Sẵn sàng nguồn nhân lực để thu hút các dự án FDI chất lượng cao

Kỹ sư làm việc tại Công ty KP Aerospace Vietnam (Khu công nghệ cao Đà Nẵng).

Những năm gần đây, cơ cấu dòng vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam có sự thay đổi rõ rệt. Nếu như giai đoạn trước, các dự án FDI chủ yếu tập trung vào các ngành thâm dụng lao động như dệt may, da giày hay lắp ráp điện tử thì hiện nay xu hướng đầu tư đang chuyển mạnh sang các lĩnh vực công nghệ cao, sản xuất thông minh và công nghiệp bán dẫn. Sự chuyển dịch này kéo theo nhu cầu lớn về lực lượng lao động có trình độ chuyên môn cao, đặc biệt là các ngành kỹ thuật, công nghệ thông tin, tự động hóa và quản lý chuỗi cung ứng.

Trong khi các doanh nghiệp FDI không ngừng mở rộng hoạt động, thị trường lao động Việt Nam lại đang đối mặt với khoảng cách đáng kể giữa nhu cầu nhân lực chất lượng cao và khả năng đáp ứng của hệ thống đào tạo. Theo báo cáo của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), Việt Nam là một trong những nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng việc làm trong khu vực Đông Nam Á, nhưng tỷ lệ lao động có kỹ năng cao vẫn còn hạn chế so với yêu cầu của các ngành công nghiệp mới. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp FDI gặp khó khăn trong tuyển dụng các vị trí kỹ thuật, quản lý và chuyên gia.

Theo đánh giá của Bộ Nội vụ, hiện khu vực doanh nghiệp FDI tạo việc làm cho hàng triệu lao động tại Việt Nam, song các vị trí kỹ thuật cao và quản lý trung cấp vẫn thường xuyên thiếu hụt nhân lực. Nhiều tập đoàn đa quốc gia khi triển khai các dự án sản xuất công nghệ cao tại Việt Nam phải mất nhiều thời gian đào tạo lại lực lượng lao động địa phương. Trong một số trường hợp, doanh nghiệp buộc phải đưa chuyên gia nước ngoài sang làm việc trong giai đoạn đầu để bảo đảm vận hành dây chuyền sản xuất.

Theo nhận định của ông Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương, Việt Nam đang bước vào giai đoạn cạnh tranh thu hút FDI chất lượng cao. Khi các dự án công nghệ cao gia tăng, yêu cầu đối với nguồn nhân lực cũng tăng theo, nếu không chuẩn bị kịp sẽ trở thành điểm nghẽn. Bên cạnh đó, quá trình tự động hóa và chuyển đổi số trong doanh nghiệp FDI cũng đang làm thay đổi cấu trúc việc làm. Nhiều công việc lao động giản đơn có xu hướng giảm dần, trong khi nhu cầu về kỹ sư, chuyên viên phân tích dữ liệu, chuyên gia vận hành hệ thống tự động ngày càng tăng.

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là khoảng cách giữa chương trình đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới (WB), tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp hoặc chứng chỉ tại Việt Nam vẫn thấp hơn nhiều quốc gia trong khu vực. Ngoài ra, kỹ năng mềm, ngoại ngữ và khả năng thích ứng công nghệ của lực lượng lao động cũng chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của doanh nghiệp quốc tế. Thực tế này khiến nhiều doanh nghiệp FDI phải chủ động xây dựng các chương trình đào tạo nội bộ hoặc hợp tác trực tiếp với các trường đại học và cơ sở đào tạo nghề để chuẩn bị nguồn nhân lực.

Để đáp ứng nhu cầu nhân lực chất lượng cao, năm 2024, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1017/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình “Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050”. Quyết định đặt mục tiêu, đến năm 2030, Việt Nam đào tạo, phát triển đội ngũ nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn có chất lượng, tập trung vào công đoạn thiết kế vi mạch bán dẫn, đóng gói và kiểm thử vi mạch bán dẫn; từng bước nắm bắt công nghệ trong công đoạn sản xuất bán dẫn. Trong đó, đào tạo được ít nhất 50.000 nhân lực có trình độ từ đại học trở lên phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn thuộc tất cả các công đoạn của chuỗi giá trị của ngành công nghiệp bán dẫn. Đến năm 2050, Việt Nam có đội ngũ nhân lực mạnh, gia nhập vào chuỗi giá trị ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu; đủ khả năng đáp ứng được yêu cầu phát triển ngành công nghiệp bán dẫn cả về chất lượng và số lượng.

Bên cạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong nước, để đảm bảo nhu cầu nhân lực cho các dự án FDI chất lượng cao, việc cải thiện chất lượng nguồn nhân lực cần được coi là ưu tiên hàng đầu. Ngoài yếu tố đào tạo, môi trường làm việc và chính sách thu hút nhân tài cũng ngày càng trở nên quan trọng. Đồng thời, Việt Nam cần có các cơ chế linh hoạt hơn trong việc thu hút chuyên gia quốc tế, tạo điều kiện để lao động kỹ thuật cao trong nước phát triển lâu dài.