Tăng cường quản trị rủi ro hệ thống ngân hàng để nâng sức chống chịu của nền kinh tế

Áp lực thanh khoản và tỷ giá gia tăng

Trong báo cáo “Cập nhật tình hình kinh tế Việt Nam tháng 5/2026”, WB cho rằng môi trường bên ngoài đang trở nên khó khăn hơn sau cú sốc dầu mỏ từ Trung Đông và xu hướng đồng USD mạnh lên. Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang chịu thêm áp lực từ chi phí nhập khẩu năng lượng tăng cao và biến động thương mại toàn cầu.

Theo báo cáo, cú sốc dầu mỏ từ Trung Đông đã khiến giá năng lượng toàn cầu tăng hơn 50% tính đến cuối tháng 4/2026, trong khi giá dầu Brent bình quân năm 2026 được dự báo ở mức khoảng 86 USD/thùng, cao hơn nhiều so với mức 69 USD/thùng của năm 2025. WB cho rằng điều này sẽ làm gia tăng áp lực lạm phát, chi phí nhập khẩu và nhu cầu ngoại tệ tại nhiều nền kinh tế nhập khẩu dầu trong khu vực, trong đó có Việt Nam.

Báo cáo cho biết, áp lực tỷ giá đã gia tăng trong quý I/2026 khi thâm hụt thương mại quay trở lại cùng với nhu cầu ngoại tệ lớn hơn. Hơn nữa, tăng trưởng tín dụng tiếp tục ở mức cao trong khi huy động vốn có dấu hiệu chậm hơn, khiến chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và tiền gửi tiếp tục nới rộng. Cơ cấu huy động của hệ thống ngân hàng cũng đang thay đổi khi một phần dòng tiền dịch chuyển sang các kênh tài sản có lợi suất cao hơn trong bối cảnh lãi suất duy trì ở mức thấp trong thời gian dài.

Đáng chú ý, WB cho rằng tín dụng tại Việt Nam đã tăng mạnh trong bối cảnh vòng quay tiền tệ duy trì ở mức thấp, cho thấy tín dụng “chưa được chuyển hóa hoàn toàn vào các hoạt động kinh tế sản xuất”. Theo báo cáo, tăng trưởng tín dụng đã tăng tốc đáng kể từ năm 2024 trong bối cảnh chính sách tiền tệ nới lỏng và thanh khoản dồi dào trong hệ thống ngân hàng. Cung tiền M2 tăng nhanh hơn GDP danh nghĩa, kéo vòng quay tiền tệ giảm xuống còn 0,6 trong năm 2025 - mức thấp nhất trong một thập kỷ qua.

WB cho rằng vòng quay tiền tệ suy giảm cho thấy tiền lưu thông chậm hơn trong nền kinh tế, phản ánh tiêu dùng yếu, tâm lý kinh doanh thận trọng và xu hướng tích lũy tiết kiệm gia tăng. “Do đó, thanh khoản vẫn chủ yếu tập trung trong hệ thống tài chính, thay vì thúc đẩy nhu cầu và sản xuất”, báo cáo nêu rõ.

Báo cáo cũng cho thấy tín dụng toàn nền kinh tế của Việt Nam hiện tương đương khoảng 145% GDP - thuộc nhóm cao trong khu vực Đông Á. Trong khi đó, hệ số an toàn vốn của các ngân hàng Việt Nam vẫn ở mức thấp hơn so với nhiều quốc gia ASEAN khác.

Rủi ro từ bất động sản vẫn hiện hữu

Một trong những nội dung được WB nhấn mạnh là xu hướng tín dụng tập trung vào lĩnh vực bất động sản. Theo báo cáo, một biểu hiện rõ nét là dòng tín dụng đã chảy mạnh vào bất động sản, góp phần đẩy giá tài sản lên cao thay vì kích thích sản xuất.

WB cho biết tín dụng bất động sản tăng 42% trong năm 2025, gần gấp đôi tốc độ tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống là 19%. Lĩnh vực này chiếm 25,5% tổng dư nợ tín dụng trong năm 2025. Trong khi đó, tín dụng cho công nghiệp và nông nghiệp chỉ tăng lần lượt 12,1% và 9,1%, còn tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn ở mức khiêm tốn. Sự phân hóa này cho thấy tình trạng phân bổ tín dụng chưa hiệu quả về mặt cơ cấu, khi các ngân hàng phân bổ cho phân khúc tài sản bảo đảm nhưng năng suất thấp, thay vì các lĩnh vực có khả năng tạo tăng trưởng và việc làm bền vững.

WB cũng lưu ý giá bất động sản tăng đang làm suy giảm khả năng chi trả nhà ở và làm trầm trọng thêm bất bình đẳng về tài sản. Theo báo cáo, tại một số khu vực, tỷ lệ giá đất và nhà ở so với thu nhập đã vượt quá 30 lần thu nhập hằng năm của nhiều hộ gia đình, cao hơn nhiều so với chuẩn quốc tế về khả năng chi trả nhà ở.

Trong bối cảnh thị trường vốn còn đang phát triển, khu vực ngân hàng vẫn là kênh dẫn vốn chủ yếu của nền kinh tế. Điều này khiến các biến động của thị trường bất động sản có mức độ lan tỏa lớn hơn tới ổn định tài chính.

Hơn nữa, để giảm thiểu rủi ro, hoạt động giám sát cũng đã được siết chặt hơn thông qua các quy định nghiêm ngặt hơn về giới hạn sở hữu ngân hàng, giới hạn cấp tín dụng đối với một khách hàng và các biện pháp định hướng tín dụng rời khỏi lĩnh vực bất động sản.

WB lưu ý, tỷ lệ tín dụng cao trong khi bộ đệm vốn của hệ thống ngân hàng còn tương đối mỏng có thể làm gia tăng mức độ nhạy cảm của hệ thống trước các cú sốc bên ngoài. Báo cáo cũng cho thấy tỷ lệ nợ xấu và áp lực trích lập dự phòng vẫn là vấn đề cần tiếp tục theo dõi trong bối cảnh tăng trưởng tín dụng cao kéo dài.

Theo bà Tehmina S. Khan, Chuyên gia kinh tế trưởng của WB, các ngân hàng Việt Nam hiện có bộ đệm vốn thấp hơn so với nhiều nước ASEAN khác. Đây là một trong những vấn đề cần tiếp tục theo dõi trong quá trình mở rộng tín dụng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Áp lực hiện nay đòi hỏi chính sách tiền tệ phải thận trọng hơn, đồng thời hệ thống ngân hàng cần tiếp tục nâng chuẩn quản trị rủi ro và năng lực vốn. WB cho biết Ngân hàng Nhà nước đang yêu cầu các tổ chức tín dụng từng bước áp dụng các chuẩn mực vốn và quản trị rủi ro tiệm cận Basel III vào năm 2030.

Dù lưu ý nhiều rủi ro ngắn hạn, WB vẫn đánh giá tích cực về định hướng cải cách tài chính của Việt Nam trong trung hạn. Theo báo cáo, Việt Nam đang thúc đẩy đồng thời cải cách thể chế, đầu tư công và phát triển thị trường vốn nhằm giảm dần sự phụ thuộc của nền kinh tế vào tín dụng ngân hàng. WB cho rằng quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng cần đi theo hướng giảm dần phụ thuộc vào mô hình huy động vốn dựa trên ngân hàng, thay vào đó phát triển mạnh hơn thị trường vốn và các nguồn vốn trung - dài hạn.

Ông Nguyễn Xuân Thành, Giảng viên Chính sách công Đại học Fulbright Việt Nam cho rằng, Việt Nam cần phát triển mạnh hơn các nguồn vốn trung và dài hạn từ thị trường tài chính thay vì tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng ngân hàng cho đầu tư phát triển.

Theo WB, nếu các cải cách về thị trường vốn, quản trị ngân hàng và đầu tư công được triển khai hiệu quả, hệ thống tài chính Việt Nam sẽ có cơ hội nâng cao sức chống chịu, hỗ trợ tốt hơn cho khu vực tư nhân và tạo nền tảng ổn định hơn cho mục tiêu tăng trưởng dài hạn.