Nguyên Kinh tế trưởng UNDP: Việt Nam ghi dấu ấn tăng trưởng mạnh mẽ trong nhiệm kỳ vừa qua

GS. TS. Jonathan R. Pincus, nguyên Chuyên gia Kinh tế trưởng UNDP tại Việt Nam - Ảnh: VGP.

Ông Pincus cho rằng, trong 5 năm qua, Việt Nam đã nổi lên như một trong những quốc gia dẫn đầu thế giới về sản xuất phục vụ xuất khẩu. Kim ngạch xuất khẩu tăng hơn 10% mỗi năm trong suốt giai đoạn này và đặc biệt tăng tốc mạnh vào năm 2025, đạt mức tăng trưởng 16%.

"Xuất khẩu điện tử luôn dẫn đầu trong các ngành, bên cạnh những đóng góp đáng kể từ xuất khẩu máy móc, dệt may, cũng như chế biến nông sản. Nhu cầu xuất khẩu đã thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa nhanh chóng của đất nước, thu về hàng tỷ USD và tạo ra hàng triệu việc làm ổn định", ông Pincus bày tỏ.

Bên cạnh đó, tình trạng nghèo đói gần như đã được xóa bỏ cùng với sự hình thành của tầng lớp trung lưu, đóng góp cho nhu cầu hàng hóa và dịch vụ trong nước.

Nhiệm kỳ 5 năm vừa qua - giai đoạn của đại dịch COVID-19 - là thời kỳ vô cùng khó khăn. Tuy nhiên, xét trên tổng thể, Việt Nam đã vượt qua thách thức và là một trong những quốc gia phản ứng sớm nhất với dịch bệnh với việc triển khai chương trình tiêm chủng nhanh chóng và hiệu quả.

Một thách thức nữa trong giai đoạn này là biến đổi khí hậu. Do vậy, việc Chính phủ đưa ra cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 tại COP26 năm 2021 là cột mốc quan trọng.

Chính phủ đã xây dựng chiến lược quốc gia nhằm đạt mục tiêu này thông qua việc hoàn thiện các luật và khuôn khổ pháp lý về môi trường, đề ra kế hoạch xây dựng thị trường carbon quốc gia và ban hành Quy hoạch Điện VIII.

Ngoài ra, Chính phủ cũng ban hành Kế hoạch quốc gia thích ứng với biến đổi khí hậu giai đoạn 2021-2025, bao gồm chiến lược vùng cho Đồng bằng sông Cửu Long – khu vực sản xuất nông nghiệp hàng đầu của cả nước, đồng thời là vùng đang bị đe dọa bởi mực nước biển dâng và các thách thức khác.

Thành tựu ấn tượng trong năm 2025

Đề cập tới thành tựu nổi bật trong năm 2025, nguyên Chuyên gia Kinh tế trưởng UNDP cho rằng,Việt Nam dự kiến đạt mức tăng trưởng GDP 8%, cao nhất châu Á, với động lực chính đến từ xuất khẩu hàng hóa chế tạo. Mặc dù vào đầu năm đã xuất hiện những lo ngại rằng việc Hoa Kỳ tăng thuế quan, song tổng kim ngạch thương mại cả năm đã lần đầu tiên vượt mốc 900 tỷ USD.

Làn sóng đầu tư bùng nổ vào trí tuệ nhân tạo (AI) rõ ràng đã tạo ra những hiệu ứng lan tỏa tích cực đối với Việt Nam thông qua việc sản xuất nhiều linh kiện điện tử sử dụng trong lĩnh vực này.

Việt Nam ghi nhận thặng dư thương mại năm thứ 10 liên tiếp, trong khi dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tiếp tục duy trì ở mức cao. Một thành tựu quan trọng khác là sự ổn định về giá cả, với chỉ số giá tiêu dùng duy trì ở mức thấp hơn đáng kể so với mục tiêu của Chính phủ.

Một điểm sáng khác là sự phát triển liên tục của hệ thống hạ tầng thiết yếu. Hơn 3.500 km đường cao tốc mới đã được đưa vào khai thác trong năm 2025 và Cảng hàng không quốc tế Long Thành đã tiến gần tới giai đoạn hoàn thành. Nhiều dự án điện trọng điểm cũng đã đi vào vận hành trong năm 2025, bao gồm khánh thành Dự án đường dây 500 kV mạch 3 từ Quảng Trạch (Quảng Bình) đến Phố Nối (Hưng Yên) và các nhà máy điện khí LNG Nhơn Trạch 3 và Nhơn Trạch 4.

Việt Nam đứng trước cơ hội lớn để bứt phá tăng trưởng 2 con số

Theo nguyên Chuyên gia Kinh tế trưởng UNDP, Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội kinh tế quan trọng trong năm 2026, qua đó tiếp tục đa dạng hóa xuất khẩu và hướng tới các ngành có hàm lượng công nghệ cao hơn.

Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050 được ban hành năm 2024 cho thấy tiềm năng của việc kết hợp đầu tư vào khoa học - công nghệ, nguồn nhân lực, hạ tầng và các quan hệ đối tác quốc tế nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Nông nghiệp vẫn là một ngành rất quan trọng và có tiềm năng tăng trưởng rất lớn, đặc biệt khi Việt Nam dần chuyển từ xuất khẩu hàng hóa khối lượng lớn sang các sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.

"Việc Việt Nam đề ra mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026 và các năm tiếp theo là một mục tiêu đầy tham vọng và đáng theo đuổi. Việt Nam đã tiến rất gần tới mục tiêu này vào các năm 1995 và 1996, vì vậy đây hoàn toàn là mục tiêu có thể đạt được", ông Pincus nhấn mạnh.

Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc đều đã đạt mức tăng trưởng GDP trung bình từ 10% trở lên trong ba thập kỷ. Việt Nam có thể rút ra nhiều bài học quan trọng từ kinh nghiệm của các nền kinh tế Đông Á đã đạt được tăng trưởng nhanh bằng việc sử dụng vốn hiệu quả hơn, thông qua việc ưu tiên cho các dự án hạ tầng quy mô lớn có thể tạo ra lợi thế kinh tế theo quy mô và mang lại lợi ích thiết thực cho các ngành kinh tế mũi nhọn.

Thêm vào đó, Việt Nam cần xây dựng các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước có năng lực cạnh tranh. Mặc dù Việt Nam đã nổi lên như một quốc gia xuất khẩu hàng đầu, nhưng khoảng 70% kim ngạch xuất khẩu hàng hóa hiện nay do các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thực hiện. Do đó, Việt Nam cần xây dựng được các ngành công nghiệp trong nước có trình độ công nghệ và năng lực đủ mạnh để cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu.

Về động lực kinh tế chủ chốt của Việt Nam trong năm 2026, ông Pincus cho rằng, xuất khẩu hàng hóa chế tạo sẽ tiếp tục là động lực kinh tế chính trong năm 2026.

Việc Việt Nam hội nhập sâu vào các mạng lưới sản xuất của Đông Á sẽ tiếp tục thu hút đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực công nghệ cao, qua đó giúp Việt Nam tiếp tục hưởng lợi từ làn sóng bùng nổ đầu tư vào AI.

Các ngành này có mức tiêu thụ năng lượng lớn, do đó nhu cầu năng lượng được dự báo sẽ tiếp tục tăng với tốc độ rất cao. Điều này đặt ra những thách thức trong bối cảnh chuyển dịch sang năng lượng tái tạo, nhưng đồng thời cũng mở ra nhiều cơ hội.

Để đáp ứng nhu cầu điện năng tăng nhanh, cần có những khoản đầu tư lớn vào hạ tầng lưới điện, điện mặt trời, điện gió ngoài khơi và năng lượng hạt nhân. Sự bùng nổ của ngành chế tạo cũng sẽ thúc đẩy đầu tư vào các dự án hạ tầng quan trọng khác trong lĩnh vực giao thông, logistics và thông tin - truyền thông.

Thách thức lớn nhất của Việt Nam trong năm 2026 là xu hướng bảo hộ gia tăng trên toàn cầu, đặc biệt tại Hoa Kỳ. Ngoài ra, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của Liên minh châu Âu cũng là một mối đe dọa đối với nền kinh tế xuất khẩu của Việt Nam.

Bên cạnh đó, tăng trưởng toàn cầu chậm lại, lạm phát tại Hoa Kỳ cao hơn dự kiến và xung đột kéo dài tại Ukraine, Trung Đông và châu Phi làm gia tăng sự bất ổn của thị trường và gây ra những biến động lớn về giá hàng hóa, qua đó có thể tạo ra những tác động gây mất ổn định đối với kinh tế toàn cầu.

"Thời gian qua, Chính phủ đã triển khai chương trình cải cách khu vực công mạnh mẽ thông qua việc sát nhập một số bộ, ngành và tinh giản tại địa phương. Mục tiêu là nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước, đơn giản hóa các quy định và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Những cải cách này sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế", chuyên gia kinh tế Pincus nhận định.