 |
| Đến năm 2030, tổng GRDP của các tỉnh, thành phố ven biển đóng góp trên 70% GDP cả nước. |
Chuyển từ quản lý nguồn lực sang kiến tạo động lực phát triển
Chương trình hành động số 15-CTr/ĐU được Đảng ủy Bộ Tài chính ban hành nhằm cụ thể hóa các quan điểm, mục tiêu, tầm nhìn và định hướng phát triển được xác định tại Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, đồng thời triển khai Nghị quyết chương trình hành động số 34-CTr/TW ngày 28/7/2026 của Bộ Chính trị.
Chương trình hành động số 15-CTr/ĐU đặt nhiệm vụ huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính trong mối quan hệ trực tiếp với yêu cầu mở rộng không gian phát triển. Bước chuyển biến về tư duy này cho thấy nguồn lực được nhìn nhận không chỉ là điều kiện để thực hiện nhiệm vụ, mà còn trở thành công cụ kiến tạo các động lực tăng trưởng mới.
Có hơn 3.260 km bờ biển và không gian biển rộng lớn, tạo lợi thế Việt Nam có dư địa phát triển nhiều ngành, lĩnh vực có giá trị gia tăng cao. Song để biến lợi thế thành động lực tăng trưởng, cần một hệ thống nguồn lực đủ lớn, được phân bổ có trọng tâm và tạo khả năng kết nối giữa các ngành, địa phương và vùng kinh tế. Trước yêu cầu này, chính sách tài chính có vai trò quan trọng trong việc dẫn dắt, kích hoạt và huy động thêm nguồn lực xã hội.
Tại Chương trình hành động số 15-CTr/ĐU, Đảng ủy Bộ Tài chính yêu cầu phân công rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ nguồn lực, tiến độ và các điều kiện cần thiết để thực hiện; gắn trách nhiệm người đứng đầu với cơ chế kiểm tra, giám sát thường xuyên.
Đáng chú ý, 10 chỉ tiêu chủ yếu về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh giai đoạn 2026-2030 đã tạo khung định hướng tương đối rõ trong phân bổ nguồn lực. Đến năm 2030, tổng GRDP của các tỉnh, thành phố ven biển đóng góp vào GDP cả nước đạt trên 70%; tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân hằng năm của các tỉnh, thành phố ven biển đạt trên 11%; thu nhập bình quân đầu người của các tỉnh, thành phố ven biển cao hơn bình quân cả nước 1,2-1,3 lần.
Đây là những chỉ tiêu cho thấy mục tiêu phát triển kinh tế biển không dừng ở khai thác lợi thế tự nhiên mà hướng đến hình thành các cực tăng trưởng có năng lực cạnh tranh cao. Khi khu vực ven biển đóng góp trên 70% GDP cả nước, yêu cầu đặt ra là tăng quy mô đầu tư, quan trọng hơn là nâng hiệu quả đầu tư, tăng năng suất và tạo ra các chuỗi giá trị có khả năng lan tỏa.
Một trong những yêu cầu quan trọng của Chương trình hành động số 15-CTr/ĐU là tạo điều kiện để hình thành 5-6 trung tâm kinh tế biển mạnh và 3 khu kinh tế đặc biệt. Đây là những hạt nhân để tổ chức lại không gian phát triển, thúc đẩy liên kết vùng và thu hút các dòng vốn đầu tư vào các ngành có lợi thế.
Trước đây, kinh tế biển thường được tiếp cận theo từng lĩnh vực như cảng biển, logistics, thủy sản, du lịch hay khai thác tài nguyên. Định hướng mới đòi hỏi phải hình thành hệ sinh thái kinh tế biển liên kết nhiều ngành. Trong hệ sinh thái đó, đầu tư cho hạ tầng giao thông phải gắn với logistics; logistics phải gắn với sản xuất, thương mại và xuất khẩu; đô thị ven biển phải gắn với dịch vụ; còn năng lượng, dữ liệu và công nghệ phải trở thành những động lực mới.
Mục tiêu đưa chi phí logistics xuống dưới 12% GDP cho thấy rõ yêu cầu nâng hiệu quả của hệ thống hạ tầng. Khi chi phí logistics thấp hơn sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí sản xuất, nâng sức cạnh tranh của hàng hóa và tăng khả năng kết nối với thị trường quốc tế. Do vậy, nguồn lực dành cho kinh tế biển cần được tính toán theo hiệu quả tổng thể của chuỗi, thay vì chỉ đánh giá hiệu quả của từng dự án riêng lẻ.
Chương trình hành động số 15-CTr/ĐU của Bộ Tài chính cũng đặt mục tiêu hình thành chuỗi công nghiệp và dịch vụ đồng bộ từ sản xuất, thiết kế, thi công, lắp đặt đến vận hành, bảo trì hạ tầng cáp ngầm biển dung lượng lớn, tốc độ cao và siêu tốc; đồng thời phát triển các trung tâm dữ liệu nhằm khai thác hiệu quả tuyến cáp biển.
Mục tiêu này cho thấy sự thay đổi rõ nét về tư duy về không gian kinh tế biển. Ở đó, biển không còn chỉ là không gian vật lý cho giao thông, cảng biển, thủy sản hay năng lượng, mà đang trở thành một phần của hạ tầng số quốc gia. Các tuyến cáp biển và trung tâm dữ liệu có thể tạo nền tảng cho thương mại điện tử, tài chính số, trí tuệ nhân tạo, dịch vụ dữ liệu và nhiều ngành kinh tế mới.
Nhìn từ góc độ nguồn lực, Chương trình hành động số 15-CTr/ĐU đòi hỏi phải chuyển mạnh từ đầu tư đơn lẻ sang đầu tư có tính kết nối. Một dự án hạ tầng biển chỉ phát huy tối đa hiệu quả khi được kết nối với các trung tâm sản xuất, đô thị, cảng, khu công nghiệp, hệ thống logistics và hạ tầng số. Vì vậy, việc lựa chọn thứ tự ưu tiên và khả năng phối hợp nguồn lực giữa Nhà nước và khu vực tư nhân sẽ quyết định hiệu quả của quá trình mở rộng không gian kinh tế biển.
 |
| Biển không chỉ là không gian vật lý cho giao thông, cảng biển, thủy sản, năng lượng, còn đang trở thành một phần của hạ tầng số quốc gia.(Ảnh minh hoạ có sự hỗ trợ của AI). |
Đáng chú ý trong 10 chỉ tiêu của Chương trình hành động số 15-CTr/ĐU, Đảng ủy Bộ Tài chính yêu cầu gắn tăng trưởng kinh tế biển với chất lượng môi trường và đời sống người dân. Theo đó, đến năm 2030, 100% các khu công nghiệp, khu đô thị và cụm công nghiệp - dịch vụ - đô thị biển có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt quy chuẩn.
Thực hiện hiệu quả chỉ tiêu này sẽ không chỉ đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường đó còn là điều kiện để nâng cao chất lương tăng trưởng. Vì vậy, phân bổ nguồn lực cho môi trường cần được xem là một bộ phận của đầu tư phát triển, thay vì một khoản chi bổ sung sau khi dự án đã hình thành.
Đảng ủy Bộ Tài chính cũng đặt mục tiêu đưa chỉ số phát triển con người của các tỉnh, thành phố ven biển cao hơn mức trung bình cả nước và bảo đảm 100% cư dân trên các đảo có dân cư sinh sống được tiếp cận điện, nước sạch, Internet băng rộng, dịch vụ y tế, giáo dục, cho thấy quan điểm phát triển biển lấy con người làm trung tâm.
Kinh tế biển chỉ thực sự trở thành động lực tăng trưởng bền vững khi người dân địa phương được hưởng lợi từ quá trình phát triển. Hạ tầng thiết yếu được nâng cấp, chất lượng dịch vụ công được cải thiện và cơ hội việc làm được mở rộng sẽ tạo nền tảng xã hội cho các trung tâm kinh tế biển phát triển ổn định. Đây cũng là yếu tố quan trọng để các địa phương thu hút nhân lực và hình thành các cộng đồng kinh tế biển có năng lực thích ứng cao.
Thực hiện các mục tiêu trên, Đảng ủy Bộ Tài chính yêu cầu Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ căn cứ yêu cầu nhiệm vụ và tình hình thực tiễn để lãnh đạo, chỉ đạo rà soát, điều chỉnh, bổ sung nhiệm vụ, giải pháp; kịp thời cụ thể hóa các chủ trương mới của Trung ương, Chính phủ và Đảng ủy cấp trên vào chương trình công tác hằng năm.
Các đảng bộ, chi bộ trực thuộc được yêu cầu xây dựng kế hoạch phù hợp với nhiệm vụ chính trị và thực tiễn của từng cơ quan, đơn vị trong giai đoạn 2026-2030. Đảng ủy Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính chủ trì, phối hợp với các đơn vị định kỳ hằng năm tổng hợp, báo cáo Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Tài chính và tham mưu tổng kết cuối nhiệm kỳ. Đặc biệt, Đảng ủy Bộ Tài chính yêu cầu Đảng ủy Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính chủ động tổng hợp, báo cáo những nhiệm vụ chậm tiến độ hoặc thiếu nguồn lực.
Với việc tập trung nguồn lực tài chính cho phát triển hạ tầng, công nghiệp, logistics, dữ liệu, môi trường và chất lượng sống, các mục tiêu của Chương trình hành động số 15-CTr/ĐU của Bộ Tài chính cho thấy cách tiếp cận toàn diện hơn đối với kinh tế biển. Đây là bước chuyển quan trọng trong tư duy huy động và phân bổ nguồn lực, góp phần mở rộng không gian phát triển kinh tế biển, tạo nền tảng hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh trong giai đoạn mới.
