liệt trong chỉ đạo, điều hành cũng như tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của thành phố.

GS.TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam. Ảnh: Văn Tuyến

Theo ông, mỗi đồng vốn đầu tư công được giải ngân không chỉ tạo ra giá trị trực tiếp cho dự án mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa đối với nhiều ngành kinh tế, từ xây dựng, sản xuất vật liệu đến dịch vụ, thương mại và việc làm. Đây cũng là nền tảng để Hà Nội mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và tiếp tục đóng vai trò đầu tàu tăng trưởng của cả nước.

Nhìn từ kết quả của Hà Nội, chuyên gia cho rằng điều quan trọng nhất của đầu tư công không nằm ở tốc độ giải ngân mà ở khả năng tạo động lực cho khu vực kinh tế tư nhân và mở rộng dư địa phát triển trong dài hạn.

Đồng quan điểm, PGS.TS Ngô Trí Long, Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam, bản chất của đầu tư công là tạo ra “vốn mồi” để dẫn dắt các nguồn lực xã hội. Ngân sách nhà nước cần được ưu tiên đầu tư vào các công trình hạ tầng thiết yếu có suất đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài và mức độ rủi ro cao - những lĩnh vực mà khu vực tư nhân khó có thể tự mình đảm nhận.

Khi hạ tầng được đầu tư đồng bộ, chi phí và rủi ro đầu tư sẽ giảm xuống, tạo điều kiện hình thành các không gian phát triển mới, đồng thời thu hút mạnh mẽ nguồn vốn tư nhân và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Vì vậy, hiệu quả của đầu tư công không thể chỉ được đánh giá bằng tỷ lệ giải ngân mà phải được đo bằng chất lượng công trình, hiệu quả khai thác và khả năng tạo sức lan tỏa cho nền kinh tế.

“Hiệu quả đầu tư công không được đo bằng tỷ lệ giải ngân đơn thuần mà phải được đánh giá bằng chất lượng công trình sau khi hoàn thành, khả năng khai thác và những giá trị kinh tế - xã hội mà công trình mang lại”, PGS.TS Ngô Trí Long nhấn mạnh.

Giải ngân nhanh nhưng phải đúng địa chỉ, đúng dự án

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, để đầu tư công thực sự trở thành động lực tăng trưởng, điều quan trọng nhất là lựa chọn đúng các dự án ưu tiên. Nguồn lực cần được tập trung cho những công trình có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa lớn như đường sắt đô thị, hạ tầng giao thông kết nối và các dự án giải quyết những vấn đề cấp bách của đô thị như ngập úng, thiếu trường học, bệnh viện.

PGS.TS Ngô Trí Long, Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam. Ảnh: Văn Tuyến

Song song với đó, đầu tư công cần phát huy đúng vai trò “vốn mồi”, tập trung vào các hạng mục then chốt để khuyến khích khu vực tư nhân cùng tham gia đầu tư. Tiến độ triển khai cũng phải được đẩy nhanh bởi mỗi dự án chậm tiến độ đều kéo theo chi phí tăng cao, phát sinh trượt giá và làm giảm hiệu quả sử dụng vốn.

Theo ông, việc đánh giá dự án cũng cần được thực hiện trên toàn bộ vòng đời đầu tư, từ chi phí xây dựng, vận hành, bảo trì đến hiệu quả khai thác lâu dài. Với những dự án quy mô lớn như đường sắt đô thị, việc lựa chọn công nghệ phù hợp và từng bước làm chủ công nghệ sẽ quyết định hiệu quả đầu tư trong nhiều thập kỷ sau.

“Giải ngân nhanh là cần thiết nhưng quan trọng hơn là giải ngân đúng, trúng các dự án có khả năng tạo tác động lan tỏa lớn, tạo việc làm, nâng cao phúc lợi xã hội và thúc đẩy tăng trưởng bền vững”, GS.TS Hoàng Văn Cường nhấn mạnh.

Tháo gỡ điểm nghẽn để dòng vốn phát huy hiệu quả

Mặc dù tiến độ giải ngân đang được cải thiện, song theo PGS.TS Ngô Trí Long, nhiều điểm nghẽn vẫn cần được xử lý để bảo đảm các dự án hoàn thành đúng tiến độ và phát huy hiệu quả.

Ông cho rằng mỗi dự án cần được rà soát để xác định đúng nguyên nhân vướng mắc và quy rõ trách nhiệm cho từng cơ quan, đơn vị, cá nhân. Công tác giải phóng mặt bằng phải được đẩy nhanh thông qua công khai phương án bồi thường, chủ động bố trí tái định cư và tăng cường đối thoại với người dân.

Cùng với đó, cần chủ động bảo đảm nguồn cung vật liệu và nhân lực phục vụ thi công, đồng thời kiểm soát chặt tình trạng đầu cơ, thao túng giá nhằm hạn chế những biến động bất hợp lý ảnh hưởng đến tiến độ dự án. Việc phân cấp, phân quyền cũng phải đi đôi với kiểm tra, giám sát chặt chẽ và kiên quyết thay thế các nhà thầu không đáp ứng yêu cầu.

Theo PGS.TS Ngô Trí Long, nguyên tắc quan trọng nhất là phải làm rõ trách nhiệm, quy định rõ thời hạn xử lý và giải quyết ngay các vướng mắc tại nơi phát sinh. Chỉ khi các điểm nghẽn được tháo gỡ kịp thời, dòng vốn đầu tư công mới có thể chuyển hóa nhanh thành những công trình hạ tầng chất lượng, tạo hiệu ứng lan tỏa, thu hút đầu tư xã hội và đóng góp thiết thực vào mục tiêu tăng trưởng của Hà Nội cũng như cả nước.