Đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của người có đất bị thu hồi

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng.

Bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân

Thảo luận về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai chiều 1/12, nhiều đại biểu bày tỏ quan tâm đến quy định về thu hồi đất và đề nghị làm rõ sự cần thiết bổ sung các trường hợp Nhà nước thu hồi đất.

Đại biểu Trần Văn Tiến - Đoàn Phú Thọ nêu rõ những khó khăn trong quy định thu hồi đất theo thỏa thuận. Theo đại biểu, dự thảo Nghị quyết quy định trường hợp sử dụng đất để thực hiện dự án thông qua thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất khi đã thỏa thuận được trên 75% diện tích đất và trên 75% số người sử dụng đất, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh xem xét thu hồi phần đất còn lại để giao, cho thuê cho chủ đầu tư. Ông nhận định quy định này rất khó khả thi vì phải đáp ứng cả hai điều kiện cùng lúc, trong khi chưa có khảo sát tổng thể về số dự án có thể đạt tiêu chí này.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thị Thu Thủy - Đoàn Gia Lai đề nghị làm rõ cơ sở xác định tỷ lệ 75% và quy định cụ thể dự án nào áp dụng. Bởi thực tế, các dự án khác nhau về quy mô, diện tích và đặc thù nên việc áp dụng một tỷ lệ cố định cần cân nhắc kỹ để bảo đảm ổn định xã hội và an ninh trật tự địa phương. Bà lưu ý rằng 25% ý kiến không đồng thuận vẫn là con số đáng kể, tiềm ẩn nguy cơ khiếu nại, khiếu kiện hành chính liên quan đến đất đai.

Bên cạnh đó, đại biểu Thu Thủy cho rằng nghị quyết cần nhấn mạnh vai trò tham vấn, đối thoại và phối hợp chặt chẽ giữa nhà đầu tư và chính quyền địa phương trong tất cả các giai đoạn trước, trong và sau khi thực hiện chính sách. Việc đánh giá tác động đối với phần không đồng thuận là quan trọng, giúp hiểu rõ vấn đề thực tiễn, nhận diện các tác động kinh tế - xã hội sau khi đất bị thu hồi. Đại biểu cũng nêu rõ, khi người dân không đồng thuận được giải thích đầy đủ về mục tiêu và nội dung chính sách, họ dễ đồng thuận hơn, giảm phản ứng xã hội.

Liên quan đến nội dung này, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga - Đoàn Hải Phòng cho biết, dự thảo Nghị quyết đã quy định 2 phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất thực hiện dự án thông qua thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất khi thời hạn phải hoàn thành thỏa thuận hoặc gia hạn kết thúc mà đã thỏa thuận được trên 75% diện tích đất và trên 75% số lượng người sử dụng đất.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga - Đoàn Hải Phòng.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đồng tình với phương án 2 và cho rằng đây là phương án hài hòa hơn, cân bằng lợi ích của Nhà nước, người dân và nhà đầu tư, đồng thời đảm bảo công bằng giữa các hộ dân trong cùng khu vực. Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh, phần diện tích còn lại của người dân phải được hưởng mức bồi thường không thấp hơn mặt bằng giá trung bình đã thỏa thuận trước đó. Điều này vừa bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân, vừa giảm thiểu tranh chấp, khiếu kiện và ngăn chặn việc lợi dụng chính sách để trục lợi.

Cân nhắc kỹ lưỡng trên các khía cạnh

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng làm rõ, Luật Đất đai 2024 đã quy định 31 trường hợp Nhà nước thu hồi đất. Tuy nhiên, để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội hướng tới mục tiêu tăng trưởng 2 con số, dự thảo Nghị quyết bổ sung thêm các trường hợp như: dự án trong khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế; thu hồi đất để tạo quỹ đất thanh toán dự án theo hợp đồng BT hoặc tiếp tục cho thuê đất cho tổ chức đang sử dụng; và thu hồi phần diện tích còn lại của dự án khi nhà đầu tư đã thỏa thuận được trên 75% diện tích và nhận được sự đồng thuận của trên 75% số người sử dụng đất.

Nhiều ý kiến tán thành quy định này, nhưng một số đại biểu đề nghị tăng tỷ lệ đồng thuận để giảm rủi ro, một số khác lại đề nghị giảm tỷ lệ hoặc chỉ cần đáp ứng một trong hai điều kiện. Bộ trưởng nhấn mạnh, đây là trường hợp đặc biệt, cần cân nhắc kỹ lưỡng các khía cạnh kinh tế, xã hội, an ninh trật tự và quyền lợi hợp pháp của người dân. Dự thảo Nghị quyết đã giao Hội đồng nhân dân cấp tỉnh là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân xem xét quyết định thông qua việc có hay không thu hồi phần diện tích đất còn lại khi nhà đầu tư đã thỏa thuận được trên 75% diện tích và trên 75% số lượng người sử dụng đất.

Quang cảnh phiên họp.

Dự thảo Nghị quyết cũng đưa ra hai phương án bồi thường hỗ trợ tái định cư đối với phần diện tích còn lại. Phương án 1 là việc bồi thường hỗ trợ tái định cư đối với diện tích đất còn lại áp dụng như trường hợp nhà nước thu hồi đất. Phương án 2 là trường hợp tổng số tiền bồi thường, hỗ trợ theo phương án bồi thường, hỗ trợ tính trên một đơn vị diện tích thấp hơn trung bình giá đất đã thỏa thuận thì người có đất bị thu hồi sẽ được nhận thêm số tiền còn thiếu so với mức trung bình đó. Nhà đầu tư có trách nhiệm chi trả số tiền chênh lệch này cho người có đất bị thu hồi và được tính vào chi phí đầu tư của dự án. "Trên cơ sở ý kiến của các đại biểu Quốc hội, Chính phủ sẽ phối hợp với cơ quan thẩm tra nghiên cứu lựa chọn phương án báo cáo Quốc hội", Bộ trưởng khẳng định.

Cũng liên quan đến nội dung này, một số ý kiến đại biểu đề nghị cân nhắc việc thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư vì có thể xáo trộn đời sống sinh kế và tăng khiếu kiện. Theo Bộ trưởng, cơ chế này chỉ áp dụng cho các dự án quan trọng quốc gia, dự án đầu tư công khẩn cấp hoặc dự án nhận được sự đồng thuận của đa số người dân. Chính phủ sẽ quy định chi tiết trình tự, thủ tục đảm bảo thực hiện dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, minh bạch, quyền và lợi ích hợp pháp của người có đất bị thu hồi.