 |
| Việt Nam đang tập trung đẩy mạnh phát triển các ngành kinh tế xanh để hướng tới Net Zero. Đồ họa: Hải Danh |
Phóng viên: Bà đánh giá như thế nào về vai trò của năng lượng sạch, tài chính xanh trong tiến trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế Việt Nam theo hướng xanh hơn và bền vững hơn?
Bà Trần Thị Quỳnh Nga: Ở góc độ quản lý, chúng tôi không nhận định năng lượng sạch và tài chính xanh là hai thực thể tách biệt nhau.
Năng lượng sạch là năng lượng ít hoặc không gây ô nhiễm môi trường, ít phát thải và phục vụ mục tiêu phát triển bền vững. Năng lượng sạch bao gồm điện, năng lượng gió, thủy điện, điện mặt trời.
Còn tài chính xanh là hệ thống các công cụ tài chính như tín dụng xanh, trái phiếu xanh và các quỹ đầu tư xanh. Định chế tài chính xanh nhằm điều hướng nguồn lực xã hội vào các dự án bảo vệ môi trường, các dự án tuần hoàn, các dự án xanh, các dự án năng lượng sạch và năng lượng tái tạo, gắn với các cam kết quốc tế như mục tiêu Net Zero vào năm 2050.
Mối quan hệ giữa năng lượng sạch và tài chính xanh là mối quan hệ tương hỗ tuyệt đối. Năng lượng sạch cần những nguồn vốn dài hạn và có lãi suất ưu đãi để giảm chi phí. Ngược lại, tài chính xanh cần những dự án năng lượng sạch khả thi và minh bạch làm địa chỉ để giải ngân.
Nếu không có tài chính xanh, năng lượng sạch sẽ mãi là những dự án đắt đỏ trên giấy. Và nếu không có năng lượng sạch, tài chính xanh sẽ rơi vào tình trạng có tiền nhưng thiếu chỗ tiêu và đầu tư hợp lý.
Chúng tôi cũng đánh giá, không thể chuyển đổi xanh mà thiếu đi hai yếu tố này, bởi năng lượng chiếm tỷ trọng phát thải lớn nhất và chuyển đổi năng lượng chính là trái tim của Net Zero.
| "Tài chính là mạch máu. Chúng ta không thể xanh hóa nền kinh tế bằng các nguồn năng lượng hóa thạch gây ô nhiễm và cũng không thể thực hiện chuyển đổi một cách công bằng nếu không có các cơ chế tài chính linh hoạt để hỗ trợ cho những đối tượng bị ảnh hưởng trong quá trình này. Khi hai yếu tố này kết hợp, sẽ thúc đẩy phát triển nền kinh tế theo hướng xanh và bền vững, phù hợp với các cam kết quốc tế, giúp các sản phẩm của Việt Nam vươn cao và xa hơn trên thị trường quốc tế, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển bền vững cũng như mục tiêu tăng trưởng 2 con số mà Đảng và Chính phủ đã đề ra". Bà Trần Thị Quỳnh Nga, Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính - Kinh tế ngành, Bộ Tài chính |
Phóng viên: Dù đã có các chương trình tín dụng xanh nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn cho rằng “vốn xanh nói thì nhiều, nhưng chạm vào thì khó”, bà nhìn nhận vấn đề này như thế nào?
Bà Trần Thị Quỳnh Nga: Thời gian qua, khi các doanh nghiệp chuyển đổi xanh, tôi thấy họ đã nhận được rất nhiều lợi ích. Đầu tiên là hệ thống thể chế, chính sách về tăng trưởng xanh và chuyển đổi xanh.
 |
| Bà Trần Thị Quỳnh Nga, Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính - Kinh tế ngành, Bộ Tài chính. Ảnh: Lưu Thủy |
Các cơ quan quản lý Nhà nước, trong đó có Bộ Tài chính, đã tích cực phối hợp với Bộ Công Thương và các bộ, ngành khác để từng bước hoàn thiện và tạo lập các khu vực phát triển. Điều này giúp triển khai lộ trình chính sách của các quốc gia, ngành, lĩnh vực và ở địa phương.
Dòng vốn cho chuyển đổi xanh cũng ngày càng đa dạng, đặc biệt là sự tăng trưởng mạnh mẽ của công trình xanh. Hệ thống ngân hàng và các tổ chức tài chính cũng đã chủ động xây dựng các gói ưu đãi cho các dự án năng lượng, kế hoạch và sản xuất xanh.
Về phía doanh nghiệp, nỗ lực của các doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng, dệt may, sản xuất và chế biến đã giúp họ chủ động chuyển đổi, đáp ứng các tiêu chuẩn xanh quốc tế và biến áp lực thành lợi thế cạnh tranh.
Đây là điều mà các doanh nghiệp cần tiếp tục triển khai trong thời gian tới để đẩy mạnh quá trình xây dựng xanh, phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế.
Phóng viên: Đó là thuận lợi, vậy còn khó khăn thì sao, thưa bà?
Bà Trần Thị Quỳnh Nga: Đối với doanh nghiệp, nguồn vốn cho chuyển đổi xanh và phát triển xanh trong thời gian qua đã được các tổ chức tài chính quan tâm và hỗ trợ nhưng vẫn còn khó khăn và còn rào cản trong việc tiếp cận.
Việc thực hiện chuyển đổi năng lượng và chuyển đổi xanh đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu rất lớn và thời gian thu hồi vốn dài, ví dụ như các dự án điện mặt trời và năng lượng tái tạo. Trong khi đó, doanh nghiệp còn khó khăn về nguồn vốn, việc tiếp cận nguồn vốn với lãi suất thấp vẫn là một thách thức. Điều này gây khó khăn cho những người tiên phong.
Bên cạnh đó, năng lực thực thi và quản trị tài chính của nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng là yếu tố quan trọng trong việc tiếp cận nguồn vốn chuyển đổi xanh.
Thực ra, khó khăn không chỉ với doanh nghiệp mà cả với các cơ quan quản lý bởi đây thực sự là một vấn đề mới, và các cơ quan, bộ, ngành đã đầu tư nghiên cứu và xây dựng nhiều chính sách để hỗ trợ quá trình chuyển đổi năng lượng cũng như chuyển đổi xanh.
Chính sách về tài chính xanh và thị trường tín chỉ carbon đã được hình thành nhưng Chính phủ vẫn cần hoàn thiện chính sách để phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế.
Để vượt qua những thách thức, khó khăn trên, cần có sự hợp tác của các bên liên quan, bao gồm cả Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp. Chúng ta cần quyết tâm và nỗ lực rất lớn để thực hiện chuyển đổi năng lượng và chuyển đổi xanh. Đây là một nhiệm vụ quan trọng mà chúng ta phải thực hiện.
 |
| Việc tiếp cận nguồn vốn với lãi suất thấp vẫn là một thách thức với doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi xanh. Ảnh minh họa |
Tôi thấy rằng, để tiếp cận nguồn vốn xanh với lãi suất ưu đãi thì doanh nghiệp buộc phải nâng cao năng lực quản trị và minh bạch báo cáo tài chính. Đây cũng là một giải pháp để nâng tầm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Phóng viên: Vậy theo bà, trong tiến trình chuyển dịch năng lượng, đối tượng nào sẽ đi tiên phong?
Bà Trần Thị Quỳnh Nga: Theo tôi, đối tượng tiên phong trong chuyển dịch năng lượng phải bắt đầu từ các doanh nghiệp lớn và các tập đoàn với vai trò dẫn dắt.
Các tập đoàn lớn trong lĩnh vực năng lượng, sản xuất và hạ tầng phải đi đầu, bởi họ có nguồn lực và quy mô để thử nghiệm các công nghệ mới.
Quan trọng hơn, các doanh nghiệp lớn và mang tính dẫn dắt sẽ đóng vai trò là đầu tàu và kéo theo cả chuỗi cung ứng chuyển đổi theo. Khi các doanh nghiệp lớn xanh hóa, họ sẽ tạo ra tiêu chuẩn xanh cho các nhà cung cấp vệ tinh.
| "Bộ Tài chính luôn xác định công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế là một công tác rất quan trọng. Chính sách cần phải đi trước một bước để tạo niềm tin dẫn dắt thị trường", Bà Trần Thị Quỳnh Nga, Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính - Kinh tế ngành, Bộ Tài chính |
Trong quá trình đó, về phía cơ quan quản lý Nhà nước, chúng tôi sẽ hoàn thiện thể chế để xây dựng chính sách minh bạch và ổn định để giảm bớt rủi ro cho các nhà đầu tư.
Phóng viên: Vậy còn doanh nghiệp vừa và nhỏ, họ cần phải chuyển dịch năng lượng như thế nào, bắt đầu từ đâu, thưa bà?
Bà Trần Thị Quỳnh Nga: Các doanh nghiệp vừa và nhỏ cần thiết phải thay đổi từ nhận thức đến những hành động nhỏ. Đừng đợi khi có thật nhiều tiền mới thực hành ESG.
Các doanh nghiệp vừa và nhỏ nên bắt đầu bằng việc tiết kiệm năng lượng, giảm thiểu rác thải và minh bạch hóa thông tin quản trị. Những thay đổi nhỏ này chính là tiền đề để các doanh nghiệp nâng cao điểm số, tín nhiệm.
Các doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng nên chủ động tham gia vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn đã thực hành ESG. Khi nằm trong hệ sinh thái của họ, các doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ được hỗ trợ về công nghệ, tiêu chuẩn và cơ hội tiếp cận tài chính chung của chuỗi.
Ngoài ra, các doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng nên tận dụng sự hỗ trợ từ chính sách. Hiện nay có rất nhiều chương trình, dự án cũng như các quỹ tài chính xanh có các gói hỗ trợ cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
 |
| Đảng, Nhà nước đã ban hành các chính sách tạo lập khung khổ pháp lý cho chuyển đổi xanh. Ảnh minh họa |
Phóng viên: Thời gian qua, chúng ta đã có cơ chế, chính sách nào để thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, phát triển tài chính xanh, thực hành ESG? Và thời gian tới, cơ quan quản lý làm gì để thúc đẩy tiến trình này, thưa bà?
Bà Trần Thị Quỳnh Nga: Hiện nay, Đảng, Nhà nước đã đưa ra một số chủ trương, chính sách để giúp các doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn xanh. Đặc biệt, cùng với Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân; ngày 17/5/2025, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân, trong đó có các cơ chế hỗ trợ cho các dự án xanh, kinh tế tuần hoàn và áp dụng tiêu chuẩn ESG.
Đồng thời, Nghị quyết cũng đặt ra việc triển khai thực hiện chương trình phát triển 1.000 doanh nghiệp tiêu biểu tiên phong trong khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ.
Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan đang rất tích cực trong quá trình trình ban hành các hướng dẫn để có tiêu chí rõ ràng, giúp các doanh nghiệp đánh giá theo điều kiện và tiêu chí để tiếp cận dòng vốn xanh.
Bên cạnh đó, ngày 4/7/2025, Thủ tướng Chính phủ cũng đã ban hành Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg quy định tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh; giúp chuẩn hóa định nghĩa dự án xanh, từ đó giảm thiểu rủi ro đánh giá và tạo động lực cho các doanh nghiệp đầu tư vào các dự án chuyển đổi xanh.
Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế thu nhập cá nhân cũng đã bổ sung cơ chế miễn giảm thuế cho trái phiếu xanh và xác định tiến trình carbon, tạo đòn bẩy tài chính thiết thực…
Đáng chú ý, sau khi Chính phủ ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP ngày 19/1/2026 về sàn giao dịch carbon trong nước, hiện nay, Bộ Tài chính đang tích cực phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường và các bộ, ngành liên quan để sớm đưa sàn giao dịch vào vận hành trong 6 tháng đầu năm 2026.
Ngoài ra, Bộ Tài chính cũng đang hoàn thiện hồ sơ để trình Chính phủ ban hành Nghị định về cơ chế thử nghiệm phát triển kinh tế tuần hoàn; trong đó đưa ra một số chính sách hỗ trợ về tài chính, tín dụng, ưu đãi về đất đai và các lĩnh vực trọng điểm để áp dụng cơ chế thử nghiệm, gồm các lĩnh vực: nông lâm nghiệp, thủy sản, công nghiệp, năng lượng tái tạo, vật tư xây dựng.
Với việc trình Chính phủ ban hành Nghị định, Bộ Tài chính hy vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, nhà đầu tư triển khai các sáng kiến và dự án kinh tế tuần hoàn trong một số ngành, lĩnh vực được lựa chọn; qua đó đánh giá hiệu quả, lợi ích và khả năng nhân rộng của mô hình phục vụ quá trình chuyển đổi xanh và tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng bền vững.
Trong thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành và các địa phương, các cơ quan liên quan để tập trung hoàn thiện các chính sách tài chính nhằm mục tiêu là huy động nguồn lực tối đa cho tăng trưởng xanh, hướng tới hoàn thành các mục tiêu phát triển bền vững và góp phần tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh mới.
| "Chúng tôi xác định cần phải hoàn thiện khung khổ thể chế, tạo nền tảng thống nhất cho thị trường tài chính xanh thông qua nghiên cứu xây dựng cơ chế khuyến khích đầu tư và tài chính xanh; phát hành và giao dịch trái phiếu xanh trong nước gắn với lộ trình kết nối với thị trường vốn quốc tế; phát triển thị trường carbon trong nước; tạo động lực kinh tế, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sạch, sản xuất xanh và giảm phát thải; thúc đẩy việc áp dụng phân loại xanh và chuẩn hóa tiêu chí phân loại dự án, cơ chế xác nhận, cơ chế công bố thông tin và báo cáo tác động môi trường, xã hội theo thông lệ quốc tế", Bà Trần Thị Quỳnh Nga, Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính - Kinh tế ngành, Bộ Tài chính
|
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn bà!
