Bài 2: Phân loại đúng để nhà, đất dôi dư trở lại dòng chảy phát triển

Trạm y tế Phường Phổ Yên (Thái Nguyên) được đưa vào vận hành ngay sau khi sắp xếp lại địa giới hành chính. Ảnh Thuỳ Linh.

Phân loại để đưa tài sản công vào đúng chỗ

Mục tiêu tăng trưởng 2 con số đặt ra yêu cầu huy động và sử dụng hiệu quả hơn mọi nguồn lực của nền kinh tế. Trong đó, cùng với các nguồn lực tài chính, đất đai, cơ sở vật chất và tài sản công đang có, nhưng chưa được khai thác đầy đủ cũng cần được nhìn nhận như một nguồn lực có thể tạo thêm dư địa cho phát triển.

Sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, yêu cầu này càng trở nên rõ nét. Việc tổ chức lại, hợp nhất các cơ quan, đơn vị, thay đổi địa điểm làm việc và hình thành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp khiến một số cơ sở trước đây được sử dụng làm trụ sở không còn phù hợp với nhu cầu mới.

Trong khi đó, tại nhiều địa bàn, nhu cầu về cơ sở vật chất cho giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao, sinh hoạt cộng đồng và các thiết chế phục vụ trực tiếp người dân vẫn rất lớn.

Vì vậy, xử lý tài sản dôi dư không thể chỉ dừng ở việc thu hồi, thanh lý hoặc giảm số lượng cơ sở không còn nhu cầu sử dụng. Quan trọng hơn là phải xác định đúng tài sản đang ở đâu, hiện trạng thế nào, còn phù hợp với nhu cầu sử dụng công hay không, có thể chuyển đổi công năng hay có lợi thế để khai thác cho phát triển kinh tế - xã hội.

Nói cách khác, phân loại chính là bước đầu tiên để đưa tài sản về đúng chỗ và lựa chọn đúng cách thức phát huy giá trị.

Thực tế tại Phú Thọ cho thấy quy mô nguồn lực này rất lớn (sau sáp nhập địa giới với Hoà Bình, Vĩnh Phúc). Kết quả Tổng kiểm kê tại thời điểm ngày 1/1/2026 cho thấy tỉnh có 5.774 cơ sở nhà, đất của các cơ quan, tổ chức, đơn vị, với tổng diện tích đất hơn 30,95 triệu m2 và diện tích nhà hơn 10,99 triệu m2. Tổng nguyên giá tài sản khoảng 155.592 tỷ đồng, giá trị còn lại khoảng 137.223 tỷ đồng.

Để xử lý khối tài sản này, tỉnh xây dựng phương án theo hướng phân loại từng nhóm. Những cơ sở phù hợp được ưu tiên điều chuyển cho cơ quan, đơn vị khác sử dụng nếu có nhu cầu; những địa điểm phù hợp được xem xét chuyển đổi công năng phục vụ giáo dục, y tế, văn hóa và các mục đích công cộng. Đối với tài sản không còn nhu cầu sử dụng, tỉnh thực hiện các phương án giao đơn vị chuyên môn hoặc UBND cấp xã quản lý, khai thác, xử lý theo quy định.

Cách làm này cho thấy giá trị của tài sản công không chỉ nằm ở giá trị ghi trên sổ sách, mà còn ở khả năng đáp ứng nhu cầu thực tế. Một trụ sở hành chính không còn phù hợp với tổ chức bộ máy mới, nếu được chuyển thành trường học, cơ sở y tế hoặc thiết chế văn hóa, vẫn tiếp tục tạo ra giá trị xã hội và đồng thời giúp giảm nhu cầu đầu tư mới từ ngân sách.

Tương tự, một khu đất không còn nhu cầu sử dụng công, nếu đủ điều kiện và được xử lý đúng quy định, đúng quy hoạch, có thể được đưa vào khai thác để tạo thêm không gian cho đầu tư, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội.

Tại Thái Nguyên, sau khi sáp nhập địa giới giữa tỉnh Thái Nguyên và tỉnh Bắc Kạn cũ, đồng thời chuyển đổi mô hình chính quyền địa phương từ 3 cấp xuống 2 cấp, tỉnh cũng triển khai phân loại các trụ sở, nhà đất dôi dư để xác định phương án xử lý phù hợp.

Theo ông Lê Kim Phúc, Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Thái Nguyên, đối với các trụ sở, nhà đất dôi dư tại xã, phường, địa phương triển khai phân loại theo hiện trạng và nhu cầu sử dụng. Với các điểm lẻ, tỉnh có chủ trương sắp xếp, bàn giao lại cho các cơ sở kinh tế cộng đồng hoặc trưng dụng làm công trình văn hóa, nơi sinh hoạt và làm việc của địa phương. Đối với những trụ sở gắn với lợi thế phát triển kinh tế, tỉnh chuyển sang phương án đưa ra đấu giá, cho thuê để thực hiện các dự án phát triển kinh tế.

Riêng khu vực trụ sở tại tỉnh Bắc Kạn (cũ), trước đây được giao cho Trung tâm Phát triển quỹ đất quản lý, tỉnh đang rà soát theo quy hoạch mới. Trên cơ sở đánh giá nhu cầu, Thường trực Tỉnh ủy đã cho chủ trương mở rộng quy hoạch để tiến hành đấu giá và mời đơn vị đầu tư xây dựng trung tâm thương mại.

Những cách làm khác nhau nhưng cùng hướng tới một nguyên tắc: tài sản sau sắp xếp phải được đặt vào đúng công năng, đúng nhu cầu và phù hợp với định hướng phát triển của từng địa bàn.

Trụ sở thuộc các cơ quan Tỉnh uỷ Bắc Kạn (cũ) đã được giao cho Đại học Thái Nguyên làm cơ sở đào tạo. Ảnh Thuỳ Linh.

Tạo cơ chế để địa phương chủ động

Để những phương án phân loại và xử lý có thể được triển khai nhanh hơn, một trong những yêu cầu quan trọng là phải tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế, thẩm quyền và thủ tục.

Thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, Chính phủ và Bộ Tài chính đã từng bước hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính.

Ngày 24/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và sắp xếp đơn vị hành chính. Nghị quyết hướng tới hạn chế tình trạng nhà, đất dôi dư bị bỏ trống, xuống cấp, thất thoát, lãng phí, đồng thời tạo điều kiện để các cơ sở này nhanh chóng được đưa vào sử dụng, khai thác theo quy định.

Tại Hội nghị sơ kết đánh giá tình hình thực hiện nhiệm vụ tài chính - ngân sách, đầu tư, phát triển kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm, triển khai các giải pháp thực hiện thắng lợi nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026 của Bộ Tài chính, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh ngành Tài chính cần tập trung khơi thông và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực để góp phần hoàn thành mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số, đồng thời tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Để hoàn thành mục tiêu này, việc xử lý, khai thác hiệu quả tài sản công, nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy là một nội dung quan trọng, qua đó đưa những nguồn lực đang chưa được sử dụng hoặc sử dụng chưa hiệu quả trở lại phục vụ phát triển.

Ngay sau khi Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP được ban hành, Bộ Tài chính tổ chức triển khai tới các địa phương. Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn nhấn mạnh, việc xử lý tài sản công sau tinh gọn bộ máy không chỉ nhằm giải quyết số lượng tài sản dôi dư, mà còn nhằm khơi thông nguồn lực, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Mỗi cơ sở nhà, đất được đưa vào khai thác là một nguồn lực được khơi thông, đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và đất nước.

Theo tinh thần đó, địa phương được trao thêm thẩm quyền để quyết định việc quản lý, khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư; đồng thời một số thủ tục được rút gọn, giảm các khâu trung gian trong quá trình xử lý.

Từ đầu năm 2026 đến nay, Bộ Tài chính đã trình cấp có thẩm quyền ban hành 1 nghị quyết, 6 nghị định của Chính phủ, 1 quyết định của Thủ tướng Chính phủ, đồng thời ban hành 4 thông tư theo thẩm quyền nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho công tác quản lý, sử dụng và xử lý tài sản công trong bối cảnh mới. Bộ Tài chính cũng liên tục ban hành các văn bản hướng dẫn, thành lập tổ công tác liên ngành, tổ chức hội nghị trực tuyến với toàn bộ địa phương, thiết lập đường dây nóng và phân công cán bộ phụ trách từng địa bàn để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.

Quan điểm được Bộ Tài chính quán triệt là khi xây dựng và hoàn thiện cơ chế, chính sách phải lấy lợi ích tổng thể về kinh tế - xã hội của địa phương và cả nước làm mục tiêu và phương châm hành động. Mục tiêu không phải chỉ là thu được mức tiền thuê cao nhất, mà quan trọng hơn là nhanh chóng đưa các cơ sở nhà, đất vào sử dụng thực chất, có chủ thể khai thác thực sự, qua đó tạo thêm việc làm, thúc đẩy đầu tư và đóng góp cho tăng trưởng.

Đây là sự thay đổi quan trọng trong cách tiếp cận. Phân cấp, phân quyền không chỉ nhằm rút ngắn thời gian xử lý, mà còn đưa trách nhiệm đến gần hơn với nơi trực tiếp quản lý tài sản và nắm rõ nhất nhu cầu sử dụng.

Khi địa phương được trao quyền quyết định nhiều hơn, yêu cầu đặt ra cũng rõ hơn đối với người đứng đầu và cơ quan tổ chức thực hiện. Mỗi quyết định phải dựa trên hiện trạng tài sản, nhu cầu thực tế, quy hoạch, quy định pháp luật và lợi ích tổng thể, đồng thời bảo đảm công khai, minh bạch và kiểm soát nguy cơ thất thoát, tiêu cực.

Trụ sở Báo Bắc Kạn (cũ) hiện đang được cho thuê làm trung tâm tổ chức sự kiện. Ảnh Thuỳ Linh.

Thực hành tiết kiệm từ từng tài sản công

Cách làm tại các địa phương không phải những giải pháp riêng lẻ, mà nằm trong yêu cầu chung đang được Trung ương và Chính phủ đặt ra đối với việc xử lý tài sản công sau sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính.

Ngày 9/8/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 221/NQ-CP, ban hành Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 76-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tiếp tục hoàn thiện, vận hành hiệu quả mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Trong chương trình hành động, xử lý hiệu quả trụ sở, tài sản công, hồ sơ, tài liệu sau sắp xếp được xác định là một nhiệm vụ cụ thể. Theo đó, các bộ, cơ quan ngang bộ và UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phải rà soát, thống kê đầy đủ trụ sở, nhà đất, tài sản công dôi dư sau sắp xếp; gắn việc sắp xếp, xử lý với quản lý, sử dụng có hiệu quả, thực chất.

Đáng chú ý, Chính phủ yêu cầu ưu tiên sử dụng quỹ đất, cơ sở vật chất dôi dư cho y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao, sinh hoạt cộng đồng, an sinh xã hội, hành chính công và các thiết chế phục vụ trực tiếp Nhân dân.

Cùng với đó, phải phân loại rõ tài sản tiếp tục sử dụng, tài sản chuyển đổi công năng, tài sản thu hồi, điều chuyển, chuyển giao hoặc xử lý theo hình thức khác theo quy định; kiên quyết khắc phục tình trạng trụ sở bỏ hoang, sử dụng kém hiệu quả hoặc chưa có phương án xử lý rõ ràng, hoàn thành trong tháng 10/2026.

Như vậy, phân loại tài sản không chỉ là một khâu nghiệp vụ trong quá trình xử lý. Đây là bước quyết định để xác định tài sản sẽ đi theo hướng nào và nguồn lực đó sẽ tiếp tục được sử dụng ra sao sau khi tổ chức bộ máy thay đổi.

Thời gian thực hiện cũng được đặt ra cụ thể. Từ rà soát, thống kê, các địa phương phải nhanh chóng chuyển sang xác định phương án, tổ chức thực hiện và đưa tài sản công vào sử dụng hoặc xử lý theo quy định.

Trong yêu cầu sắp xếp, xử lý tài sản công dôi dư, tiết kiệm và chống lãng phí không phải là một yêu cầu đặt ra sau cùng, mà phải được thể hiện ngay từ khâu phân loại và lựa chọn phương án xử lý.

Một tài sản công được đầu tư bằng nguồn lực Nhà nước, dù là trụ sở, khu đất hay công trình phụ trợ, đều phải được nhìn nhận trên cả giá trị tài sản và giá trị sử dụng. Để tài sản bỏ không, xuống cấp trong thời gian dài cũng là một dạng lãng phí; nhưng xử lý vội vàng, thiếu căn cứ, không phù hợp quy hoạch hoặc không tính đến hiệu quả kinh tế - xã hội cũng có thể dẫn tới lãng phí nguồn lực.

Vì vậy, thực hành tiết kiệm trong xử lý tài sản dôi dư trước hết là đưa tài sản công vào sử dụng đúng lúc, đúng công năng và đúng đối tượng. Nơi nào còn nhu cầu thì điều chuyển; nơi nào phù hợp với yêu cầu dân sinh thì chuyển đổi công năng; tài sản có lợi thế phát triển kinh tế thì nghiên cứu khai thác theo quy định; những tài sản không còn nhu cầu phải được xử lý dứt điểm, công khai, minh bạch.

Cách làm đó cũng đặt ra yêu cầu về trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, nhất là người đứng đầu. Khi thẩm quyền được phân cấp mạnh hơn, mỗi quyết định về tài sản công càng phải được cân nhắc trên cơ sở pháp luật, quy hoạch, nhu cầu thực tế và hiệu quả tổng thể. Mục tiêu cuối cùng không phải là xử lý cho xong một tài sản dôi dư, mà là bảo đảm mỗi tài sản sau sắp xếp đều được đưa về đúng chỗ, tạo ra giá trị mới và hạn chế tối đa nguy cơ thất thoát, lãng phí.

Từ một khối lượng lớn nhà, đất phát sinh sau quá trình sắp xếp, việc phân loại chính xác đang trở thành khâu then chốt để biến tài sản dôi dư thành nguồn lực phát triển. Khi từng cơ sở được xác định đúng công năng, từng phương án được lựa chọn đúng quy định và được tổ chức thực hiện kịp thời, yêu cầu tiết kiệm, chống lãng phí sẽ không chỉ dừng ở chủ trương mà được cụ thể hóa bằng hiệu quả sử dụng từng tài sản công, qua đó góp phần mở thêm không gian và nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số.