Bồi thường trong vòng 15 ngày, bảo hiểm nông nghiệp minh bạch hơn

Bảo hiểm nông nghiệp không phải là tiền mất đi mà là một khoản đầu tư, giống như tiết kiệm phòng khi gặp rủi ro.

Nông dân không cần chứng minh thiệt hại thực tế

Ngoài các loại truyền thống như bảo hiểm rủi ro định danh, mọi rủi ro hay tổn thất thu nhập, Nghị định số 346/2026/NĐ-CP quy định rõ bảo hiểm theo chỉ số năng suất, chỉ số thời tiết và chỉ số viễn thám.

Với nhóm sản phẩm theo chỉ số, doanh nghiệp bồi thường dựa trên biến động của lượng mưa, nhiệt độ, hạn hán hay năng suất khu vực. Nông dân không cần chứng minh thiệt hại thực tế của mình. Trong 15 ngày làm việc kể từ khi chỉ số được công bố và có yêu cầu chi trả, doanh nghiệp phải bồi thường.

Để bảo đảm minh bạch, dữ liệu chỉ số được lấy từ các nguồn uy tín. Đó là Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO), Cục Viễn thám quốc gia, hoặc nguồn khác được nhà tái bảo hiểm quốc tế chấp thuận. Nếu dữ liệu chưa được công khai, doanh nghiệp phải đăng trên website của mình và lưu tối thiểu 5 năm để người mua tự tra cứu.

Theo ông Phạm Văn Đức, Phó cục trưởng Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính), nhu cầu bảo vệ nông dân trước thiên tai ngày càng cấp thiết. Bão Yagi năm 2024 gây thiệt hại hơn 80.000 tỷ đồng, bảo hiểm chi trả hơn 7.000 tỷ. Năm 2025, ngập lụt từ duyên hải miền Trung đến Đắk Lắk gây thiệt hại trên 100.000 tỷ, bồi thường bảo hiểm ước 7.000-10.000 tỷ đồng. Dư địa để bảo hiểm chia sẻ rủi ro với người dân và ngân sách còn rất lớn.

Hiệu quả của bảo hiểm chỉ số đã được kiểm chứng qua thí điểm của GIZ năm 2025 tại An Giang, Đồng Tháp, Kiên Giang và Sóc Trăng (tên trước sáp nhập). Hơn 2.500 hộ được tập huấn, gần 700 hộ mua bảo hiểm. Tại Kiên Giang, cứ 100 người dự hội thảo của GIZ thì hơn 29 người mua.

Các doanh nghiệp đã chi trả tự động khi lượng mưa vượt ngưỡng. Bảo hiểm Quân đội (MIC) chi trả cho 39 hộ, MSIG cho 25 hộ, ABIC cho 5 hộ. Sau một vụ, hơn 50% nông dân tham gia nói sẽ tiếp tục mua, gần 70% sẵn sàng giới thiệu cho người khác.

Theo TS. Hoàng Mỹ Lan, chuyên gia GIZ, khi được tập huấn, người nông dân hiểu bảo hiểm không phải là tiền mất đi mà là một khoản đầu tư, giống như tiết kiệm phòng khi gặp rủi ro.

Trao quyền chủ động cho doanh nghiệp

Một thay đổi quan trọng khác là doanh nghiệp bảo hiểm được chủ động thiết kế và phát triển sản phẩm, tự chịu trách nhiệm theo Luật Kinh doanh bảo hiểm. Chuyên gia tính toán của doanh nghiệp phải xác nhận mức phí dựa trên đặc thù rủi ro, đối tượng bảo hiểm và khả năng chi trả của người mua.

Ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), đánh giá quy định này là “rất đột phá” khi trao quyền chủ động cho doanh nghiệp, đồng thời cho phép Nhà nước kiểm soát phí dựa trên dữ liệu định mức kinh tế - kỹ thuật, thay vì phê duyệt từng sản phẩm ngay từ đầu.

“Lần này giao cho doanh nghiệp chủ động. Tôi hiểu rằng Bộ Tài chính rất dũng cảm”, ông Thịnh nói.

Cùng với quyền chủ động trong xây dựng sản phẩm, ông Thịnh đề cập cơ chế phân chia rủi ro nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp mở rộng thị trường. Dẫn kinh nghiệm Trung Quốc, ông cho biết, tổn thất đến ngưỡng 160% do doanh nghiệp bảo hiểm chi trả, từ 160% đến 300% do nhà tái bảo hiểm đảm nhận, trên 300% có sự bảo trợ của Nhà nước. Trong khi đó, Thái Lan áp dụng ngưỡng 260%. Đồng thời, sự tham gia của các nhà tái bảo hiểm quốc tế cũng có vai trò quan trọng trong phát triển sản phẩm bảo hiểm nông nghiệp.

Ở góc độ triển khai, bà Lan cho rằng doanh nghiệp cần chú trọng cung cấp thông tin cho khách hàng. Kết quả chi trả chỉ nên công bố sau khi hoàn tất xử lý số liệu, hạn chế việc điều chỉnh khiến người dân băn khoăn. Kết quả chi trả bảo hiểm chỉ nên được thông báo tới khách hàng sau khi số liệu đã được kiểm tra, xác nhận đầy đủ, tránh phải điều chỉnh thông tin gây băn khoăn cho người tham gia.

“Phải là win-win-win, cả Nhà nước, người dân và doanh nghiệp cùng có lợi”, bà Lan nói.

Để quá trình giải quyết quyền lợi bảo hiểm thuận lợi hơn, đại diện Bảo hiểm Bảo Minh kiến nghị các địa phương phối hợp cung cấp số liệu kịp thời, đơn giản hóa thủ tục xác nhận thiên tai, dịch bệnh. Cùng với sự phối hợp này, doanh nghiệp đề xuất ứng dụng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, để rút ngắn thời gian bồi thường.

“Việc chi trả giúp người dân thấy được tác dụng của bảo hiểm, qua đó củng cố niềm tin và tạo điều kiện mở rộng số người tham gia”, đại diện Bảo Minh nói.