Bỏ điều kiện phân phối, doanh nghiệp thêm chủ động khi IPO

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước làm việc với Đoàn công tác của Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội về tiến độ xây dựng và các nội dung trọng tâm của Dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán.

Giảm một “nút thắt” trong quá trình IPO

Tại Dự thảo Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, cơ quan soạn thảo đề xuất bãi bỏ điểm d khoản 1 Điều 15 của Luật Chứng khoán năm 2019, qua đó loại bỏ điều kiện về tỷ lệ cổ phiếu phải bán được cho nhà đầu tư trong đợt chào bán lần đầu ra công chúng (IPO).

Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp phải bán được ít nhất 15% số cổ phiếu có quyền biểu quyết cho tối thiểu 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn. Trường hợp vốn điều lệ từ 1.000 tỷ đồng trở lên, tỷ lệ này là 10%. Nếu không đáp ứng, đợt chào bán có thể bị hủy và tổ chức phát hành phải hoàn trả tiền cho nhà đầu tư.

Quy định về tỷ lệ phân phối tối thiểu được đặt ra nhằm bảo đảm tính đại chúng của doanh nghiệp và tạo nền tảng thanh khoản cho cổ phiếu. Tuy nhiên, trong điều kiện thị trường biến động, kết quả phân phối có thể phụ thuộc nhiều vào tâm lý nhà đầu tư, diễn biến chỉ số và khả năng hấp thụ vốn tại thời điểm chào bán.

Ngay cả doanh nghiệp có nền tảng kinh doanh tốt cũng có thể gặp khó nếu tiến hành IPO trong giai đoạn thị trường điều chỉnh. Khi không đạt tỷ lệ phân phối theo quy định, doanh nghiệp phải dừng đợt chào bán, hoàn trả tiền và thực hiện lại nhiều thủ tục, kéo theo chi phí tư vấn, truyền thông, tổ chức phân phối và chi phí cơ hội.

Việc bãi bỏ điều kiện trên sẽ trao thêm quyền chủ động cho doanh nghiệp trong xác định quy mô, thời điểm và phương án phân phối. Đợt IPO có thể được công nhận dựa trên kết quả thực tế, thay vì đứng trước nguy cơ bị hủy do thiếu một tỷ lệ nhỏ so với ngưỡng bắt buộc.

Cùng với đó, Dự thảo đề xuất cắt giảm thành phần hồ sơ tương ứng, góp phần đơn giản hóa quy trình đăng ký chào bán. Thời gian từ lúc chuẩn bị hồ sơ đến khi hoàn thành phát hành có thể được rút ngắn, qua đó giúp doanh nghiệp nhanh chóng đưa nguồn vốn vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Ở góc độ thị trường vốn, thay đổi này có thể khuyến khích thêm doanh nghiệp lựa chọn IPO thay vì phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng hoặc phát hành riêng lẻ. Nguồn cung cổ phiếu mới cũng có cơ hội được cải thiện, nhất là trong bối cảnh thị trường cần thêm doanh nghiệp quy mô lớn, chất lượng cao để đáp ứng yêu cầu nâng hạng.

Tuy nhiên, bỏ điều kiện phân phối tối thiểu chủ yếu giúp giảm nguy cơ thất bại về thủ tục. Thành công thực chất của một thương vụ IPO vẫn phụ thuộc vào chất lượng doanh nghiệp, mức định giá, khả năng công bố thông tin và nhu cầu của nhà đầu tư. Nếu giá chào bán thiếu hấp dẫn hoặc triển vọng kinh doanh chưa thuyết phục, nới điều kiện cũng khó cải thiện sức cầu.

Bài toán thanh khoản chuyển sang hậu IPO

Điều kiện phân phối tối thiểu có vai trò tạo ra một lượng cổ phiếu lưu hành đủ rộng trong công chúng. Khi yêu cầu này được bãi bỏ, một đợt IPO có thể hoàn tất dù lượng cổ phiếu bán ra thấp hoặc tập trung vào số ít nhà đầu tư.

Điều đó làm phát sinh rủi ro cổ phiếu có tỷ lệ tự do chuyển nhượng thấp sau khi niêm yết. Nguồn cung hạn chế có thể khiến giao dịch thưa thớt, chênh lệch giữa giá mua và giá bán lớn, gây khó khăn cho nhà đầu tư muốn thoái vốn. Trong một số trường hợp, lượng cổ phiếu lưu hành nhỏ còn có thể làm giá biến động mạnh và gia tăng nguy cơ bị tác động bởi các giao dịch quy mô không lớn.

Thanh khoản thấp cũng ảnh hưởng đến quá trình xác lập giá trên thị trường. Khi số lượng nhà đầu tư và khối lượng giao dịch chưa đủ rộng, giá cổ phiếu có thể chưa phản ánh đầy đủ các thông tin về doanh nghiệp. Đây là yếu tố khiến nhà đầu tư tổ chức, nhất là các quỹ có quy mô lớn, thận trọng khi giải ngân.

Rủi ro còn nằm ở khoảng cách giữa hoàn tất IPO và đưa cổ phiếu vào giao dịch. Nếu quá trình niêm yết hoặc đăng ký giao dịch kéo dài, vốn của nhà đầu tư có thể bị “giam” trong khi chưa hình thành cơ chế chuyển nhượng thuận lợi. Bởi vậy, cải cách thủ tục chào bán cần gắn với việc rút ngắn thời gian đưa chứng khoán lên thị trường tập trung.

Việc bỏ tỷ lệ phân phối tối thiểu vì thế cần được đặt trong tổng thể các tiêu chuẩn về công ty đại chúng, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng và điều kiện niêm yết. Thay vì kiểm soát cứng tại thời điểm chào bán, cơ quan quản lý có thể theo dõi mức độ phân tán sở hữu, cơ cấu cổ đông và thanh khoản trong giai đoạn sau IPO.

Doanh nghiệp cũng cần công bố rõ số lượng cổ phiếu phân phối thành công, tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn, lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng và kế hoạch niêm yết. Những thông tin này giúp nhà đầu tư đánh giá rủi ro thanh khoản trước khi quyết định mua cổ phiếu.

Đề xuất mới có thể giúp quá trình IPO linh hoạt hơn, giảm chi phí tuân thủ và hạn chế việc hủy đợt chào bán vì lý do kỹ thuật. Song, đích đến của IPO không nên dừng ở huy động được vốn. Một thương vụ chỉ thực sự thành công khi cổ phiếu hình thành thanh khoản ổn định, giá được xác lập minh bạch và quyền lợi của nhà đầu tư được bảo đảm sau khi doanh nghiệp bước lên thị trường đại chúng.