Từ nâng hạng thị trường chứng khoán đến chiến lược thu hút FDI

Nghị quyết số 10-NQ/TW lần đầu đặt nâng hạng thị trường trong chiến lược thu hút FDI. Ảnh ST.

Động thái này không chỉ cho thấy vai trò ngày càng lớn của thị trường vốn trong nền kinh tế, mà còn phản ánh sự thay đổi trong tư duy thu hút vốn ngoại của Việt Nam: từ cạnh tranh bằng chi phí và ưu đãi đầu tư sang cạnh tranh bằng chất lượng thể chế, độ sâu của thị trường vốn và khả năng kết nối với các dòng vốn toàn cầu.

Cuộc đua thu hút FDI đã thay đổi

Sau gần bốn thập niên mở cửa thu hút đầu tư nước ngoài (FDI), những lợi thế từng giúp Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của dòng vốn toàn cầu như chi phí lao động cạnh tranh, vị trí địa lý thuận lợi hay môi trường chính trị ổn định vẫn còn nguyên giá trị. Tuy nhiên, chừng đó không còn đủ để tạo nên khác biệt.

Thế giới đang bước vào một chu kỳ cạnh tranh mới, nơi dòng vốn đầu tư không chỉ tìm kiếm địa điểm sản xuất, mà còn tìm kiếm hệ sinh thái công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực đổi mới sáng tạo. Làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu cùng sự phát triển của bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và chuyển đổi năng lượng đang làm thay đổi cách các tập đoàn đa quốc gia lựa chọn điểm đến đầu tư.

Cuộc cạnh tranh trong khu vực vì thế cũng trở nên khốc liệt hơn. Indonesia nổi lên như một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị xe điện toàn cầu. Malaysia liên tiếp đón các dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn, trong khi Thái Lan đẩy mạnh chính sách hỗ trợ bán dẫn, xe điện và công nghệ cao nhằm duy trì vai trò trung tâm sản xuất của khu vực.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 10-NQ/TW cho thấy sự dịch chuyển đáng chú ý trong tư duy thu hút đầu tư. Trọng tâm không còn là thu hút thật nhiều vốn, mà là thu hút dòng vốn FDI thế hệ mới - những dự án có hàm lượng công nghệ cao, khả năng lan tỏa lớn và tạo ra giá trị gia tăng cao cho nền kinh tế.

Theo Mirae Asset Việt Nam, dòng vốn được ưu tiên hướng vào các lĩnh vực như bán dẫn, AI, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, vật liệu mới và năng lượng sạch. Cùng với đó là các mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và hình thành đội ngũ nhà cung ứng cấp 1 cho các tập đoàn toàn cầu.

Thực tế, dòng vốn quốc tế vẫn đang cho thấy sự quan tâm mạnh mẽ đối với Việt Nam. Trong 5 tháng đầu năm 2026, tổng vốn FDI đăng ký đạt 24,81 tỷ USD, tăng 34,9% so với cùng kỳ năm trước; vốn giải ngân đạt 9,75 tỷ USD, mức cao nhất trong vòng 5 năm. Riêng lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo thu hút hơn 15 tỷ USD, chiếm trên 60% tổng vốn đăng ký.

Tuy nhiên, trong cuộc cạnh tranh hiện nay, thu hút được nhà máy mới chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là làm thế nào để dòng vốn đó mang theo công nghệ, tạo ra sự lan tỏa tới khu vực doanh nghiệp trong nước và hình thành những mắt xích Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nâng hạng thị trường: Mảnh ghép mới trong chiến lược thu hút vốn ngoại

Điểm đáng chú ý nhất của Nghị quyết số 10-NQ/TW không nằm ở mục tiêu thu hút 200-300 tỷ USD vốn FDI trong giai đoạn 2026-2030, mà ở việc lần đầu tiên đặt đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và đầu tư gián tiếp nước ngoài (FII) trong cùng một định hướng chiến lược phát triển.

Theo phân tích của Mirae Asset, đây là bước chuyển từ chính sách thu hút đầu tư đơn lẻ sang cách tiếp cận mang tính “chiến lược đầu tư quốc gia”, trong đó thị trường vốn được xem là một cấu phần của năng lực cạnh tranh quốc gia.

Nguồn: Phòng Phân tích Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam tổng hợp.

Nếu FDI tạo ra nhà máy, công nghệ, việc làm và năng lực sản xuất, thì FII giúp mở rộng quy mô thị trường tài chính, cung cấp nguồn vốn dài hạn và nâng cao tính minh bạch của nền kinh tế. Chính vì vậy, lần đầu tiên mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán lên nhóm thị trường mới nổi của MSCI trước năm 2030 được đưa vào một nghị quyết chuyên đề về đầu tư nước ngoài.

Thực tế, quá trình nâng hạng không chỉ nhằm thu hút thêm dòng vốn đầu tư cho thị trường chứng khoán. Trao đổi với báo chí, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Bùi Hoàng Hải cho rằng, việc nâng hạng không chỉ giúp thu hút dòng vốn thụ động mà còn mở ra cơ hội đón nhận lượng lớn dòng vốn chủ động từ quốc tế.

Nhận định này cũng phần nào lý giải vì sao mục tiêu nâng hạng thị trường lần đầu xuất hiện trong một nghị quyết về đầu tư nước ngoài.

Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là thu hút các tập đoàn đa quốc gia xây dựng nhà máy và mở rộng sản xuất, thì hiện nay khả năng tiếp cận các dòng vốn tổ chức toàn cầu cũng đang trở thành một lợi thế cạnh tranh. Một thị trường vốn có quy mô lớn, thanh khoản cao và vận hành theo chuẩn mực quốc tế sẽ giúp doanh nghiệp trong nước huy động nguồn lực hiệu quả hơn, từ đó nâng cao năng lực tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu và gia tăng sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư chiến lược.

Từ góc độ đó, nâng hạng thị trường không còn là câu chuyện riêng của ngành chứng khoán mà đã trở thành một phần của chiến lược phát triển kinh tế và thu hút đầu tư quốc gia.

Khi bài toán không còn là thu hút vốn

Dù mở ra một hướng tiếp cận mới trong thu hút đầu tư nước ngoài, Nghị quyết số 10-NQ/TW cũng đặt ra không ít bài toán cho Việt Nam trong những năm tới.

Mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán lên nhóm thị trường mới nổi của MSCI trước năm 2030 được xem là một bước tiến quan trọng. Tuy nhiên, nâng hạng chưa bao giờ là câu chuyện của riêng thị trường chứng khoán. Đằng sau mục tiêu đó là cả một quá trình cải cách về hạ tầng giao dịch, cơ chế thanh toán, khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài và mức độ tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế.

Quan trọng hơn, những tiêu chí kỹ thuật chỉ là một phần của câu chuyện. Kinh nghiệm từ nhiều thị trường cho thấy, điều mà các nhà đầu tư tổ chức toàn cầu quan tâm không chỉ là hệ thống giao dịch vận hành ra sao, mà còn là chất lượng quản trị doanh nghiệp, tính minh bạch của thông tin và mức độ bảo vệ quyền lợi cổ đông. Đây cũng là những lĩnh vực mà thị trường vốn Việt Nam vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Ở một góc nhìn khác, thách thức lớn hơn có lẽ nằm ở khả năng biến dòng vốn ngoại thành động lực phát triển cho khu vực doanh nghiệp trong nước. Nhiều năm qua, khu vực FDI đã trở thành động lực quan trọng của tăng trưởng xuất khẩu, nhưng sự kết nối với doanh nghiệp nội địa vẫn chưa tương xứng với kỳ vọng. Không ít doanh nghiệp Việt Nam vẫn đứng ngoài chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia, trong khi giá trị gia tăng tạo ra trong nước còn khiêm tốn.

Mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa lên 45-50%, hình thành khoảng 10.000 doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng và phát triển từ 500-1.000 nhà cung ứng cấp 1 cho khu vực FDI cho thấy kỳ vọng không chỉ dừng ở việc thu hút thêm vốn ngoại, mà còn ở khả năng kéo doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Nhìn rộng hơn, thành công của Nghị quyết số 10-NQ/TW sẽ không được đo bằng số lượng dự án FDI hay quy mô vốn đăng ký mỗi năm. Thước đo quan trọng hơn là liệu khu vực doanh nghiệp trong nước có tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, có tiếp nhận được công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh hay không. Đó mới là mục tiêu dài hạn mà Nghị quyết hướng tới.