Tăng tốc cải cách hành chính tạo đà cho chu kỳ tăng trưởng mới

Cải cách thủ tục hành chính trở thành đòn bẩy cho môi trường đầu tư.

Tiết kiệm khoảng 30 nghìn tỷ đồng mỗi năm

Cải cách thủ tục hành chính tại Việt Nam đã trải qua gần hai thập niên với nhiều dấu mốc quan trọng. Báo cáo của Bộ Tư pháp cho thấy, riêng giai đoạn 2007-2010, việc công bố công khai Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính tại bốn cấp chính quyền đã tạo nền tảng minh bạch hóa mạnh mẽ. Gần 5.000 thủ tục hành chính được đơn giản hóa, ước tính tiết kiệm khoảng 30 nghìn tỷ đồng mỗi năm, phản ánh tác động thực chất của cải cách đối với nền kinh tế và môi trường đầu tư.

Bước sang giai đoạn tiếp theo, cải cách chuyển trọng tâm sang cắt giảm toàn diện các quy định liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và tăng cường phân cấp. Có 3.026 thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh cùng các quy định kiểm tra chuyên ngành được cắt giảm, đơn giản hóa tại 262 văn bản quy phạm pháp luật. Đến hết tháng 1/2026, 2.690/3.085 thủ tục hành chính và 1.973/2.371 điều kiện kinh doanh đã được sửa đổi theo phương án phê duyệt, thể hiện quyết tâm cải thiện môi trường kinh doanh theo hướng thực chất hơn.

Theo nhiều chuyên gia, giá trị cốt lõi của cải cách thủ tục hành chính không nằm ở số lượng quy định được cắt giảm, mà thể hiện ở sự chuyển biến trong tư duy quản lý. Quá trình công khai, chuẩn hóa, đẩy mạnh số hóa đã hình thành áp lực minh bạch thường xuyên, qua đó yêu cầu cơ quan nhà nước vận hành theo hướng trách nhiệm, có thể kiểm chứng. Tuy vậy, nếu thiếu cơ chế giám sát độc lập cùng hệ thống đo lường chi phí tuân thủ bằng các chỉ số cụ thể, cải cách dễ dừng ở bề nổi, chưa tạo ra thay đổi thực chất về chất lượng quản trị.

Thực tế cho thấy một số “điểm nghẽn” vẫn tồn tại. Tình trạng cải cách theo đợt, theo phong trào chưa được khắc phục triệt để; một số quy định thủ tục hành chính thiếu cơ chế kiểm soát nội bộ giữa các cơ quan nhà nước với đơn vị cung ứng dịch vụ công. Có ý kiến nhận định việc cắt giảm ở nhiều nơi còn mang tính kỹ thuật, chủ yếu tinh giản quy trình trên giấy tờ, trong khi sự thay đổi phương thức quản lý và tích hợp dữ liệu số liên thông vẫn chưa theo kịp.

Trong bối cảnh xây dựng Chính phủ số, cải cách thủ tục hành chính cần chuyển mạnh từ “giảm thủ tục” sang “tái thiết kế quy trình dựa trên dữ liệu”. Yêu cầu này đặt ra nhiệm vụ hoàn thiện các cơ sở dữ liệu quốc gia, tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin, đồng thời lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm trong toàn bộ vòng đời của thủ tục. Khi cải cách gắn với chuyển đổi số và trách nhiệm người đứng đầu, hiệu quả sẽ bền vững, lan tỏa sâu rộng hơn.

Đồng bộ dữ liệu, nâng tầm môi trường đầu tư

Cải cách thủ tục hành chính đang bước sang giai đoạn vượt khỏi mục tiêu “giảm giấy tờ”, chuyển sang tái cấu trúc phương thức quản trị theo hướng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Thực tiễn cho thấy, khi cải cách được triển khai song hành với ứng dụng công nghệ và chuẩn hóa quy trình, thời gian xử lý hồ sơ được rút ngắn, chi phí tuân thủ giảm xuống, qua đó tạo dư địa cho doanh nghiệp mở rộng sản xuất, đầu tư.

Điển hình như lĩnh vực tài chính - ngân sách, việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong các lĩnh vực thuế, hải quan, kho bạc thời gian qua đã góp phần rút ngắn đáng kể thời gian nộp thuế, thông quan hàng hóa và thanh toán vốn đầu tư công. Dịch vụ công trực tuyến mức độ cao được mở rộng, qua đó giảm chi phí tuân thủ, hạn chế tiếp xúc trực tiếp và nâng cao tính minh bạch. Điều này cho thấy cải cách thể chế phát huy hiệu quả rõ rệt khi đi cùng ứng dụng công nghệ.

Định hướng này cũng được nhấn mạnh tại Hội thảo “Đổi mới kiểm soát thủ tục hành chính gắn với hoàn thiện thể chế và hiện đại hóa quản trị công trên nền tảng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, kiến tạo môi trường phát triển vì người dân và doanh nghiệp”. Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh cho rằng cần chuyển từ tư duy “giảm bao nhiêu thủ tục” sang “quản lý như thế nào”, đặt cải cách trong tổng thể xây dựng Chính phủ số, đồng thời lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.

Theo đó, yêu cầu đặt ra là chuyển từ quản lý bằng hồ sơ giấy sang quản lý bằng dữ liệu số, dữ liệu dùng chung và liên thông, kể cả kết nối quốc tế. Việc thiết kế, ban hành và thực thi thủ tục hành chính cần bảo đảm sự tham gia thực chất của người dân và doanh nghiệp, qua đó mỗi quy định mới được cân nhắc dựa trên tác động thực tiễn thay vì chỉ đáp ứng yêu cầu quản lý nội bộ.

Trong lộ trình tới, mục tiêu hoàn thành các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành theo kế hoạch trong quý I/2026, bảo đảm dữ liệu “đúng - đủ - sạch - sống - thống nhất - dùng chung”, giữ vai trò nền tảng. Các hệ thống giải quyết thủ tục hành chính tập trung, cùng vai trò điều phối của Cổng Dịch vụ công quốc gia, sẽ giúp thống nhất quy trình từ Trung ương đến địa phương và tăng cường giám sát, đánh giá hiệu quả thực thi.

Song song với đó là thiết lập hệ thống đăng ký ban hành thủ tục hành chính được số hóa, kiểm soát ngay từ khâu đề xuất dự thảo. Doanh nghiệp và người dân có thể theo dõi, góp ý về tác động của quy định mới, trong khi trách nhiệm của bộ, ngành, địa phương được gắn rõ với người đứng đầu. Bộ tiêu chí đánh giá dựa trên chi phí tuân thủ và mức độ hài lòng, cùng hệ thống kiểm soát theo thời gian thực và từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo, được kỳ vọng sẽ nâng cao năng lực quản trị.

Có thể thấy, cải cách thủ tục hành chính đang chuyển từ cắt giảm cơ học sang quản trị dựa trên dữ liệu; từ rời rạc sang đồng bộ; từ cải cách hình thức sang cải cách thực chất. Khi dữ liệu trở thành “tài nguyên” cốt lõi của quản trị công, cải cách không chỉ nâng cao hiệu quả điều hành mà còn mở rộng không gian thể chế, củng cố niềm tin thị trường và tạo nền tảng bền vững cho tăng trưởng trong giai đoạn mới.