Cổ phiếu vốn nhà nước “ăn theo” hiệu ứng chính sách

Nhiều cổ phiếu vốn Nhà nước bứt phát nhờ “hiệu ứng” Quyết định số 40/2026/QĐ-TTg. Ảnh: Petrovietnam

Kỳ vọng cơ cấu vốn lan rộng

Nhóm cổ phiếu có vốn nhà nước đang thu hút sự quan tâm sau khi Quyết định số 40/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ có hiệu lực từ ngày 5/8/2026. Văn bản quy định tiêu chí phân loại doanh nghiệp theo ngành, lĩnh vực và khung tỷ lệ vốn nhà nước nắm giữ, làm cơ sở xây dựng kế hoạch cơ cấu vốn giai đoạn 2026-2030.

Doanh nghiệp được phân thành ba nhóm chính gồm Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, từ 65% trở lên và trên 50% đến dưới 65%. Với những ngành, lĩnh vực ngoài tiêu chí phân loại, định hướng chung là chuyển giao, tái cơ cấu hoặc thoái vốn, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác.

Khung chính sách mới nhanh chóng tạo hiệu ứng trên thị trường. Theo Mirae Asset Securities Việt Nam, trong tuần giao dịch từ ngày 3-7/8, BVH tăng 11%, GAS tăng 9%, trong khi PLX, GVR và BCM cùng tăng khoảng 8%. Dòng tiền tập trung vào các nhóm ngân hàng, năng lượng, bảo hiểm, hàng không và hạ tầng.

Trong báo cáo chiến lược ngày 10/8, Mirae Asset nhận định Quyết định số 40/2026/QĐ-TTg có thể trở thành chất xúc tác mới khi quá trình cơ cấu vốn được gắn với kế hoạch năm năm. Việc giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước tại một số doanh nghiệp được kỳ vọng cải thiện lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng, thanh khoản và khả năng thu hút nhà đầu tư tổ chức.

Tuy nhiên, Quyết định số 40/2026/QĐ-TTg không phải danh sách thoái vốn. Hoạt động cơ cấu có thể diễn ra theo nhiều hướng như giữ nguyên tỷ lệ sở hữu, tăng vốn, giảm sở hữu, chuyển giao quyền đại diện hoặc thoái toàn bộ vốn.

BSC Research cũng cho rằng phạm vi ngành, lĩnh vực trong từng khung sở hữu đã có một số thay đổi so với giai đoạn 2021-2025. Vận chuyển hàng không được nâng từ nhóm Nhà nước nắm trên 50% đến dưới 65% lên mức tối thiểu 65%. Trong khi đó, một số lĩnh vực không còn nằm trong tiêu chí Nhà nước tiếp tục nắm giữ theo quy định chung, mở ra dư địa cơ cấu hoặc thoái vốn.

Theo thống kê của BSC, tỷ lệ sở hữu Nhà nước cuối năm 2025 tại MVN đạt 99,5%, PGV 99,2%, GVR 96,8%, GAS 95,8%, ACV và BCM cùng ở mức 95,4%, BSR đạt 92,1%. Khoảng cách giữa tỷ lệ sở hữu thực tế và mức tối thiểu tạo kỳ vọng về khả năng đưa thêm cổ phiếu ra công chúng.

Cơ hội phân hóa theo từng cổ phiếu

Trong nhóm ngân hàng, CTG được các công ty chứng khoán đánh giá là trường hợp chịu tác động trực tiếp nhất. Nhà nước hiện nắm khoảng 64,46% vốn VietinBank, thấp hơn mức tối thiểu 65%. Quyết định số 40/2026/QĐ-TTg yêu cầu Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo xây dựng phương án nâng tỷ lệ vốn nhà nước tại ngân hàng lên tối thiểu 65%.

Theo Mirae Asset, yêu cầu này có thể thúc đẩy phương án tăng vốn hoặc cơ cấu sở hữu tại VietinBank, qua đó hỗ trợ hệ số an toàn vốn và năng lực mở rộng tín dụng. Tác động cụ thể tới cổ phiếu CTG vẫn phụ thuộc phương thức được lựa chọn.

Với VCB và BID, tỷ lệ sở hữu Nhà nước đang cao hơn mức tối thiểu. Khoảng đệm này tạo dư địa để hai ngân hàng huy động vốn hoặc phát hành cho nhà đầu tư chiến lược trong khi Nhà nước vẫn duy trì quyền chi phối. Vì vậy, ảnh hưởng đối với VCB và BID mang tính gián tiếp hơn CTG.

Ở nhóm xăng dầu, PLX được đánh giá có nhiều dư địa giảm sở hữu. Tỷ lệ vốn nhà nước tại Petrolimex hiện khoảng 75,87%, trong khi doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu xăng dầu đáp ứng tiêu chí thị phần thuộc khung trên 50% đến dưới 65%.

Nếu phương án giảm tỷ lệ sở hữu được phê duyệt, lượng cổ phiếu PLX tự do chuyển nhượng có thể tăng, hỗ trợ thanh khoản và thu hút nhà đầu tư chiến lược. Tuy nhiên, khung mới không đồng nghĩa tỷ lệ vốn nhà nước tại PLX bắt buộc phải giảm về dưới 65%.

Câu chuyện tương tự xuất hiện tại ACV, nơi Nhà nước đang sở hữu khoảng 95,4% vốn, cao hơn nhiều so với mức tối thiểu 65% áp dụng cho lĩnh vực cảng hàng không. Mirae Asset cho rằng, doanh nghiệp có dư địa huy động vốn xã hội hoặc giảm một phần sở hữu mà vẫn bảo đảm quyền chi phối.

Trong khi đó, MBS Research xếp ACV, BSR và BCM vào nhóm có khả năng giảm tỷ lệ sở hữu, cải thiện free-float. Những doanh nghiệp Nhà nước đang nắm trên 90% vốn như GAS, GVR, BSR, BCM, ACV, VGI và PHP cần được theo dõi trong quá trình xây dựng kế hoạch cơ cấu vốn.

Tại BSR, Petrovietnam đang sở hữu khoảng 92,13% vốn. Theo đó, cơ hội chủ yếu nằm ở khả năng tái cơ cấu sở hữu và cải thiện free-float. Trong khi đó, GAS và POW chưa xuất hiện căn cứ rõ ràng về việc thay đổi tỷ lệ vốn, nên tác động trực tiếp ở thời điểm hiện tại còn hạn chế.

DPM cũng được đặt trong diện theo dõi khi Petrovietnam nắm khoảng 59,59% vốn, thấp hơn mức 65% áp dụng cho lĩnh vực sản xuất, kinh doanh phân bón theo cách phân loại của Mirae Asset. Tỷ lệ này có thể được xem xét trong kế hoạch giai đoạn 2026-2030, song Quyết định số 40/2026/QĐ-TTg không nêu đích danh doanh nghiệp.

Hiệu ứng chính sách đang tạo sức hút cho cổ phiếu vốn nhà nước, nhưng diễn biến giá hiện chủ yếu phản ánh kỳ vọng. Việc thoái vốn quy mô lớn có thể tăng thanh khoản dài hạn nhưng gây áp lực cung trong ngắn hạn. Ngược lại, tăng sở hữu Nhà nước có thể củng cố nguồn lực tài chính, đồng thời làm giảm lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng.