TP. Hồ Chí Minh muốn mở “luồng nhân tài” giữa khu vực công và tư

TP. Hồ Chí Minh đề xuất cơ chế luân chuyển nhân tài giữa 2 khu vực công và tư. Ảnh: Phạm Thọ

Phá bỏ ranh giới giữa khu vực công và tư

Đề xuất đáng chú ý vừa được UBND TP. Hồ Chí Minh nêu trong báo cáo kết quả triển khai thực hiện chính sách người có tài năng trên địa bàn, nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng hệ sinh thái nhân tài mở, linh hoạt và có sức cạnh tranh.

Theo UBND TP. Hồ Chí Minh, nhân tài trong khu vực tư nhân là bộ phận cấu thành quan trọng của tiềm lực quốc gia. Vì vậy, chính sách phát hiện, thu hút và trọng dụng nhân tài không nên chỉ bó hẹp trong khu vực công mà cần có sự kết nối chặt chẽ với khu vực tư nhân – nơi đang tập trung nhiều chuyên gia, nhà khoa học và nhà quản trị hàng đầu.

Từ thực tế đó, thành phố đề xuất thí điểm cơ chế “biệt phái ngắn hạn” hai chiều và cơ chế kiêm nhiệm giữa hai khu vực.

Theo đề xuất, các chuyên gia công nghệ, nhà quản trị xuất sắc từ các tập đoàn, doanh nghiệp tư nhân có thể được mời tham gia làm cố vấn trưởng, trưởng dự án công nghệ hoặc chuyển đổi số tại các cơ quan nhà nước trong một thời hạn nhất định mà vẫn được giữ nguyên biên chế, vị trí và quyền lợi tại doanh nghiệp.

Ở chiều ngược lại, các nhà khoa học, chuyên gia đang công tác tại các viện nghiên cứu, trường đại học công lập được phép tham gia hỗ trợ kỹ thuật, tư vấn chuyên môn và chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp tư nhân trên cơ sở bảo đảm tính khách quan, minh bạch và không vụ lợi.

Theo đánh giá, cơ chế này không chỉ giúp khu vực công tiếp cận nguồn tri thức và kinh nghiệm quản trị tiên tiến từ doanh nghiệp mà còn tạo điều kiện để các kết quả nghiên cứu khoa học được đưa nhanh hơn vào sản xuất và đời sống.

Trong bối cảnh thành phố đang thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo, việc khai thông dòng chảy nhân tài giữa hai khu vực được xem là giải pháp có tính đột phá nhằm tận dụng tối đa nguồn lực chất xám của xã hội.

Bên cạnh cơ chế liên thông nhân tài công – tư, TP. Hồ Chí Minh còn đề xuất nhiều chính sách mới nhằm tạo môi trường thuận lợi hơn cho việc phát hiện và trọng dụng người tài.

Một trong những đề xuất đáng chú ý là cơ chế cho phép doanh nghiệp tư nhân “đặt hàng” đào tạo nhân tài. Theo đó, các tập đoàn và doanh nghiệp lớn có thể tham gia tài trợ kinh phí trực tiếp cho các trường đại học, cơ sở đào tạo sau đại học để đào tạo nguồn nhân lực theo nhu cầu thực tế của thị trường, đặc biệt trong các ngành công nghệ cao và lĩnh vực chuyên sâu.

Nhà nước sẽ hỗ trợ bằng cơ chế khấu trừ các khoản chi tài trợ đào tạo vào chi phí hợp lý khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp. Thành phố kỳ vọng chính sách này sẽ giúp thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp đầu tư mạnh hơn cho nguồn vốn con người.

Một cơ chế khác được đề xuất là xây dựng hệ thống đánh giá và ghi nhận đóng góp của nhân tài dựa trên hiệu quả thực tế như giá trị kinh tế tạo ra, số lượng việc làm mới hoặc hàm lượng công nghệ đóng góp cho nền kinh tế. Thành phố kiến nghị hình thành các giải thưởng và danh hiệu cấp quốc gia dành cho các nhà khoa học, chuyên gia và doanh nhân xuất sắc thuộc khu vực tư nhân, bảo đảm sự ghi nhận bình đẳng đối với mọi nguồn lực nhân tài.

TP. Hồ Chí Minh cũng mong muốn chuyển từ phương thức tuyển dụng hành chính sang cơ chế chủ động tìm kiếm nhân tài thông qua hình thức tiến cử. Các hội nghề nghiệp, hội khoa học và cộng đồng chuyên gia sẽ được trao vai trò lớn hơn trong việc phát hiện, giới thiệu người tài.

Đối với nguồn nhân lực quốc tế, thành phố đề xuất nghiên cứu thí điểm “Visa nhân tài”. Người sở hữu loại thị thực này có thể được cư trú dài hạn từ 5 đến 10 năm, được miễn giấy phép lao động theo quy trình thông thường và hưởng cơ chế ưu tiên tại các cửa khẩu quốc tế. Đồng thời, các khoản thu nhập từ hoạt động nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ tại Việt Nam sẽ được xem xét áp dụng chính sách ưu đãi thuế thu nhập cá nhân.

Bên cạnh đó là đề xuất tăng cường phân cấp, trao quyền tự chủ nhiều hơn cho người đứng đầu các cơ quan, trường đại học, bệnh viện công lập trong việc trực tiếp đàm phán, mời gọi và ký hợp đồng với các chuyên gia đầu ngành.

Thu hút nhân tài còn khiêm tốn

Theo Phó chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường, thời gian qua thành phố đã triển khai nhiều chính sách nhằm thu hút và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Lao động chất lượng cao người nước ngoài được đề xuất thí điểm “Visa nhân tài”. Ảnh: Phạm Thọ

Kết quả, theo Nghị định số 140/2017/NĐ-CP của Chính phủ về thu hút sinh viên tốt nghiệp xuất sắc và cán bộ khoa học trẻ, thành phố đã tuyển dụng được 4 công chức và 5 viên chức. Theo Nghị quyết số 27/2023 của HĐND TP. Hồ Chí Minh về thu hút chuyên gia, nhà khoa học, thành phố đã ký hợp đồng với 8 chuyên gia, nhà khoa học. Theo Nghị quyết số 25/2023/NQ-HĐND, thành phố đã tuyển chọn được 36 công chức, viên chức thuộc diện áp dụng chính sách trọng dụng nhân tài.

Dù vậy, kết quả thu hút nhân lực chất lượng cao vẫn chưa đạt như kỳ vọng. Theo UBND TP. Hồ Chí Minh, khó khăn lớn nhất là sự cạnh tranh gay gắt từ khu vực tư nhân. Mặc dù thành phố đã áp dụng mức thu nhập ưu đãi cao hơn nhiều lần so với mặt bằng lương công chức, viên chức thông thường, nhưng vẫn khó cạnh tranh với những khoản đãi ngộ mà doanh nghiệp sẵn sàng chi trả cho chuyên gia giỏi.

Bên cạnh đó, mức hỗ trợ hiện nay vẫn chưa đủ hấp dẫn so với thị trường lao động quốc tế. Một số rào cản về thủ tục visa, giấy phép lao động cũng ảnh hưởng đến khả năng thu hút chuyên gia nước ngoài.

Thành phố cũng thừa nhận công tác truyền thông về các chính sách thu hút nhân tài chưa đạt hiệu quả như mong muốn; nhiều tổ chức khoa học và chuyên gia trong, ngoài nước chưa tiếp cận đầy đủ thông tin.

Theo chuyên gia lao động Trần Anh Tuấn, Phó chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP. Hồ Chí Minh, trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu trở thành trung tâm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và tài chính quốc tế của khu vực, các cơ chế mới như liên thông nhân tài giữa công và tư, doanh nghiệp đặt hàng đào tạo, visa nhân tài hay chính sách an sinh toàn diện là rất thiết thực, kịp thời. Các giải pháp, cơ chế này được kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt trong cuộc cạnh tranh thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao; biến tài năng thành động lực phát triển then chốt của thành phố trong giai đoạn tới.