Nguồn vốn giá rẻ co hẹp, áp lực CASA phủ bóng các ngân hàng

Nguồn: SHS Research

CASA suy giảm phản ánh áp lực thanh khoản thực sự

Sau nhiều năm được xem là “mỏ vàng” giúp ngân hàng duy trì chi phí vốn thấp và biên lãi thuần (NIM) cao, tiền gửi không kỳ hạn (CASA) đang bước vào giai đoạn suy giảm mạnh trong vài năm trở lại đây.

Dữ liệu từ WiGroup cho thấy tỷ lệ CASA bình quân của 27 ngân hàng niêm yết đã giảm từ 15,18% cuối năm 2025 xuống còn 13,77% vào cuối quý I/2026. Có tới 24/27 ngân hàng ghi nhận CASA đi xuống, phản ánh áp lực huy động vốn ngày càng lớn trong toàn hệ thống.

Điều đáng chú ý là sự suy giảm CASA lần này diễn ra đồng thời với giai đoạn tín dụng tăng tốc mạnh trở lại. Theo báo cáo ngành ngân hàng mới đây của SSI Research, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống trong quý I/2026 đạt khoảng 20% so với cùng kỳ, trong khi huy động vốn chỉ tăng khoảng 1,5% từ đầu năm. Tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) toàn hệ thống đã vượt 100%, khiến nguồn vốn trở thành “điểm nóng” lớn nhất của ngành ngân hàng hiện nay.

SSI Research cũng cho biết, thanh khoản hệ thống đang ngày càng phụ thuộc vào tiền gửi Kho bạc Nhà nước, kênh thị trường mở (OMO) và vốn nước ngoài thay vì tăng trưởng tiền gửi cốt lõi từ dân cư và doanh nghiệp.

Trong bối cảnh đó, việc CASA suy giảm phản ánh áp lực thanh khoản thực sự của hệ thống ngân hàng khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động trong thời gian dài. Theo SSI Research, các ngân hàng có lợi thế huy động mạnh như VPBank, HDBank hay Vietcombank vẫn duy trì được tăng trưởng tín dụng cao nhờ chủ động được nguồn vốn. Trong khi đó, nhiều ngân hàng dù còn room tín dụng nhưng không thể đẩy mạnh cho vay do hạn chế về huy động.

Cuộc đua CASA chuyển sang kiểm soát dòng tiền thực

Nếu giai đoạn 2020-2023 là thời kỳ bùng nổ CASA nhờ miễn phí chuyển khoản và ngân hàng số, thì đến nay, lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở công nghệ đơn thuần, mà chuyển sang khả năng kiểm soát dòng tiền giao dịch thực tế của khách hàng.

Tại mùa Đại hội đồng cổ đông năm 2026 vào cuối tháng 4, đại diện lãnh đạo VietinBank cho biết ngân hàng đang tập trung phát triển sâu vào bán lẻ và hệ sinh thái dòng tiền thay vì chỉ mở rộng tín dụng đơn thuần. VietinBank duy trì thị phần ở các mảng khách hàng lớn, doanh nghiệp nhỏ và vừa, FDI để giữ CASA, đồng thời tăng liên kết hệ sinh thái và nguồn thu phí. Ngân hàng này cũng đẩy mạnh bán chéo trên các nền tảng số nhằm tăng CASA và tần suất giao dịch của khách hàng.

Tại TPBank, Tổng giám đốc Nguyễn Hưng cho biết trọng tâm lớn nhất hiện nay là tối ưu giá vốn trong bối cảnh chi phí huy động tăng còn lãi suất cho vay chịu áp lực giảm. Theo lãnh đạo TPBank, CASA hiện không còn chỉ là tiền nhàn rỗi của khách hàng mà được hình thành thông qua dòng tiền giao dịch, tài trợ thương mại, thư tín dụng (L/C) và hoạt động vận hành thường xuyên của doanh nghiệp. Việc kết hợp hợp lý giữa CASA và tiền gửi có kỳ hạn giúp ngân hàng kiểm soát tốt chi phí vốn, qua đó duy trì biên lợi nhuận.

Trong khi đó, Chủ tịch Techcombank Hồ Hùng Anh tiếp tục nhấn mạnh chiến lược duy trì nguồn vốn giá rẻ và bền vững. Theo ông, Techcombank nhiều năm qua kiên trì phát triển các dòng tiền CASA thông qua các sản phẩm như “Sinh lời tự động”, đồng thời mở rộng nguồn thu phí từ Công ty Chứng khoán TCBS, bảo hiểm và hệ sinh thái tài chính nhằm giảm phụ thuộc vào tín dụng truyền thống.

Còn tại LPBank, Tổng giám đốc Vũ Quốc Khánh cho biết, ngân hàng xác định CASA là một trọng tâm chiến lược nhằm cải thiện chi phí vốn, song không phải yếu tố duy nhất khi LPBank định hướng trở thành ngân hàng giao dịch chính của khách hàng thông qua các gói giải pháp tích hợp về phí, lãi suất, tỷ giá, chăm sóc khách hàng và nền tảng số nhằm giữ dòng tiền vận hành thường xuyên trong hệ sinh thái ngân hàng.

Ngoài ra, thị trường còn ghi nhận trường hợp của MB khi tiếp tục duy trì lợi thế nhờ tệp khách hàng quân đội, khách hàng trả lương và hệ sinh thái số rộng lớn. Trong khi đó, MSB nổi lên những năm gần đây nhờ chiến lược số hóa và tập trung mạnh vào khách hàng cá nhân, đặc biệt ở các dịch vụ thanh toán và ngân hàng giao dịch.

Những chia sẻ trên cho thấy CASA giờ đây không còn đơn thuần là câu chuyện “giữ tiền trong tài khoản”, mà là khả năng khiến khách hàng duy trì toàn bộ dòng tiền giao dịch trong hệ sinh thái ngân hàng. Đây được xem là yếu tố có thể quyết định cục diện cạnh tranh trong vài năm tới, đặc biệt khi lộ trình Basel III bắt đầu siết chặt các tiêu chuẩn thanh khoản.

Nguồn: SHS Research

Theo báo cáo ngành ngân hàng của Công ty Chứng khoán VCBS, CASA tiếp tục đóng vai trò “lá chắn” giúp các ngân hàng giảm phụ thuộc vào nguồn vốn huy động chi phí cao và duy trì NIM. Tuy nhiên, VCBS cho rằng quá trình hồi phục CASA sẽ cần thêm thời gian khi cạnh tranh huy động vẫn rất lớn và mặt bằng lãi suất đầu vào đang cao hơn giai đoạn trước. Vì vậy, CASA khó quay lại vùng đỉnh của đầu năm 2022 trong ngắn hạn.

Đáng chú ý, cuộc đua CASA trong thời gian tới còn chịu tác động từ lộ trình áp dụng Basel III. Theo dự thảo mới từ Ngân hàng Nhà nước về các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, việc thay thế tỷ lệ LDR bằng tỷ lệ cấp tín dụng so với huy động vốn (CDR) sẽ loại bỏ phần lớn nguồn vốn liên ngân hàng khỏi cơ sở huy động.

Theo nghiên cứu mới đây từ Công ty Chứng khoán SHS, tác động của dự thảo thông tư sẽ mang tính phân hóa rõ rệt giữa các nhóm ngân hàng. Nhóm được hưởng lợi gồm các ngân hàng thương mại quốc doanh với lợi thế cạnh tranh đặc thù từ nguồn tiền gửi Kho bạc Nhà nước, các ngân hàng có tỷ lệ CASA cao và các ngân hàng bán lẻ sở hữu nền tảng huy động vững chắc từ khách hàng cá nhân.

Ngược lại, nhóm ngân hàng có tỷ lệ CASA thấp, phụ thuộc lớn vào nguồn vốn liên ngân hàng và đang duy trì tỷ lệ cho vay trên huy động ở mức cao sẽ phải đối mặt với áp lực đáng kể trong việc tái cơ cấu bảng cân đối kế toán để đáp ứng các quy định mới.

Vì thế, SHS cho rằng để thích ứng, các ngân hàng này sẽ phải triển khai đồng thời nhiều giải pháp, trong đó trọng tâm là đẩy mạnh phát triển tài khoản thanh toán nhằm cải thiện tỷ lệ CASA, kéo dài kỳ hạn huy động để tăng tính ổn định của nguồn vốn và tái cơ cấu danh mục tín dụng theo hướng giảm tỷ trọng cho vay trung dài hạn.

Những vấn đề trên cho thấy, cuộc cạnh tranh của ngành ngân hàng đang chuyển sang một giai đoạn hoàn toàn khác, nằm ở khả năng kiểm soát dòng tiền thực trong nền kinh tế. Trong bối cảnh đó, ngân hàng nào sở hữu hệ sinh thái giao dịch đủ lớn, duy trì được tệp khách hàng sử dụng tài khoản như một trung tâm thanh toán thực sự và kiểm soát tốt chi phí vốn sẽ có lợi thế rõ rệt về NIM, thanh khoản cũng như dư địa tăng trưởng tín dụng.