Bài 4: Khi yêu cầu lớn nhất là dám làm, dám chịu trách nhiệm

Cần cơ chế đặc thù, đủ mạnh, đủ linh hoạt để về đích đúng hạn

Ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính)

Ông Nguyễn Tân Thịnh.

Thời gian qua, đã có nhiều chỉ đạo quyết liệt từ Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; đặc biệt là Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng “2 con số”., trong đó nhấn mạnh nhiệm vụ nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công, tài sản công..

Trên cơ sở đó, trong các chương trình hành động của Đảng, Chính phủ và Đảng ủy Bộ Tài chính đều đặt ra yêu cầu rất rõ: chậm nhất trong quý II/2026 phải hoàn thành việc xử lý dứt điểm, đưa vào khai thác, sử dụng các cơ sở nhà, đất dôi dư phát sinh sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính. Như vậy, thời gian còn lại chỉ khoảng 2 tháng.

Thực tế cho thấy, dù hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, các công điện chỉ đạo, hướng dẫn đã được ban hành tương đối đầy đủ, nhưng kết quả thực hiện đến nay vẫn còn chậm. Đặc biệt, ở khối trung ương vẫn còn hàng trăm cơ sở nhà, đất chưa xử lý xong. Tại các địa phương, dù đã xử lý được số lượng lớn cơ sở nhà, đất dôi dư, song nhiều nơi mới chỉ hoàn thành bước bàn giao, tiếp nhận mà chưa thực sự đưa tài sản vào khai thác, sử dụng hiệu quả. Không ít cơ sở vẫn bỏ trống, chưa chuyển đổi công năng, chưa phát huy giá trị sử dụng, thậm chí vẫn giữ nguyên hiện trạng cũ, nên chưa thể coi là hoàn thành nhiệm vụ.

Trong khi khối lượng công việc còn rất lớn thì thời gian thực hiện không còn nhiều. Thực tiễn cho thấy, nơi nào có sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền địa phương và sự chủ động tham mưu của cơ quan tài chính thì tiến độ triển khai rất nhanh. Ngược lại, nhiều nơi vẫn còn lúng túng, nhất là ở cấp cơ sở; có trường hợp sau khi tiếp nhận tài sản, nhưng chưa biết cách tổ chức quản lý, khai thác hoặc xử lý tiếp theo như thế nào.

Việc xử lý dứt điểm nhà, đất dôi công dôi dư phải hoàn thành trong quý II/2026.

Trong bối cảnh đó, nếu tiếp tục thực hiện theo quy trình, thủ tục thông thường như trong điều kiện bình thường thì rất khó hoàn thành mục tiêu đúng thời hạn. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải có cơ chế, chính sách đặc thù, đủ mạnh và đủ linh hoạt để tháo gỡ các vướng mắc thực tiễn, đẩy nhanh tiến độ xử lý, trên nguyên tắc đặt lợi ích tổng thể lên trên hết.

Hiện nay, Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư phát sinh từ việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và sắp xếp đơn vị hành chính.

Dự thảo Nghị quyết sẽ tập trung đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn quy trình, đặc biệt trong các khâu như xác định giá cho thuê, giao tài sản cho đơn vị khai thác, chuyển đổi công năng.

Một số cơ chế đáng chú ý như cho phép chuyển giao nhà, đất theo nguyên trạng, kể cả khi còn tồn tại về hồ sơ hoặc bị lấn chiếm; cho phép xử lý tài sản gắn liền với đất theo giá trị còn lại trên sổ kế toán thay vì phải thuê doanh nghiệp thẩm định để xác định lại giá.

Đồng thời, tăng tính thực tiễn trong khai thác tài sản, như cho phép giảm giá cho thuê nếu không có người thuê, cho phép người thuê tham gia cải tạo, sửa chữa và kéo dài thời gian thuê trong trường hợp có đầu tư.

Cùng với đó, Bộ Tài chính cũng đã trình Thủ tướng Chính phủ dự thảo Công điện để giao nhiệm vụ cụ thể, gắn với thời hạn rõ ràng, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương hoàn thành việc ban hành văn bản, quyết định xử lý và tổ chức thực hiện ngay trong tháng 5 và quý II/2026.

Ngăn chặn thất thoát tài sản công, lợi ích nhóm

PGS.TS Ngô Trí Long, Chuyên gia kinh tế

PGS.TS Ngô Trí Long.

Tình trạng nhà đất công dôi dư tăng có thể dẫn tới nhiều nguy cơ. Dễ thấy nhất là khả năng bỏ hoang, xuống cấp, gây lãng phí hoặc chậm thanh lý, tạo ra tình trạng lãng phí tài nguyên. Cơ sở vật chất xuống cấp nhanh chóng do không được bảo trì, gây thiệt hại tài chính lớn.

Để xử lý hiệu quả các cơ sở nhà, đất dôi dư giúp đưa lại nguồn lực để phát triển kinh tế - xã hội, rất cần sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị từ trung ương tới địa phương. Chúng ta cần có chính sách quản lý chặt chẽ, đẩy nhanh xử lý tài sản công dư thừa, cải cách thủ tục pháp lý và ứng dụng công nghệ trong quản lý.

Song song với, việc kiểm kê, đánh giá và công khai minh bạch quỹ nhà đất công là một trong những giải pháp quan trọng. Cần tổng rà soát, cập nhật dữ liệu về tình trạng sử dụng nhà đất công, nhất là các tài sản dôi dư do sắp xếp lại bộ máy. Xây dựng hệ thống dữ liệu số hóa để theo dõi, quản lý tài sản công minh bạch. Công khai danh mục nhà đất công để xã hội giám sát, tránh thất thoát, lợi ích nhóm. Các địa phương cần thực hiện kiểm kê chặt chẽ, đánh giá mức độ sử dụng tài sản công; xác định rõ tài sản nào có thể sử dụng lại, tài sản nào cần thanh lý hoặc chuyển đổi mục đích sử dụng.

Cùng với đó là xử lý nghiêm các vi phạm, tăng trách nhiệm quản lý. Kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp bỏ hoang, sử dụng sai mục đích. Đồng thời, quy định trách nhiệm cụ thể của lãnh đạo đơn vị có nhà đất công bỏ hoang, sử dụng lãng phí; và xây dựng cơ chế thu hồi tài sản công bị chiếm dụng, sử dụng sai mục đích.

Tập trung vào vai trò và trách nhiệm của người đứng đầu

TS. Nguyễn Văn Đáng, Giảng viên Viện Lãnh đạo học và Hành chính công, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

TS. Nguyễn Văn Đáng.

Để tháo gỡ những nút thắt và tạo chuyển biến rõ rệt trong xử lý trụ sở công dôi dư thì cần sự đồng bộ trong hành động của tất cả các bên liên quan, thực hiện nghiêm túc các chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, hướng dẫn của Bộ Tài chính.

Điều đặc biệt quan trọng là phải tập trung vào vai trò và trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị được giao nhiệm vụ quản lý tài sản công. Họ phải là những người chủ động trong việc rà soát, kiểm kê, lập phương án sắp xếp và đặc biệt là bàn giao tài sản theo đúng tiến độ, đúng quy định. Nếu người đứng đầu không hoàn thành nhiệm vụ, thì phải có cơ chế xem xét, xử lý trách nhiệm cá nhân một cách nghiêm túc và minh bạch.

Ngoài ra, Bộ Tài chính tiếp tục phát huy vai trò đầu mối để theo dõi, giám sát, thúc đẩy cơ chế phối hợp liên ngành, liên cấp một cách chặt chẽ, có lộ trình cụ thể để kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn đang làm chậm quá trình xử lý.

Khi các yếu tố về con người, pháp lý và cơ chế vận hành được thiết lập đầy đủ và đồng bộ, cùng sự đốc thúc thường xuyên của các cơ quan có thẩm quyền và trách nhiệm ở cấp trung ương thì việc xử lý trụ sở dôi dư mới thực sự có thể chuyển động theo kế hoạch, góp phần khai thông nguồn lực, chống lãng phí và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Mục tiêu của địa phương là đưa tài sản vào khai thác, sử dụng hiệu quả

Bà Mai Lê Hoa, Phó Giám đốc Sở Tài chính Quảng Ninh

Bà Mai Lê Hoa.

Với vai trò cơ quan tham mưu, Sở Tài chính là đơn vị phối hợp cùng địa phương rà soát bước đầu. Sau rà soát, nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc thì sẽ báo cáo trực tiếp lãnh đạo UBND tỉnh phụ trách lĩnh vực để tổ chức họp, kiểm tra hiện trạng và đưa ra phương án xử lý dứt điểm. Trên cơ sở đó, từng cơ sở nhà, đất sẽ được xác định rõ mục đích sử dụng như chuyển sang phục vụ công cộng, y tế, công an hoặc các mục tiêu khác.

Đối với các cơ sở nhà, đất của trung ương bàn giao về địa phương quản lý, tỉnh Quảng Ninh không chuyển ngay cho cấp xã, mà trước hết, Sở Tài chính sẽ phối hợp với các cơ quan như công an, quân sự và các sở, ngành để rà soát nhu cầu sử dụng. Nếu cơ quan nào có nhu cầu thực tế thì sẽ tham mưu UBND tỉnh giao đơn vị đó tiếp nhận, sử dụng. Với những cơ sở không còn nhu cầu sử dụng, tỉnh sẽ trực tiếp làm việc với địa phương để xác định phương án khai thác phù hợp.

Mục tiêu của địa phương không phải tối đa hóa nguồn thu từ cho thuê nhà, đất công, mà là đưa tài sản vào khai thác, sử dụng hiệu quả, từ đó tạo ra các hoạt động kinh tế để tăng nguồn thu khác cho ngân sách.

Trong quá trình triển khai, tỉnh cũng ban hành các hướng dẫn rất cụ thể cho từng địa phương, cấp xã, từ bước rà soát, lập hồ sơ đến quy trình xử lý. Các nhiệm vụ đều được quy định rõ thời hạn thực hiện và gắn với cơ chế đánh giá theo quý. Đồng thời, cấp ủy, bí thư xã, phường cũng được yêu cầu trực tiếp tham gia chỉ đạo nhằm bảo đảm triển khai đồng bộ.

Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy yếu tố quyết định là sự vào cuộc trực tiếp của lãnh đạo địa phương và vai trò chủ động của cơ quan tài chính. Khi các sở, ngành cùng ngồi lại, thống nhất ngay tại hiện trường về phương án sử dụng thì việc xử lý diễn ra rất nhanh, hiệu quả.