 |
| Ưu đãi công nghiệp hỗ trợ: Từ “cho trước” sang “trả theo kết quả”. |
Đầu tư vào công nghiệp hỗ trợ (CNHT) có những đặc thù khác với nhiều lĩnh vực sản xuất thông thường. Doanh nghiệp có thể phải bỏ vốn lớn cho máy móc, khuôn mẫu, công nghệ, thử nghiệm và chứng nhận trong thời gian dài trước khi sản phẩm vượt qua các vòng đánh giá để có đơn hàng.
Vì thế, để tăng hiệu quả của những chính sách hỗ trợ, ưu đãi cho CNHT, tại Hội thảo “Định hướng phát triển CNHT Việt Nam” mới đây, ông Nguyễn Hoàng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp ngành CNHT TP. Hà Nội (HANSIBA), Chủ tịch HĐQT Tập đoàn N&G Việt Nam đề xuất, chuyển ưu đãi từ “cho trước” sang “trả theo kết quả”.
Theo ông Nguyễn Hoàng, với các Tổ hợp công nghiệp công nghệ (Techno Park), Nhà nước cần xây dựng bộ tiêu chí công nhận và cơ chế hỗ trợ theo kết quả. Các tiêu chí có thể bao gồm số doanh nghiệp Việt Nam được chuyển giao quy trình hoặc tiêu chuẩn, số nhà cung cấp Việt Nam ký hợp đồng với doanh nghiệp nước ngoài, giá trị mua hàng nội địa, số sản phẩm đạt chứng nhận quốc tế, số kỹ sư được đào tạo, số sáng chế, giải pháp kỹ thuật hoặc quy trình mới và tỷ lệ doanh thu xuất khẩu.
Theo đề xuất, tổ hợp đạt các chỉ số đánh giá kết quả (KPI) sẽ tiếp tục được hỗ trợ, trong khi mô hình không tạo được liên kết sản xuất thực chất không nên tiếp tục hưởng cơ chế ưu tiên kéo dài.
Cùng với đó, Nhà nước có thể đồng đầu tư hạ tầng dùng chung nhưng không bao cấp nhà máy; hỗ trợ lãi suất hoặc bảo lãnh tín dụng cho thiết bị công nghệ; đặt hàng đào tạo, thử nghiệm, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp đầu chuỗi cam kết chương trình phát triển nhà cung cấp Việt Nam. Cách làm này nhằm tạo động lực để chủ đầu tư hạ tầng, doanh nghiệp nước ngoài và doanh nghiệp Việt Nam cùng chịu trách nhiệm về hiệu quả của chuỗi cung ứng.
Đồng quan điểm, theo TS. Vũ Mạnh Hùng, Vụ trưởng Vụ Kinh tế ngành, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, chính sách phát triển CNHT cần được hoàn thiện đồng bộ với chính sách công nghiệp, đầu tư, thuế, tín dụng, đất đai, khoa học - công nghệ và mua sắm công.
Trong đó, cần có cơ chế tín dụng ưu đãi, hỗ trợ lãi suất và bảo lãnh tín dụng phù hợp với đặc thù đầu tư máy móc, khuôn mẫu và công nghệ có thời gian hoàn vốn dài; đồng thời khuyến khích R&D, công nghệ cao, công nghệ sạch và chuyển đổi xanh.
Tuy nhiên, nguồn lực cần được tập trung thay vì phân bổ dàn trải. Ngân sách nhà nước được đề xuất ưu tiên cho những hạ tầng dùng chung mà từng doanh nghiệp khó tự đầu tư, song song với xây dựng hệ thống đánh giá năng lực doanh nghiệp phục vụ cả kết nối chuỗi cung ứng và thẩm định tín dụng.
Đáng chú ý, hỗ trợ tài chính cần gắn với những kết quả có thể kiểm chứng như sản phẩm đạt chuẩn, năng suất tăng, tỷ lệ lỗi giảm, doanh thu từ khách hàng mới, khả năng thay thế nhập khẩu, số nhà cung ứng cấp dưới được phát triển và mức độ tham gia chuỗi.
Ở phía doanh nghiệp, PGS.TS. Phan Đăng Tuất, Chủ tịch Hiệp hội CNHT Việt Nam (VASI) cho rằng, các doanh nghiệp CNHT trong nước đang phải đối mặt với nhiều chi phí trong quá trình đầu tư và nâng cấp năng lực.
Doanh nghiệp phải đầu tư máy móc hiện đại với chi phí lớn trong khi công suất có thời điểm chưa được khai thác hết; chi phí vốn, đất đai và logistics ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh. Trong khi đó, năng lực R&D và liên kết giữa các doanh nghiệp còn hạn chế.
Vì vậy, ông Phan Đăng Tuất đề xuất, sử dụng các công cụ thuế, ưu đãi vốn vay, hỗ trợ thông tin và đào tạo cho doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp đầu chuỗi. Đồng thời, cần hình thành các khu, cụm CNHT để doanh nghiệp sản xuất các cụm chi tiết có thể liên kết, sử dụng chung năng lực công nghệ và công suất máy móc thiết bị; phối hợp phát triển năng lực R&D và các cơ sở kiểm định chất lượng.
Những đặc thù này cũng đặt ra yêu cầu thiết kế công cụ tài chính phù hợp hơn với chu kỳ đầu tư của doanh nghiệp CNHT. Theo các chuyên gia, doanh nghiệp CNHT cần tín dụng trung và dài hạn, bảo lãnh tín dụng, đồng tài trợ R&D và hỗ trợ chi phí chứng nhận đối với những dự án có khả năng tạo lan tỏa công nghệ, tránh phân bổ nguồn lực dàn trải, không hiệu quả.
Nhưng để tiếp cận vốn, ông Nguyễn Hoàng đề xuất nghiên cứu cơ chế đánh giá tín dụng dựa nhiều hơn vào dòng tiền, hợp đồng, đơn hàng, thiết bị và tài sản hình thành từ dự án. Việc hỗ trợ vốn đồng thời được gắn với kết quả về công nghệ, doanh thu, tỷ lệ nội địa hóa và khả năng tham gia chuỗi cung ứng.
Chủ tịch HANSIBA cũng đề xuất giao Ngân hàng Phát triển Việt Nam làm đầu mối thu xếp vốn cho doanh nghiệp đầu tư sản xuất sản phẩm CNHT và công nghệ cao; nghiên cứu các chương trình tín dụng trung và dài hạn, bảo lãnh, đồng tài trợ và các công cụ tài chính phù hợp với dự án, đơn hàng và hợp đồng đầu ra.
Bên cạnh công cụ tài chính, ông Nguyễn Hoàng đề xuất nghiên cứu xây dựng Luật CNTT. Trường hợp lĩnh vực này được tích hợp trong Luật Công nghiệp trọng điểm, cần thiết kế một chương riêng với khung chính sách đủ mạnh, thay vì giới hạn ở một nhóm ưu đãi.
Theo hướng đó, “trả theo kết quả” có thể được hiểu là chuyển trọng tâm từ việc doanh nghiệp được hưởng bao nhiêu ưu đãi sang sau ưu đãi tạo ra được gì. Khi kết quả được thể hiện bằng năng suất, công nghệ, sản phẩm đạt chuẩn, đơn hàng và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, nguồn lực hỗ trợ cũng có cơ sở để tập trung vào những doanh nghiệp, dự án tạo được hiệu quả thực chất.
