Bài 1: Không để nhà, đất công dôi dư “đóng băng”, “vô chủ”

Dù hàng chục nghìn cơ sở đã được sắp xếp, chuyển giao, nhưng thực tế vẫn còn không ít tài sản bỏ trống, xuống cấp hoặc chưa được khai thác hiệu quả.

Tình trạng bỏ trống, sử dụng kém hiệu quả hoặc “bàn giao xong để đó” vẫn diễn ra ở không ít nơi. Trong bối cảnh thời hạn hoàn thành xử lý cơ bản trong quý II/2026 đang đến gần, loạt bài “Nhà, đất công dôi dư: Áp lực thời gian và lời giải chính sách” sẽ phân tích những điểm nghẽn trong thực tiễn, sự khác biệt trong tổ chức thực hiện giữa các địa phương, đồng thời làm rõ kỳ vọng từ các cơ chế đặc thù nhằm đưa nguồn lực công trở lại phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, tránh thất thoát, lãng phí.

Xử lý nhà, đất công dôi dư sau sắp xếp bộ máy hành chính đang trở thành yêu cầu cấp bách gắn với nhiệm vụ phòng, chống lãng phí và tạo nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng “2 con số”. Dù hàng chục nghìn cơ sở đã được sắp xếp, chuyển giao, nhưng thực tế vẫn còn không ít tài sản bỏ trống, xuống cấp hoặc chưa được khai thác hiệu quả, trong khi thời hạn hoàn thành theo chỉ đạo của Trung ương chỉ còn tính bằng tháng.

Yêu cầu cấp bách từ Trung ương

Trong bối cảnh cả nước đẩy mạnh sắp xếp tổ chức bộ máy, tinh gọn đầu mối, vấn đề xử lý nhà, đất công dôi dư đang được đặt ở vị trí đặc biệt quan trọng trong tổng thể nhiệm vụ phòng, chống lãng phí và huy động nguồn lực cho phát triển.

Quan điểm xuyên suốt của Đảng và Nhà nước thời gian qua là phải quản lý chặt chẽ, khai thác hiệu quả tài sản công, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng bỏ hoang, xuống cấp hoặc sử dụng kém hiệu quả gây thất thoát nguồn lực quốc gia.

Tại Công văn số 12139-CV/BNCTW ngày 31/12/2025 của Ban Nội chính Trung ương về thực hiện Kết luận Phiên họp thứ 29 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và Thông báo số 72-TB/BCĐTW ngày 30/12/2025 thông báo kết luận của Tổng Bí thư Tô Lâm, Đảng ủy Chính phủ được giao lãnh đạo, chỉ đạo “hoàn thành xử lý, khai thác, sử dụng đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy, đề xuất cơ chế đặc thù để xử lý (nếu cần thiết), không để hư hỏng, xuống cấp, lãng phí, hoàn thành trong quý II/2026”. Chỉ đạo này cho thấy quyết tâm rất rõ của Trung ương trong việc đưa tài sản công trở thành nguồn lực phục vụ phát triển thay vì tiếp tục bị “đóng băng” sau sắp xếp tổ chức bộ máy.

Không chỉ dừng ở yêu cầu chống lãng phí, việc xử lý hiệu quả tài sản công còn được đặt trong tổng thể mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn mới. Tại Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026-2030 gắn với mục tiêu phấn đấu tăng trưởng “2 con số”, Trung ương yêu cầu “trong điều kiện ngân sách còn khó khăn, tận dụng tối đa công năng sử dụng các trụ sở làm việc hiện có; hạn chế tối đa việc xây dựng trụ sở, trung tâm hành chính mới tại các tỉnh, thành phố”. Đồng thời, Trung ương nhấn mạnh các bộ, ngành, địa phương phải chịu trách nhiệm về sự cần thiết khi quyết định đầu tư, bảo đảm hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước, không để ảnh hưởng đến các mục tiêu quan trọng khác, chống lãng phí, tiêu cực.

Điều này đồng nghĩa việc xử lý nhà, đất công dôi dư không còn là câu chuyện riêng của quản lý tài sản công, mà đã gắn trực tiếp với yêu cầu sử dụng hiệu quả từng đồng ngân sách, từng mét vuông đất công để phục vụ mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững.

Không có chuyện “bàn giao xong là xong”

Dưới áp lực chỉ đạo quyết liệt từ Trung ương và Chính phủ, công tác rà soát, sắp xếp, xử lý nhà, đất công dôi dư thời gian qua đã có nhiều chuyển biến rõ nét. Từ cuối năm 2024 đến nay, hàng loạt cơ chế, chính sách đã được ban hành nhằm tháo gỡ khó khăn trong xử lý tài sản công sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính.

Các bộ, ngành đã tích cực tham mưu để Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến quản lý, sử dụng và xử lý tài sản công. Song song với đó, Thủ tướng Chính phủ liên tục ban hành công điện, chỉ đạo đôn đốc các bộ, ngành, địa phương đẩy nhanh tiến độ xử lý nhà, đất dôi dư, tuyệt đối không để tài sản bị bỏ hoang, xuống cấp gây lãng phí.

Với vai trò cơ quan quản lý nhà nước về tài sản công, Bộ Tài chính cũng liên tục ban hành các văn bản hướng dẫn theo từng giai đoạn, từ rà soát, phân loại, bàn giao cho đến xây dựng phương án khai thác, xử lý sau tiếp nhận.

Nhờ đó, công tác xử lý bước đầu đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Theo Bộ Tài chính, đến ngày 12/2/2026, toàn bộ 34/34 địa phương trên cả nước đã hoàn thành việc xử lý bước đầu đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư, với tổng số 25.885 cơ sở đã được sắp xếp.

Phương án bố trí , xử lý cơ sở nhà đất dôi dư tại địa phương.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý Công sản (Bộ Tài chính), đây mới chỉ là bước 1 của quá trình xử lý tài sản công dôi dư. Việc hoàn thành bước đầu chủ yếu nhằm bảo đảm tất cả các cơ sở nhà, đất đều đã có cơ quan, đơn vị chịu trách nhiệm quản lý, sử dụng hoặc tiếp nhận theo đúng quy định, tránh tình trạng “vô chủ” sau sắp xếp bộ máy.

Bởi thực tế cho thấy, bước khó nhất hiện nay không còn là rà soát hay chuyển giao trên hồ sơ, mà là xử lý bước 2, tức đưa nhà, đất vào khai thác thực tế hoặc xử lý dứt điểm theo đúng phương án được phê duyệt.

Dưới sự chỉ đạo của Chính phủ và hướng dẫn của Bộ Tài chính, đến ngày 27/4/2026, tổng số cơ sở nhà, đất dôi dư đã được thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý là 11.396 cơ sở. Trong đó, 9.228 cơ sở do địa phương quyết định thu hồi, chuyển giao và 2.168 cơ sở do các cơ quan Trung ương chuyển giao về địa phương.

Tuy nhiên, trong số này mới chỉ có 5.065 cơ sở hoàn thành xử lý hoặc được đưa vào khai thác, sử dụng. Điều đó đồng nghĩa vẫn còn tới 6.331 cơ sở tiếp tục phải xử lý hoặc chưa thể khai thác hiệu quả. Thực tế này cho thấy khoảng cách khá lớn giữa mục tiêu “xử lý xong trên hồ sơ” và yêu cầu khai thác hiệu quả tài sản công trên thực tế.

Đáng chú ý, trong số các cơ sở chưa hoàn tất xử lý, mới có 2.585 cơ sở đã có phương án cụ thể, còn tới 3.746 cơ sở vẫn chưa xác định được hướng xử lý rõ ràng. Đây là con số cho thấy áp lực rất lớn đối với các địa phương khi thời hạn hoàn thành theo yêu cầu của Trung ương chỉ còn tính bằng tháng.

Tình hình xử lý nhà, đất dôi dư tại các địa phương.

Không chỉ địa phương, khối cơ quan Trung ương cũng đang đối mặt với áp lực lớn về tiến độ. Theo báo cáo, các bộ, cơ quan Trung ương đến nay đã xử lý được 3.410 cơ sở nhà, đất. Tuy nhiên, hiện vẫn còn 601 cơ sở chưa được xử lý, thuộc 13 bộ, cơ quan Trung ương.

Bộ Tài chính đánh giá tiến độ xử lý nhà, đất thuộc Trung ương quản lý trong năm 2026 còn rất chậm, đặc biệt ở khâu xây dựng phương án sử dụng sau tiếp nhận hoặc chuyển giao về địa phương.

Những con số này cho thấy, bài toán lớn nhất hiện nay không còn nằm ở việc “ai quản lý”, mà là “quản lý để làm gì” và “khai thác thế nào cho hiệu quả”. Nếu không sớm tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế, trách nhiệm và tổ chức thực hiện, nguy cơ nhiều tài sản công tiếp tục bị bỏ hoang, xuống cấp là hoàn toàn hiện hữu.

(Còn nữa)