Nhận diện rủi ro pháp lý, bảo vệ đạo đức nghề báo

Đại diện Báo Nhân dân chia sẻ kinh nghiệm “Xây dựng bộ lọc quy trình kiểm duyệt nội bộ”. Ảnh: Trà Giang

Tham dự tọa đàm có lãnh đạo Hội Nhà báo Việt Nam, đại diện các cơ quan quản lý nhà nước về báo chí, lãnh đạo các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương, đại diện Hội Nhà báo các tỉnh, thành phố cùng nhiều phóng viên, biên tập viên khu vực phía Nam.

Đây là diễn đàn để các cơ quan báo chí, nhà quản lý, chuyên gia và người làm báo cập nhật những quy định pháp luật mới, nhận diện rủi ro pháp lý trong thực tiễn tác nghiệp và trao đổi các giải pháp phù hợp với yêu cầu hoạt động báo chí trong tình hình mới.

Không chỉ nhanh, mà phải đúng pháp luật

Phát biểu tại tọa đàm, nhà báo Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, nhấn mạnh môi trường truyền thông đang thay đổi mạnh mẽ dưới tác động của công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng truyền thông mới.

Sự thay đổi này đang tác động sâu sắc đến phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin, đồng thời đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với người làm báo. Bên cạnh tính nhanh nhạy, chính xác và hấp dẫn, thông tin báo chí phải tuân thủ nghiêm quy định pháp luật, đề cao trách nhiệm xã hội và giữ vững chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.

Theo nhà báo Trần Trọng Dũng, thực tiễn tác nghiệp cho thấy chỉ một quyết định thiếu thận trọng trong quá trình thu thập, kiểm chứng, sử dụng hoặc xuất bản thông tin cũng có thể dẫn đến những hệ quả pháp lý nghiêm trọng. Những rủi ro có thể xuất phát từ việc sử dụng nguồn tin chưa được xác minh, xâm phạm đời tư, danh dự, nhân phẩm của cá nhân, vi phạm bản quyền, sử dụng hình ảnh và dữ liệu không đúng quy định hoặc sai sót trong cách thức thể hiện thông tin trên các nền tảng số.

Đáng lưu ý, ranh giới giữa một sai sót nghiệp vụ và hành vi có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý đôi khi rất mong manh. Trong môi trường số, thông tin sai lệch có thể lan truyền nhanh chóng, nội dung vi phạm có thể bị sao chép, phát tán trên nhiều nền tảng trong thời gian ngắn. Hệ quả vì vậy không chỉ là nguy cơ bị xử phạt mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của cơ quan báo chí và niềm tin của công chúng.

Nhấn mạnh nền tảng của một nền báo chí chuyên nghiệp, nhà báo Trần Trọng Dũng cho rằng hoạt động báo chí không chỉ được đánh giá bằng khả năng đưa tin nhanh hay tạo ra những sản phẩm có sức lan tỏa, mà trước hết phải dựa trên sự thật, trách nhiệm và tinh thần thượng tôn pháp luật.

Luật Báo chí và các quy định liên quan tạo hành lang pháp lý để bảo vệ hoạt động báo chí đúng định hướng, bảo đảm quyền tác nghiệp, quyền tiếp cận thông tin, đồng thời xác định trách nhiệm của nhà báo đối với xã hội.

Tại tọa đàm, ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cập nhật những điểm mới của Luật Báo chí và hệ thống văn bản liên quan. Luật Báo chí năm 2024 được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025. Cùng với Luật là hệ thống nghị định, thông tư hướng dẫn nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động báo chí trong giai đoạn mới.

Một trong những nội dung mới là bổ sung quy định về nguồn thu của cơ quan báo chí, gồm: thu từ bán quyền đọc, nghe, xem và cho phép khai thác, sử dụng tác phẩm báo chí; thu từ hoạt động tài chính và phần vốn góp vào doanh nghiệp (nếu có); thu từ cung cấp dịch vụ sự nghiệp công được giao nhiệm vụ, đặt hàng, đấu thầu; thu từ thực hiện nhiệm vụ, chương trình, đề án, dự án do cấp có thẩm quyền phê duyệt; thu từ người có nhu cầu đăng bài nghiên cứu khoa học.

Nhà báo Đoàn Minh Long, Chủ tịch Hội Nhà báo Khánh Hòa trao đổi những điểm mới của Luật Báo chí từ thực tiễn địa phương. Ảnh: Trà Giang

Cùng với đó, trách nhiệm của cơ quan báo chí được tăng lên. Trong đó, cơ quan báo chí bị thu hồi giấy phép nếu chậm đóng bảo hiểm xã hội trên 50% tổng số người lao động quá 12 tháng, kể từ thời điểm có phản ánh của người lao động hoặc thông báo của cơ quan bảo hiểm; chậm thanh toán tiền lương cho trên 50% tổng số người lao động quá 12 tháng, kể từ thời điểm có phản ánh của người lao động…

Kiểm soát rủi ro từ bên trong tòa soạn

Tại tọa đàm, các đại biểu trao đổi về những điểm mới, nội dung sửa đổi, bổ sung của Luật Báo chí; quy định về quản lý và cung cấp thông tin; trách nhiệm pháp lý của người đứng đầu cơ quan báo chí; bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan và cơ chế pháp lý bảo vệ nhà báo khi tác nghiệp đúng quy định.

Một nội dung được nhấn mạnh là kiểm soát rủi ro ngay từ bên trong cơ quan báo chí. Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật, Phó Trưởng Ban Nhân Dân điện tử Báo Nhân dân chia sẻ kinh nghiệm “Xây dựng bộ lọc quy trình kiểm duyệt nội bộ” của Báo Nhân dân. Việc xây dựng và tối ưu hóa quy trình kiểm tra, xác minh nguồn tin, nâng cao chất lượng biên tập và kiểm soát nội dung trước khi xuất bản được xem là giải pháp căn cơ để hạn chế sai sót, qua đó giảm nguy cơ phát sinh vi phạm pháp luật ngoài ý muốn.

Các đại biểu cũng phân tích những hành vi, tình huống dễ phát sinh trách nhiệm pháp lý như đăng tải thông tin sai sự thật, thông tin chưa được kiểm chứng, xâm phạm danh dự, uy tín, quyền riêng tư và các quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Cùng với đó là những rủi ro từ xu hướng giật gân, chạy theo lượt xem, khai thác thông tin thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội và những giới hạn pháp lý mà người làm báo cần lưu ý trong quá trình thu thập, xử lý, xuất bản thông tin.

Từ thực tiễn hoạt động, tọa đàm dành thời gian trao đổi về cách thức kiểm soát rủi ro trong từng khâu sản xuất nội dung; phân định trách nhiệm khi xử lý và xuất bản thông tin; xử lý các tình huống phát sinh đột xuất và tăng cường phối hợp giữa phóng viên, biên tập viên và lãnh đạo cơ quan báo chí. Đây được xem là những yếu tố quan trọng nhằm nâng cao chất lượng quản trị tòa soạn và hạn chế sai sót.

Vấn đề khác được các nhà báo đặt ra tại tọa đàm là mối quan hệ giữa tuân thủ pháp luật và giữ gìn đạo đức nghề nghiệp của người làm báo.

Việc thực hiện đúng quy định pháp luật cần được đặt trong mối liên hệ với “10 điều Quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam” và “Quy tắc sử dụng mạng xã hội của người làm báo Việt Nam”.