ThS. Nguyễn Phương Linh
Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại, Bộ Tài chính; Email: [email protected]
Trải qua 40 năm đổi mới và xây dựng đất nước, công tác hội nhập và hợp tác kinh tế tài chính quốc tế đã chứng minh được vai trò then chốt trong từng giai đoạn phát triển của tiến trình hội nhập quốc tế, góp phần xây dựng nền tảng cho công cuộc cải cách kinh tế của Việt Nam.
Hội nhập và hợp tác kinh tế tài chính luôn được thực hiện gắn liền với các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, nhất là nhiệm vụ đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế thông qua các giải pháp chủ yếu như: (i) Cải cách, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý thu ngân sách nhà nước và phân bổ, quản lý và sử dụng các nguồn lực tài chính gắn với việc thúc đẩy quá trình tái cơ cấu kinh tế và phát triển bền vững; (ii) Đẩy mạnh quản lý chặt chẽ nợ công, đảm bảo an toàn nợ công, giữ vững an ninh tài chính quốc gia; (iii) Cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, hoàn thiện thể chế kinh tế, thực hiện chính sách ưu đãi đầu tư đối với nhà đầu tư nước ngoài; (iv) Thực hiện hiệu quả các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên, tham gia sâu rộng vào các hiệp định tài chính, thương mại và đầu tư song phương - khu vực - đa phương, làm sâu sắc hơn quan hệ với các đối tác quan trọng, khai thác hiệu quả các nguồn lực bên ngoài phù hợp với yêu cầu và trình độ phát triển của đất nước.
Đây là những giải pháp đặt nền móng cho cải cách mô hình kinh tế và tiếp tục được kế thừa trong giai đoạn mới, đồng thời được bổ sung nhằm phản ánh đầy đủ hơn những yêu cầu đặt ra bởi bối cảnh thời đại và thực tiễn phát triển của đất nước.
NHỮNG KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC CỦA HỘI NHẬP VÀ HỢP TÁC KINH TẾ TÀI CHÍNH GIAI ĐOẠN 2021-2025
Chiến lược tài chính đến năm 2030 được triển khai trong một giai đoạn đặc biệt với nhiều biến động của kinh tế thế giới. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, xung đột địa chính trị kéo dài, xu hướng phân cực và phân tách trong thương mại, đầu tư quốc tế gia tăng...
Để triển khai Chiến lược, Bộ Tài chính đã đồng bộ, cụ thể hóa tại các chương trình hành động thực hiện Chiến lược tài chính đến năm 2030 và các chiến lược ngành cũng được xây dựng theo hướng xác định rõ nhiệm vụ, tiến độ, trách nhiệm và sản phẩm, tạo cơ sở để tổ chức thực hiện và theo dõi, đánh giá kết quả. Một trong những kết quả nổi bật của giai đoạn 2021-2025 là đã cơ bản thực hiện thành công mục tiêu tổng quát của Chiến lược tài chính đến năm 2030: xây dựng nền tài chính quốc gia theo hướng bền vững, hiện đại và hội nhập; góp phần thúc đẩy tăng trưởng, củng cố khả năng chống chịu của nền kinh tế, bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và an ninh tài chính quốc gia.
Trong cấu trúc chung của Chiến lược tài chính tới 2030 và các chương trình hành động, nhiệm vụ hội nhập và hợp tác kinh tế tài chính đã được triển khai đồng bộ trong giai đoạn 2021-2025 gồm:
Thứ nhất, nâng cao hiệu quả huy động và sử dụng mọi nguồn lực tài chính trong nước và quốc tế cho mục tiêu phát triển đất nước.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý nợ công đã được Bộ Tài chính xây dựng, trình Chính phủ để trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp tháng 10/2025, nhằm tháo gỡ vướng mắc và bảo đảm đồng bộ trong cải cách thể chế, tăng quyền tự chủ cho địa phương, giảm thủ tục, tạo điều kiện huy động vốn nhanh. Bộ Tài chính đã trình Chính phủ ban hành các văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn quy định về quản lý và sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài; quản lý, sử dụng viện trợ không hoàn lại không thuộc hỗ trợ phát triển chính thức của các cơ quan, tổ chức, cá nhân nước ngoài dành cho Việt Nam; và cho vay lại vốn vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài của Chính phủ. Bên cạnh đó, Bộ Tài chính tập trung xây dựng kế hoạch vay, trả nợ trung hạn và dài hạn giai đoạn 2026 - 2030 gắn với các biện pháp kiểm soát rủi ro nợ công, tái cơ cấu tài chính ngân sách.
Để đáp ứng nhu cầu huy động vốn lớn phục vụ phát triển đột phá về kinh tế, thông qua công tác hội nhập, Bộ Tài chính cũng tăng cường sử dụng linh hoạt các cơ chế, chính sách, công cụ huy động nguồn lực trong và ngoài nước, nghiên cứu các khoản vay thế hệ mới, đa dạng hoá các hình thức vay vốn nước ngoài, tận dụng tối đa các khoản vay ODA hiện có, đàm phán tích cực với các nhà tài trợ để hài hòa hóa tối đa quy định về thủ tục, đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật của Việt Nam và các điều ước, thoả thuận quốc tế; xây dựng cơ chế thúc đẩy huy động và quản lý nguồn vốn cho khu vực kinh tế tư nhân, tạo điều kiện để khu vực tư nhân tiếp cận vốn vay ODA, vay ưu đãi minh bạch, hiệu quả.
Thứ hai, đa dạng hóa và đẩy mạnh triển khai các cơ chế, chính sách để thúc đẩy khơi thông thị trường vốn cho doanh nghiệp, phù hợp với thông lệ quốc tế và khu vực.
Chiến lược phát triển thị trường vốn đến năm 2030 đã xác định mục tiêu trọng tâm đưa thị trường chứng khoán trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn chủ yếu của nền kinh tế. Chính phủ đã ban hành Nghị định số 245/2025/NĐ-CP ngày 11/9/2025 nhằm tháo gỡ vướng mắc, đặc biệt là các tiêu chí liên quan đến khả năng tiếp cận thị trường theo yêu cầu của các tổ chức xếp hạng quốc tế. Bên cạnh đó, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ ban hành Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP ngày 09/09/2025 về việc triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam, mở đường cho việc nghiên cứu và xây dựng khung pháp lý chuyên biệt, giúp thị trường vốn Việt Nam sẵn sàng tiếp cận và quản lý lớp tài sản mới này theo hướng thận trọng và hiệu quả.
Chính phủ cũng đã phê duyệt Chiến lược Phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam đến năm 2030, Đề án Nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam và Đề án Tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán, qua đó, đặt ra mục tiêu, lộ trình và giải pháp tổng thể nhằm từng bước phát triển thị trường chứng khoán theo hướng bền vững, minh bạch và tiệm cận các chuẩn mực cao hơn của quốc tế.
Thứ ba, nâng cao chất lượng hội nhập kinh tế - tài chính quốc tế và hợp tác quốc tế theo tinh thần “chủ động, tích cực hội nhập quốc tế sâu rộng”.
Chất lượng hội nhập kinh tế tài chính không ngừng được đẩy mạnh. Bộ Tài chính tăng cường hiệu quả thực hiện các cam kết hội nhập kinh tế tài chính thông qua việc nâng cao chất lượng công tác phân tích, dự báo tác động tới nền kinh tế và lĩnh vực tài chính; đề xuất các cơ chế, chính sách để đảm bảo an toàn tài chính trong điều kiện thực hiện đầy đủ cam kết hội nhập quốc tế; nâng cao hiệu quả thực thi các cam kết tài chính, đặc biệt là việc tận dụng cam kết tại các Hiệp định Thương mại tự do (FTA) của cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước; đẩy mạnh việc triển khai đồng bộ, đầy đủ Cơ chế một cửa quốc gia và Cơ chế một cửa ASEAN, hải quan số, hải quan thông minh. Bộ Tài chính tiếp tục phát huy vai trò theo dõi thực thi cam kết tại 17 FTA đã ký kết. Việc thực hiện cam kết trong lĩnh vực kinh tế - tài chính tại các FTA góp phần mở rộng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, nhập khẩu, cải thiện cán cân xuất khẩu hàng hóa theo hướng chuyển từ thâm hụt sang thặng dư, chuyển dịch cơ cấu xuất nhập khẩu theo hướng bền vững hơn, đóng góp vào nâng cao tính tự chủ nền kinh tế. Công tác đàm phán được triển khai đồng bộ và toàn diện trên nhiều lĩnh vực của Bộ Tài chính, bao gồm đàm phán các cam kết thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, cam kết về đầu tư, dịch vụ, doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp vừa và nhỏ, mua sắm chính phủ trong khuôn khổ các FTA, đàm phán các hiệp định đầu tư, hiệp định thuế, hiệp định về hợp tác và hỗ trợ lẫn nhau trong lĩnh vực hải quan; các hiệp định vay nợ, viện trợ.
Về hợp tác kinh tế tài chính, Bộ Tài chính tiếp tục khẳng định vị thế của Việt Nam tại các diễn đàn hợp tác đa phương và khu vực liên quan tới lĩnh vực tài chính, tham gia sâu rộng và nâng tầm vai trò trong hợp tác kinh tế tài chính quốc tế, đặc biệt trong các kênh hợp tác ASEAN và ASEAN 3, APEC, ASEM, OECD, P4G, Tiểu vùng Mê Kông, và các hội nghị đa phương, các diễn đàn khu vực, từ đó nắm bắt thời cơ và tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho phát triển kinh tế xã hội. Hợp tác kinh tế tài chính định hướng phát triển ngày càng đi vào chiều sâu và thực chất, phản ánh các kết quả hợp tác vào định hình các chính sách kinh tế - tài chính và các cơ chế tài chính khu vực để hỗ trợ quản lý kinh tế vĩ mô, tài chính công, thị trường tài chính; Tiếp tục đổi mới, thúc đẩy ở mức cao nhất chương trình chuyển đổi số trong các hoạt động xúc tiến đầu tư; Tăng cường đối thoại chính sách, Hội nghị xúc tiến đầu tư và các Tọa đàm kết nối doanh nghiệp nhằm nâng cao độ tin cậy trong quan hệ đối tác hợp tác tài chính và quảng bá, thu hút nguồn lực từ bên ngoài; huy động tiếp nhận và quản lý hiệu quả các hoạt động/chương trình hỗ trợ kỹ thuật, đồng thời là kênh thông tin trao đổi kinh nghiệm quốc tế để làm cơ sở hoàn thiện chính sách tài chính quốc gia theo hướng hiện đại, phù hợp với tiêu chuẩn của quốc tế.
Thứ tư, phát triển nguồn nhân lực ngành Tài chính chất lượng cao đảm bảo công tác hội nhập kinh tế quốc tế toàn diện và hiệu quả đáp ứng nhiệm vụ cơ cấu lại mô hình tăng trưởng của đất nước.
Trước yêu cầu ngày càng cao của hội nhập kinh tế tài chính, Bộ Tài chính xác định trọng tâm là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng, đặc biệt trong nâng cao nghiệp vụ đàm phán, thực thi cam kết quốc tế, năng lực nội luật hóa, xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật phù hợp với thông lệ quốc tế và thực tiễn. Đối với lĩnh vực công nghệ bán dẫn và trí tuệ nhân tạo, Bộ Tài chính (Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia) đã chủ động huy động nguồn lực quốc tế để phát triển nhân lực chất lượng cao, như phối hợp với Google cung cấp 40.000 suất học bổng phát triển nhân tài số. Bộ Tài chính cũng cử nhiều lượt cán bộ tham gia các khóa học nâng cao năng lực tại các đối tác chiến lược như khóa đào tạo về Công nghệ tài chính và tiền kỹ thuật số của IMF tại Singapore, khóa đào tạo quản lý đầu tư công tại Trung Quốc, và các chương trình tăng cường năng lực kiểm soát hải quan, phòng chống ma túy.
Đánh giá chung, những kết quả đạt được của hội nhập và hợp tác kinh tế tài chính đã đóng góp một phần không nhỏ vào thành tựu của quá trình hội nhập quốc tế của Việt Nam, góp phần đạt được một số thành tích quan trọng như (i) Đóng góp vào duy trì ổn định vĩ mô tích cực và đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Lạm phát được kiểm soát ở mức hợp lý, tỷ giá ổn định và cán cân thương mại tiếp tục thặng dư. Thị trường chứng khoán Việt Nam đạt bước tiến lịch sử khi tổ chức FTSE Russell chính thức công bố quyết định nâng hạng lên nhóm “Thị trường mới nổi thứ cấp”. Sự kiện này có thể mở cửa cho hàng chục tỷ USD vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài đổ vào Việt Nam trong trung và dài hạn. Thu hút nguồn lực và FDI thế hệ mới đã có với sự dịch chuyển rõ rệt sang các lĩnh vực công nghệ cao, công nghiệp bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI). Kim ngạch thương mại hai chiều với thế giới liên tục tăng qua các năm. Cán cân thương mại hàng hóa xuất siêu. Điều này cho thấy khả năng duy trì và mở rộng thị phần của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế; (ii) Kiến tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, thu hút nhà đầu tư, tháo gỡ vướng mắc, đặc biệt là các tiêu chí tiếp cận thị trường theo yêu cầu quốc tế, triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa, mở đường cho việc xây dựng khung pháp lý chuyên biệt, phát triển thị trường chứng khoán theo hướng bền vững, minh bạch, tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Phát triển vùng và cam kết hội nhập thương mại quốc tế được triển khai thông qua thí điểm cơ chế đặc thù phát triển Khu Thương mại tự do nhằm thu hút chuyên gia, nhà đầu tư nước ngoài.
Tuy nhiên, mặc dù đạt được nhiều thành tựu, tiến trình hội nhập vẫn bộc lộ những “điểm nghẽn” như công tác hợp tác quốc tế với một số đối tác còn thiếu tính chủ động, phụ thuộc vào nguồn lực và mức độ sẵn sàng của phía đối tác); hạn chế về nhân lực (Nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực mới như Công nghệ tài chính (Fintech), tài chính xanh, và AI còn thiếu hụt so với yêu cầu hội nhập sâu rộng); và cơ chế đãi ngộ đối với đội ngũ cán bộ thực hiện công tác hội nhập và hợp tác kinh tế, tài chính chưa tương xứng với áp lực, khối lượng công việc lớn và yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao, gây khó khăn trong việc thu hút nhân tài.
HỘI NHẬP VÀ HỢP TÁC KINH TẾ TÀI CHÍNH GIAI ĐOẠN 2026-2030
Giai đoạn 2026-2030 có ý nghĩa bản lề đối với mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của Việt Nam. Mục tiêu tăng trưởng ở mức cao, hướng tới tăng trưởng GDP “2 con số”, đòi hỏi chính sách tài chính phải chuyển mạnh từ tư duy quản lý và phân bổ nguồn lực sang tư duy kiến tạo, dẫn dắt và tạo động lực phát triển.
Cùng với sự thúc đẩy mạnh mẽ từ vị thế và nội lực quốc gia, Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị đã định hình một cách tiếp cận mới đối với tiến trình hội nhập quốc tế, hướng tới đạt mục tiêu chiến lược đến năm 2030 trở thành nước có nền công nghiệp hiện đại và đến năm 2045 trở thành nước phát triển có thu nhập cao. Nghị quyết đã xác định rõ hội nhập quốc tế là động lực chiến lược trên cơ sở nội lực cho phát triển kinh tế, thể hiện sự chuyển dịch trong tư duy: từ tiếp nhận sang đóng góp, từ hội nhập chung sang hội nhập đầy đủ, từ đi sau sang tiên phong vào những lĩnh vực mới. Hội nhập trên các lĩnh vực khác phải tạo thuận lợi cho hội nhập kinh tế, với ưu tiên hàng đầu là tạo động lực mới cho đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế, công nghiệp hóa, hiện đại hóa dựa trên nền tảng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và thúc đẩy chuyển đổi số. Trong cấu trúc hội nhập quốc tế mới đó, vai trò “trung tâm” của hội nhập kinh tế tài chính tiếp tục là một điểm nhấn quan trọng. Đặc biệt, việc hợp nhất Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư và hoàn thiện bộ máy tổ chức đã đặt mục tiêu đạt được sự đồng bộ, toàn diện và hiệu quả ở một tầm cao mới cho công tác hội nhập kinh tế - tài chính, với chức năng nhiệm vụ bao quát toàn diện các trụ cột của nền kinh tế, từ xây dựng định hướng kế hoạch kinh tế - xã hội, quản lý chính sách tài khoá, đầu tư công, quản lý nợ quốc gia, thúc đẩy đầu tư đổi mới sáng tạo, đến các lĩnh vực cụ thể như thuế, hải quan, kho bạc, chứng khoán, bảo hiểm, thống kê.
Nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát triển quốc gia đến năm 2045, đồng thời đạt được mục tiêu của Nghị quyết số 59-NQ/TW và Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị, và Nghị quyết số 153/NQ-CP của Chính phủ đề ra, thực hiện các giải pháp của Chiến lược tài chính đến năm 2030, bảo đảm các yếu tố nền tảng cho tăng trưởng “2 con số” giai đoạn 2026 - 2030 và tiếp tục tăng trưởng nhanh, bền vững đến năm 2045, trong thời gian tới, một số nội dung cần tập trung thực hiện trong công tác hội nhập và hợp tác kinh tế-tài chính trong thời gian tới như sau:
Một là, cần tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, đổi mới tư duy, nhận thức và hành động trong công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế. Tập trung xây dựng, triển khai chương trình tuyên truyền, phổ biến sâu rộng, thường xuyên về Nghị quyết 59-NQ/ TW, Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị, Nghị quyết 153/NQ-CP của Chính phủ và các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về đối ngoại và hội nhập quốc tế. Cần đa dạng hóa, đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền để nâng cao chất lượng và hiệu quả, làm rõ yêu cầu đổi mới tư duy, nhận thức trong tình hình mới. Đồng thời, nâng cao hiệu quả cơ chế phối hợp, trao đổi thông tin giữa các bộ, ngành, địa phương, các cơ quan đầu mối về đối ngoại và hội nhập, hợp tác quốc tế nhằm chủ động nhận diện, phân tích, đánh giá và dự báo chính xác tình hình quốc tế. Từ đó, kịp thời tham mưu cho Đảng, Nhà nước có kế hoạch, biện pháp, và phản ứng chính sách phù hợp, nhằm phòng ngừa, hạn chế tác động tiêu cực, tận dụng tối đa yếu tố thuận lợi và tranh thủ nguồn lực từ quá trình hội nhập quốc tế.
Hai là, hoàn thiện thể chế, cơ chế chính sách và phát triển kinh tế mới. Tập trung cải cách pháp lý để tạo môi trường kinh doanh minh bạch, hiện đại, và kiến tạo cho các mô hình kinh tế mới. Các giải pháp chính bao gồm: (i) Rà soát và đồng bộ thể chế hội nhập thể hiện ở việc rà soát, cập nhật và đẩy mạnh triển khai các chiến lược, chương trình hành động về hội nhập kinh tế quốc tế của Bộ Tài chính, đảm bảo hài hòa, đồng bộ với Nghị quyết số 06-NQ/TW và Nghị quyết 59-NQ/TW; bổ sung nhiệm vụ, giải pháp mới để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước đến năm 2030, tầm nhìn 2045; (ii) Cải cách thị trường vốn và khung pháp lý mới thông qua việc: tiếp tục giải quyết các vướng mắc để hướng tới mục tiêu được MSCI nâng hạng; khẩn trương hoàn thiện và triển khai hiệu quả cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các lĩnh vực Fintech, tài sản mã hóa và kinh tế chia sẻ; Bộ Tài chính tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành hoàn thiện xây dựng Đề án thí điểm phát hành trái phiếu chính phủ xanh, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt để triển khai từ năm 2026; Đẩy mạnh phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và thị trường các-bon; (iii) Sớm hoàn thiện thể chế, chính sách nhằm phát triển các Trung tâm tài chính khu vực và quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng. Xây dựng và triển khai cơ chế, chính sách đặc thù về phát triển các mô hình kinh tế mới, bao gồm công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng sạch...
Ba là, tối ưu hóa thu hút và khai thác nguồn lực bên ngoài, hợp tác và hội nhập mang tính thực chất. Việt Nam cần tập trung chuyển hóa các cam kết quốc tế thành lợi ích thực tế, thu hút dòng vốn chất lượng cao và đẩy mạnh vai trò tại các tổ chức quốc tế. Cụ thể, cần thu hút FDI thế hệ mới và ODA, chuyển dịch từ số lượng sang chất lượng và hiệu quả. Bên cạnh đó, cần đánh giá hiệu quả triển khai và đề xuất đàm phán nâng cấp các thỏa thuận, hiệp định hợp tác kinh tế - tài chính quốc tế; tăng cường năng lực thực thi cam kết FTA; nghiên cứu và đề xuất chủ trương ký kết, tham gia có chọn lọc các hiệp định mới và các sáng kiến hợp tác kinh tế - tài chính quốc tế; mở rộng ký kết các hiệp định FTA mới với Trung Đông, Mỹ Latinh, châu Phi... ; xây dựng và triển khai các biện pháp, cơ chế, chính sách nhằm tận dụng cơ hội và tháo gỡ các khó khăn, tồn tại, vướng mắc trong triển khai các thỏa thuận, liên kết kinh tế quốc tế và các hiệp định thương mại tự do, đặc biệt là các hiệp định thế hệ mới, chuyển hoá các cam kết thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế đất nước.
Bốn là, nhóm giải pháp nâng cao năng lực tự chủ, quản trị rủi ro và an ninh tài chính. Trước những bất ổn của nền kinh tế toàn cầu, Việt Nam cần củng cố nền tảng vĩ mô và đảm bảo hệ thống tài chính quốc gia chống chịu được các rủi ro lan truyền từ bên ngoài. Một số biện pháp đề xuất triển khai như (i) Củng cố bộ đệm vĩ mô và cảnh báo sớm: Duy trì cán cân ngân sách bền vững, kiểm soát nợ công trong ngưỡng an toàn. Thiết lập cơ chế cảnh báo sớm và kiểm soát rủi ro dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FII) nhằm ngăn ngừa các cú sốc đột ngột gây bất ổn tỷ giá và lãi suất; (ii) Hợp tác an ninh tài chính xuyên biên giới thông qua việc củng cố hợp tác về trao đổi thông tin thuế và chống rửa tiền/chống tài trợ khủng bố, đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế để nâng cao uy tín và minh bạch của hệ thống; (iii) Xây dựng và triển khai các cơ chế, chính sách nhằm đánh giá, dự báo và kiểm soát các tác động của việc triển khai các thỏa thuận, liên kết kinh tế - tài chính quốc tế đối với an ninh kinh tế, an toàn, an ninh tài chính quốc gia, an ninh năng lượng, an ninh lương thực và các vấn đề phi truyền thống khác.
Năm là, đẩy mạnh hội nhập về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo
Để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và hiện đại hóa đất nước, cần tập trung đẩy mạnh hội nhập quốc tế về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Cần xây dựng và triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù để tăng tính hấp dẫn của môi trường đầu tư đối với lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ mũi nhọn và nghiên cứu & phát triển (R&D). Mở rộng hợp tác quốc tế, đặc biệt với các tập đoàn công nghệ lớn và tổ chức ươm tạo, thông qua các chương trình hợp tác, tài trợ R&D để chuyển giao công nghệ và kết nối chuỗi giá trị toàn cầu. Hợp tác thúc đẩy thành lập các trung tâm R&D và đào tạo công nghệ của các tập đoàn quốc tế nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực công nghệ cho Việt Nam. Đồng thời, cần hoàn thiện và đẩy mạnh triển khai các cơ chế, chính sách khuyến khích phát triển thương mại điện tử, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và thị trường các-bon, góp phần tạo động lực tăng trưởng mới. Tăng cường ứng dụng AI và Dữ liệu lớn (Big Data) trong các lĩnh vực quản lý như thuế, hải quan và giám sát thị trường chứng khoán. Song song, cần ưu tiên đầu tư vào nguồn vốn con người và cơ sở vật chất, tập trung đào tạo đội ngũ chuyên gia tài chính am hiểu luật pháp quốc tế và các lĩnh vực công nghệ mới, đồng thời nghiên cứu cơ chế lương, thưởng đặc thù nhằm thu hút và duy trì nguồn nhân lực chất lượng cao trong khu vực công.
Sáu là, đẩy mạnh triển khai các cơ chế trao đổi, phối hợp với các nước và nâng tầm hợp tác, hội nhập khu vực và thế giới. Việt Nam cần đẩy mạnh triển khai các cơ chế trao đổi, phối hợp với các nước trong khu vực, đặc biệt là ASEAN, để đối phó hiệu quả với các vấn đề an ninh tài chính, an ninh kinh tế, an ninh năng lượng cùng các thách thức an ninh phi truyền thống. Cần tích cực tham gia, phát huy vai trò trong xây dựng, định hình các thể chế đa phương về tài chính và kinh tế tại các khuôn khổ then chốt như ASEAN, ASEAN 3, APEC, tiểu vùng Mê Công, cũng như tại các thiết chế tài chính quốc tế hàng đầu như WB và IMF. Việc này đòi hỏi phải liên tục cập nhật, bổ sung chiến lược và kế hoạch tham gia các cơ chế hợp tác song phương, đa phương về kinh tế, thương mại, đầu tư, tài chính - tiền tệ, đảm bảo tính phù hợp với xu thế quốc tế và điều kiện cụ thể của đất nước. Đồng thời, cần chú trọng nghiên cứu, đề xuất tham gia các dự án hạ tầng giao thông kết nối trong khu vực. Đây là một bước đi chiến lược nhằm xây dựng một mạng lưới giao thông vận tải đồng bộ, hiệu quả, không chỉ tạo thuận lợi cho thương mại và đầu tư mà còn tăng cường liên kết kinh tế giữa các quốc gia. Bằng cách chuyển dịch từ tư duy “tham gia” sang “chủ động đóng góp và định hình luật chơi”, Việt Nam sẽ tối ưu hóa được vị thế của mình để bảo vệ lợi ích quốc gia và khai thác hiệu quả các cơ hội từ quá trình hội nhập quốc tế
KẾT LUẬN
Trong quá trình hiện thực hóa mục tiêu “vươn mình” của đất nước, hội nhập và hợp tác kinh tế tài chính không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là động lực thúc đẩy cải cách kinh tế từ bên trong. Những thành quả và trụ cột của hội nhập và hợp tác kinh tế tài chính trong mục tiêu đổi mới mô hình tăng trưởng cho đến nay đã góp phần tích lũy thế và lực cho sự bứt phá tiếp theo.
Trong cấu trúc hội nhập mới, hội nhập và hợp tác kinh tế tài chính vẫn nắm giữ vai trò “trung tâm dẫn dắt” quá trình cải cách thể chế, vai trò “trọng yếu và thường xuyên” trong công tác triển khai. Mục tiêu giai đoạn tới là nâng cao chất lượng hội nhập và hợp tác kinh tế quốc tế, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, cung cấp nguồn lực cho tăng trưởng, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thúc đẩy chuyển đổi số, đảm bảo tự chủ kinh tế thông qua đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ kinh tế quốc tế; hài hòa giữa quy mô, chất lượng và tính bền vững của các mối quan hệ kinh tế quốc tế; cơ cấu lại thương mại quốc tế, từng bước nâng cao trình độ tham gia chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.
Tài liệu tham khảo:
| Bài đã đăng trên Tạp chí Kinh tế - Tài chính bản in Kỳ 1 - Tháng 8/2026 |
