 |
| Ảnh minh hoạ. Nguồn: internet |
Từ yêu cầu pháp lý đến đòi hỏi của thực tiễn
Luật Ngân sách nhà nước luôn giữ vị trí trung tâm trong hệ thống pháp luật tài chính, là “khung xương” chi phối toàn bộ quá trình lập, chấp hành, quyết toán và giám sát ngân sách nhà nước. Trên cơ sở Luật Ngân sách nhà nước năm 2015, Chính phủ đã ban hành nhiều nghị định hướng dẫn, từng bước tạo hành lang pháp lý cho công tác quản lý ngân sách trong thực tiễn.
Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội và yêu cầu đổi mới quản trị quốc gia, hệ thống pháp luật ngân sách cũng đứng trước những đòi hỏi mới. Việc Quốc hội thông qua Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 đã đặt ra yêu cầu phải ban hành một Nghị định mới, thay thế đồng thời các nghị định hiện hành, nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và phù hợp với quy định của Luật mới.
Việc ban hành Nghị định lần này không đơn thuần là thay thế các văn bản hướng dẫn trước đây, mà là quá trình rà soát toàn diện để sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện các quy định cho phù hợp với thực tiễn điều hành ngân sách. Nhiều nội dung trong công tác quản lý ngân sách đã phát sinh yêu cầu điều chỉnh, từ quản lý theo kết quả thực hiện nhiệm vụ, quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách; quản lý nguồn tài trợ, đóng góp tự nguyện thuộc nguồn ngân sách nhà nước; kinh phí hỗ trợ các tổ chức xã hội thực hiện các nhiệm vụ được Nhà nước giao đến ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý ngân sách nhà nước; công tác lập dự toán, chấp hành, kế toán, quyết toán ngân sách; xây dựng kế hoạch tài chính 05 năm để làm cơ sở tổ chức triển khai thực hiện thống nhất trong phạm vi cả nước.
Dự thảo Nghị định cũng hướng đến sửa đổi, bổ sung, cắt giảm, đơn giản hóa tối đa các thủ tục nội bộ và quy định rõ trình tự, thủ tục điều chỉnh nhiệm vụ thu, chi trong quá trình chấp hành ngân sách nhà nước; quyết định sử dụng số tăng thu so với dự toán, dự toán chi còn lại của cấp ngân sách; quyết định thưởng vượt thu, hỗ trợ bù giảm thu; trình tự, thủ tục phân bổ vốn cho các chương trình, nhiệm vụ, dự án ngoài kế hoạch đầu tư công trung hạn.
Đặc biệt, trong bối cảnh sắp xếp, tinh gọn bộ máy hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, các quy trình liên quan đến lập, chấp hành, quyết toán và công khai ngân sách ở địa phương cần được rà soát, điều chỉnh cho phù hợp. Nghị định mới vì vậy được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ pháp lý kịp thời, tháo gỡ những điểm chưa thống nhất, tạo điều kiện cho các cấp, các ngành chủ động hơn trong quản lý ngân sách.
Không chỉ dừng lại ở yêu cầu nội tại của hệ thống pháp luật ngân sách, việc ban hành Nghị định còn nhằm cụ thể hóa các chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về tăng cường phân cấp, phân quyền, đề cao trách nhiệm của người đứng đầu, đồng thời bảo đảm kỷ luật, kỷ cương tài chính. Trong bối cảnh nguồn lực ngân sách còn hạn chế, yêu cầu sử dụng hiệu quả từng đồng vốn công càng trở nên cấp thiết, đòi hỏi khuôn khổ pháp lý phải đủ rõ ràng, minh bạch và khả thi.
Bảo đảm sự thống nhất trong tổ chức thực hiện
Theo Bộ Tài chính, mục tiêu xuyên suốt của việc xây dựng Nghị định là cụ thể hóa đầy đủ các nội dung mà Quốc hội giao Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Ngân sách nhà nước. Trên cơ sở đó, dự thảo Nghị định được thiết kế nhằm bảo đảm sự thống nhất trong tổ chức thực hiện pháp luật ngân sách trên phạm vi cả nước, đồng thời đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh phát triển mới.
Quá trình xây dựng dự thảo Nghị định được quán triệt nhiều quan điểm quan trọng. Trước hết, Nghị định phải bảo đảm thống nhất với các nguyên tắc sửa đổi của Luật Ngân sách nhà nước, đồng bộ với các quy định của Hiến pháp và các luật có liên quan vừa được Quốc hội thông qua. Việc quy định chi tiết chỉ tập trung vào những nội dung đã được Luật giao, tránh chồng chéo hoặc mở rộng không cần thiết, nhưng vẫn bảo đảm tính hệ thống, dễ áp dụng trong thực tiễn.
Bên cạnh đó, Nghị định được xây dựng trên tinh thần kế thừa những quy định đã phát huy hiệu quả, đồng thời sửa đổi, bổ sung những nội dung không còn phù hợp. Các quy định mới được yêu cầu phải rõ ràng, minh bạch, dễ thực hiện, hạn chế tối đa các thủ tục nội bộ không cần thiết, qua đó giảm áp lực hành chính cho các cơ quan, đơn vị trong hệ thống ngân sách.
Một quan điểm xuyên suốt khác là đề cao trách nhiệm, gắn phân cấp, phân quyền với trách nhiệm giải trình. Nghị định không chỉ trao thêm quyền chủ động cho các bộ, ngành, địa phương trong lập và điều hành ngân sách, mà còn làm rõ trách nhiệm của từng chủ thể, nhất là người đứng đầu, trong quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước.
Ông Dương Tiến Dũng - Phó Vụ trưởng Vụ Ngân sách nhà nước (Bộ Tài chính) cho biết, Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 là một dự án luật quan trọng, có phạm vi rất rộng, tác động tới toàn bộ các ngành, lĩnh vực và các địa phương, góp phần quan trọng thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong kỷ nguyên mới. Tại Luật này, Quốc hội đã giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định chi tiết 04 nội dung, giao Chính phủ quy định chi tiết 26 nội dung.
Trên cơ sở đó, dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bộ Tài chính đã trình Chính phủ với phạm vi quy định chi tiết 20/26 nội dung Quốc hội đã giao Chính phủ, thay thế Nghị định số 163/2016/NĐ-CP ngày 21/12/2016 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Ngân sách năm 2015.
"Bám sát quy định của Luật, dự thảo Nghị định tập trung giải quyết những vấn đề trọng tâm như: quy định chi tiết công tác xây dựng dự toán, chấp hành, quyết toán và công khai ngân sách; khắc phục những điểm hạn chế, bất cập để rà soát, sửa đổi cho phù hợp với quy định tại Luật và phù hợp với thực tiễn. Dự thảo cũng quy định cụ thể việc sử dụng vốn đầu tư phát triển ngân sách địa phương cho các dự án đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng, hỗ trợ địa phương khác; tổng hợp hướng dẫn xây dựng kế hoạch tài chính 05 năm", ông Dũng cho hay.
Dự thảo Nghị định được kết cấu thành 08 chương với 52 điều, bao quát toàn bộ chu trình ngân sách: từ những quy định chung, lập dự toán, chấp hành ngân sách, kế toán - quyết toán, công khai và giám sát ngân sách, đến lập kế hoạch tài chính 05 năm và các điều khoản thi hành. Cách thiết kế này thể hiện rõ định hướng xây dựng một văn bản toàn diện, thống nhất, đủ khả năng làm “trục pháp lý” cho công tác quản lý ngân sách trong thời gian tới.
Nghị định khi được ban hành sẽ góp phần tạo dựng khuôn khổ pháp lý ổn định, hiện đại, đáp ứng các vấn đề thực tiễn và bối cảnh phát triển mới, tạo sự chủ động, linh hoạt hơn cho các cấp, ngành, địa phương trong lập dự toán, điều hành, quản lý, quyết toán và công khai ngân sách nhà nước; giải quyết kịp thời các vấn đề phát sinh khi thực hiện sắp xếp lại tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, nhất là thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp. Đây không chỉ là yêu cầu của việc thi hành Luật, mà còn là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.
