Ảnh hưởng của năng lực công nghệ thông tin, đổi mới sáng tạo đến kết quả hoạt động doanh nghiệp

Giới thiệu

Những năm vừa qua, thế giới phải đối mặt với đại dịch COVID-19, bất ổn chính trị tại một số quốc gia, giá xăng dầu tăng, thiếu nguyên liệu sản xuất, đứt gãy chuỗi cung ứng… Những điều này khiến các doanh nghiệp (DN) gặp nhiều khó khăn, thách thức. DN Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế đó và yêu cầu đặt ra là DN Việt Nam cần có chiến lược, cách thức vận hành hợp lý giúp gia tăng kết quả hoạt động, đạt mục tiêu lợi nhuận.

Theo Cổng thông tin quốc gia về đăng ký DN, 4 tháng đầu năm 2023, cả nước có 49.872 DN đăng ký thành lập mới, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) có 3.630 DN (chiếm 7,3% cả nước). Năm 2022, cả nước có 148.533 DN thành lập mới với tổng số vốn đăng ký bổ sung là 4.763.536 tỷ đồng, trong đó, ĐBSCL góp 11.536 DN (chiếm 7,8%). Tốc độ tăng trưởng bình quân GRDP (tổng sản phẩm trên địa bàn) của Vùng là 8,5%. Ngành Nông nghiệp vùng ĐBSCL luôn duy trì tốc độ tăng trưởng cao, đạt trên 3,01%/năm trong giai đoạn 2016-2018, cao hơn mức tăng bình quân cả nước (2,67%/năm), đóng góp 34,6% GDP toàn ngành Nông nghiệp cả nước và 33,5% GDP chung vùng ĐBSCL. Trong năm 2022, GRDP nông nghiệp của Vùng tiếp tục tăng trưởng 3,01% đóng góp vào 32% GDP toàn ngành Nông nghiệp (Chu Khôi, 2023). Năm 2022 đánh dấu bước chuyển mình của ĐBSCL từ tập trung vào sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp có ứng dụng tri thức và công nghệ thay cho kinh nghiệm. ĐBSCL chiếm 65% sản lượng thủy sản nuôi trồng của cả nước. Nhiều loại trái cây như: sầu riêng, chuối, xoài, nhãn, thanh long giá xuất khẩu tăng gấp đôi khi xuất sang các thị trường lớn, thị trường mới, các phân khúc cao cấp.

Lúa gạo được xem là điểm sáng kinh tế ngành hàng của Vùng, xuất khẩu gạo năm 2022 vượt kỳ vọng, ước tính đạt khoảng 7,2 triệu tấn, kim ngạch xuất khẩu gạo cao nhất khoảng 4 tỷ USD (Trần Hữu Hiệp, 2023). Số liệu trên cho thấy, khu vực ĐBSCL có vai trò quan trọng trong việc đóng góp vào quá trình phát triển của đất nước. Đây cũng là địa bàn thích hợp cho hoạt động nghiên cứu về kết quả kinh doanh của DN. Trong bối cảnh đó, việc thực hiện nghiên cứu về các vấn đề năng lực và định hướng công nghệ thông tin của DN trở nên cần thiết để tìm kiếm những giải pháp gia tăng kết quả hoạt động của DN ở mọi mặt.

Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu đề xuất

Khái niệm và giả thuyết nghiên cứu

Năng lực công nghệ thông tin của nhà quản lý và định hướng kỹ thuật số của DN: Một cách khái quát, đa số các quan điểm ủng hộ rằng, năng lực CNTT là việc sử dụng, khai phá, phát triển và khai thác (Chen và ctg, 2020), (Tippins và Sohi, 2003) mà trong đó, việc phát triển và khai thác CNTT bản chất là một thành phần của định hướng kỹ thuật số của DN. Nói cách khác, năng lực CNTT có ảnh hưởng lớn đến định hướng kỹ thuật số.

Các quan điểm khác cũng ủng hộ cho mối quan hệ này. Điển hình như Tippins và Sohi (2003) cho rằng, năng lực CNTT là việc vận dụng các nguồn lực CNTT để thực hiện các công tác quản lý thông tin trong công ty và tạo ra các giá trị. Việc vận dụng các công nghệ này theo hướng gia tăng hay giảm thiểu vai trò của công nghệ trong hoạt động phụ thuộc nhiều vào năng lực và quan điểm của nhà quản lý. Trong trường hợp các nhà quản lý có đủ năng lực công nghệ, các quyết định cũng như định hướng sẽ có xu hướng gia tăng các hoạt động liên quan đến công nghệ, gia tăng sự ứng dụng công nghệ. Đây là biểu hiện của gia tăng định hướng kỹ thuật số trong DN.

H1: Năng lực CNTT của nhà quản lý ảnh hưởng tích cực đến định hướng kỹ thuật số của DN.

Năng lực đổi mới sáng tạo của nhà quản lý và định hướng kỹ thuật số của DN: Schumpeter (1934) cho rằng, sự đổi mới là phần giao thoa giữa phát minh và sáng chế để tạo ra giá trị cho nền kinh tế - xã hội. Với quan điểm này có thể thấy, việc đổi mới sáng tạo là động lực khiến các DN tìm kiếm các giải pháp công nghệ mới. Trong bối cảnh nền kinh tế chịu ảnh hưởng bởi Cách mạng công nghiệp 4.0, các giải pháp công nghệ mà các DN hướng đến không thể thiếu các giải pháp số. Đổi mới sáng tạo trong DN sẽ hướng thẳng DN đến với công nghệ số. Năng lực đổi mới sáng tạo của nhà quản lý càng cao thì định hướng kỹ thuật số của DN sẽ càng rõ nét.

Đổi mới sáng tạo trở thành cốt lõi để gia tăng kết quả của DN. Tuy nhiên, sự gia tăng này được hiện thực thông qua nhiều yếu tố trung gian, bao gồm cả CNTT trong DN. Với những lập luận đó, sự hoài nghi về sự ảnh hưởng của năng lực đổi mới sáng tạo đến định hướng kỹ thuật số được nghiên cứu đặt ra trong giả thuyết nghiên cứu:

H2: Năng lực đổi mới sáng tạo của nhà quản lý ảnh hưởng tích cực đến định hướng kỹ thuật số của DN.

Định hướng kỹ thuật số của DN và kết quả kinh doanh của DN: Các ưu điểm của công nghệ số mang lại những ích lợi lớn cho DN. Điển hình như, tính chất có thể tái lập trình của công nghệ kỹ thuật số có thể giúp DN nhanh chóng cải thiện chức năng của các sản phẩm và dịch vụ (Nasiri và ctg, 2020). Từ đó, các đổi mới có thể được tạo ra với các công nghệ kỹ thuật số cho phép các sản phẩm trở nên thông minh hơn bằng các đặc điểm như khả năng lập trình, khả năng xác định địa chỉ, tính nhạy cảm, khả năng truyền đạt, khả năng ghi nhớ, truy xuất nguồn gốc và khả năng liên kết (Nasiri và ctg, 2020).

Các nghiên cứu trước đây đã nhấn mạnh cách công nghệ kỹ thuật số cho phép các hoạt động xuyên biên giới mà không có bất kỳ giới hạn nào về thời gian, chức năng hoặc địa điểm (Patel và ctg, 2015). Đây cũng là một cơ sở quan trọng giúp DN gia tăng phạm vi hoạt động, gia tăng thị trường, tăng trưởng doanh số. Qua đó cho thấy, vai trò của CNTT đối với kết quả hoạt động của DN. Một DN có định hướng kỹ thuật số rõ ràng sẽ có xu hướng gia tăng được kết quả hoạt động ở mọi mặt.

H3: Định hướng kỹ thuật số của DN ảnh hưởng tích cực đến kết quả kinh doanh của DN.

Mô hình nghiên cứu

Từ những giả thuyết được xác định, tác giả đề xuất mô hình nghiên cứu tương ứng với mối quan hệ giữa các biến đã được xác định trong các giả thuyết. Tổng hợp các giả thuyết hình thành mô hình cấu trúc tuyến tính như Hình 1.

Mẫu nghiên cứu và thang đo

Mẫu nghiên cứu

Đối tượng khảo sát là các DN tại khu vực ĐBSCL, trong đó đối tượng trả lời phỏng vấn, khảo sát trong nghiên cứu định tính và định lượng là các nhà quản lý DN trong khu vực. Thời gian thực hiện khảo sát trong tháng 9-10/2022. Phương pháp chọn mẫu được sử dụng là phương pháp phi xác xuất thuận tiện. Bảng hỏi được phát trực tiếp tới đối tượng là nhà quản lý trong DN. Kết thúc giai đoạn khảo sát, sau khi làm sạch dữ liệu, nghiên cứu thu được 536 phiếu khảo sát hợp lệ.

Thang đo các biến nghiên cứu

Từ khái niệm kết quả kinh doanh và các biến nghiên cứu trong mô hình, tác giả đề xuất xem xét các thang đo, kế thừa từ các thang đo từ nghiên cứu trước. Đồng thời, xem xét thêm các thang đo từ các nghiên cứu khác. Thang đo được tổng hợp dựa trên các nghiên cứu trước, được việt hóa và tinh chỉnh bằng phương pháp phỏng vấn và thử nghiệm với cỡ mẫu nhỏ. Qua quá trình đó, thang đo chính thức được xác định như Bảng 1.