Bài 3: Chuẩn hoá quy trình, tăng hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước

Dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Ngân sách nhà nước được Bộ Tài chính bổ sung nhiều nội dung mới. Ảnh: internet

Quản lý ngân sách nhà nước theo kết quả thực hiện nhiệm vụ

Một trong những điểm nhấn quan trọng của dự thảo Nghị định lần này là việc làm rõ trách nhiệm của các bộ quản lý ngành, lĩnh vực trong triển khai cơ chế quản lý ngân sách theo kết quả thực hiện nhiệm vụ. Theo đó, các bộ không chỉ đóng vai trò phân bổ hay hướng dẫn chung, mà phải trực tiếp ban hành văn bản quy định về cách xác định kết quả đầu ra, tiêu chuẩn và định mức kinh tế - kỹ thuật, quy trình thực hiện nhiệm vụ, cũng như cơ chế giám sát, đánh giá kết quả đối với từng lĩnh vực được giao quản lý.

Trên cơ sở các hướng dẫn này, mục tiêu và kết quả đầu ra cần đạt được của từng nhiệm vụ phải được xác định rõ ràng, cụ thể, làm căn cứ để giao nhiệm vụ và bố trí ngân sách. Đây là cách làm có ý nghĩa quan trọng trong việc chuyển từ tư duy “cấp phát theo đầu vào” sang quản lý ngân sách gắn với kết quả và hiệu quả, khắc phục tình trạng phân bổ dàn trải, thiếu căn cứ định lượng, đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách.

Cùng với đó, dự thảo Nghị định bổ sung mới các quy định về quản lý nguồn tài trợ, đóng góp tự nguyện thuộc nguồn ngân sách nhà nước. Theo quy định, việc tiếp nhận, quản lý và sử dụng phải bảo đảm công khai, minh bạch, đúng mục đích, hiệu quả và tuân thủ quy định của pháp luật; các khoản tài trợ, đóng góp tự nguyện bằng tiền được phản ánh đầy đủ vào ngân sách nhà nước. Mọi hành vi lợi dụng việc tài trợ, đóng góp tự nguyện để trục lợi, vi phạm pháp luật hoặc xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác bị nghiêm cấm.

Dự thảo Nghị định cũng quy định cụ thể quy trình tiếp nhận nguồn tài trợ, đóng góp tự nguyện; quản lý và sử dụng nguồn tài trợ, đóng góp tự nguyện bằng tiền. Đối với các nguồn viện trợ không hoàn lại của nước ngoài không thuộc hỗ trợ phát triển chính thức, cũng như các khoản đóng góp tự nguyện để khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh, sự cố hoặc hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo, dự thảo Nghị định xác định việc quản lý, sử dụng sẽ thực hiện theo các quy định riêng của Chính phủ. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm quản lý chặt chẽ nguồn lực tài chính công, vừa phù hợp với tính chất đặc thù, nhân đạo của từng loại nguồn lực.

Trong công tác lập dự toán, dự thảo Nghị định bổ sung quy định đối với các đơn vị được giao quản lý tài sản kết cấu hạ tầng, đơn vị được phân cấp quản lý, vận hành, khai thác, bảo trì tài sản hoặc được giao thực hiện nhiệm vụ. Các đơn vị này phải lập dự toán kinh phí thực hiện nhiệm vụ, gửi cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực chuyên môn tương ứng để rà soát, tổng hợp cùng dự toán chi ngân sách của cơ quan quản lý, trước khi gửi cơ quan tài chính cùng cấp. Quy định này nhằm bảo đảm kinh phí ngân sách gắn chặt với nhiệm vụ quản lý, khai thác, bảo trì tài sản, hạn chế tình trạng bố trí thiếu căn cứ hoặc bỏ sót nhiệm vụ trong quá trình lập dự toán.

Chuẩn hóa quy trình lập, giao, phân bổ dự toán

Bên cạnh việc bổ sung các nội dung quản lý mới, dự thảo Nghị định tiếp tục hoàn thiện và chuẩn hóa quy trình lập, giao và phân bổ dự toán ngân sách nhà nước, làm rõ trách nhiệm và thời hạn thực hiện của từng chủ thể tham gia.

Theo đó, trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày nhận được dự toán của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương, trường hợp cần thiết, cơ quan có thẩm quyền có thể yêu cầu bổ sung cơ sở, căn cứ tính toán và tài liệu thuyết minh. Các bộ, cơ quan trung ương và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm hoàn thiện và gửi báo cáo bổ sung theo thời hạn được yêu cầu, nhưng không muộn hơn 07 ngày kể từ ngày nhận được đề nghị.

Đối với lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - một lĩnh vực được xác định là động lực tăng trưởng trong giai đoạn mới, dự thảo Nghị định làm rõ trách nhiệm của Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc tổng hợp đề xuất của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương, dự kiến tổng mức chi ngân sách nhà nước cho lĩnh vực này, chi tiết chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên, ngân sách trung ương và ngân sách địa phương. Đề xuất phải bảo đảm tổng mức và cơ cấu phù hợp với chủ trương của Đảng và pháp luật của Nhà nước, gửi Bộ Tài chính để tổng hợp.

Về tiến độ giao dự toán, dự thảo Nghị định quy định rõ trước ngày 20/11 hàng năm, Thủ tướng Chính phủ giao dự toán ngân sách nhà nước năm sau. Nội dung giao dự toán được chi tiết hơn, bao gồm nhiệm vụ thu, chi cho từng bộ, cơ quan trung ương và từng địa phương; trong đó chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên được chi tiết theo từng lĩnh vực, đặc biệt là giáo dục - đào tạo, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Chậm nhất 05 ngày làm việc kể từ ngày Thủ tướng Chính phủ giao dự toán, Bộ Tài chính giao chi tiết nhiệm vụ thu, chi ngân sách nhà nước cho từng bộ, cơ quan trung ương và từng tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, bảo đảm các nhiệm vụ được triển khai ngay từ đầu năm ngân sách.

Dự thảo Nghị định cũng bổ sung quy trình phân bổ dự toán chưa chi tiết đầu năm. Theo đó, căn cứ đề xuất của đơn vị cấp dưới trực thuộc, đơn vị dự toán cấp I chịu trách nhiệm rà soát, tổng hợp đề xuất bổ sung dự toán và chịu trách nhiệm về cơ sở pháp lý, căn cứ tính toán; cơ quan tài chính các cấp tổng hợp, trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định theo phân cấp. Đồng thời, Nghị định bổ sung quy định về hỗ trợ ngân sách cấp dưới khi hụt thu do nguyên nhân khách quan, làm rõ nguyên tắc, trình tự và thủ tục, bảo đảm xử lý kịp thời nhưng đúng thẩm quyền.

Trong công tác quyết toán, dự thảo Nghị định quy định cụ thể yêu cầu, trình tự báo cáo và quyết toán ngân sách nhà nước đối với từng chủ thể, từ đơn vị sử dụng ngân sách, đơn vị dự toán cấp trên đến cơ quan tài chính các cấp. Đồng thời, bổ sung quy định về xử lý kết dư ngân sách nhà nước, cho phép sử dụng kết dư để thực hiện các nhiệm vụ chi theo quy định và hạch toán phần kết dư còn lại vào thu ngân sách năm sau.

Các quy định bổ sung mới trong dự thảo Nghị định lần này đã giúp hoàn thiện khung pháp lý theo Luật Ngân sách nhà nước năm 2025, bảo đảm “rõ trách nhiệm, rõ quy trình, rõ hiệu quả”. Qua đó, nâng cao hiệu lực quản lý và hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước trong bối cảnh phát triển mới.