 |
| Diện mạo đô thị trong giai đoạn phát triển. Ảnh minh họa. |
Điểm đáng chú ý trong Dự thảo lần này là cách diễn đạt và cấu trúc nội dung làm nổi bật hơn các trụ cột phát triển: mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ - đổi mới sáng tạo - chuyển đổi số và chuyển đổi xanh; "đột phá của đột phá" về thể chế; phát huy đầy đủ các khu vực kinh tế, trong đó kinh tế tư nhân được xác định rõ vai trò; đồng thời gắn kết chặt chẽ phát triển kinh tế với văn hóa, con người, môi trường, quốc phòng, an ninh và đối ngoại như các điều kiện nền tảng.
Bối cảnh phát triển và các vấn đề đặt ra
Dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV được xây dựng trong bối cảnh tình hình thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường, với nhiều yếu tố tác động đan xen đến môi trường phát triển của các quốc gia. Cục diện thế giới đa cực, đa trung tâm và cạnh tranh chiến lược gay gắt. Các rủi ro an ninh phi truyền thống xuất hiện với tần suất cao hơn, trong khi những xu thế dài hạn như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tri thức và yêu cầu tự chủ chiến lược đang định hình lại cấu trúc và động lực phát triển toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với mỗi quốc gia không chỉ là duy trì tăng trưởng, mà còn là nâng cao chất lượng, hiệu quả và khả năng thích ứng của nền kinh tế trước các cú sốc từ bên ngoài. Các yếu tố về môi trường, biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng, an ninh lương thực và phát triển bền vững ngày càng trở thành những vấn đề gắn chặt với triển vọng tăng trưởng dài hạn, tác động trực tiếp đến ổn định và phát triển kinh tế - xã hội.
Ở trong nước, quá trình phát triển đang bước sang giai đoạn mới, khi dư địa của các động lực tăng trưởng truyền thống dần thu hẹp, trong khi yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng ngày càng trở nên rõ nét. Nền kinh tế đối mặt với áp lực phải chuyển dịch theo hướng hiệu quả hơn, bền vững hơn, đồng thời bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và an sinh xã hội trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.
Ngoài các yếu tố kinh tế, bối cảnh phát triển mới còn gắn với những chuyển động sâu sắc về xã hội và quản trị quốc gia. Quá trình đô thị hóa nhanh, chuyển dịch cơ cấu dân số, yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và bảo đảm an sinh xã hội đang đặt ra nhiều thách thức đan xen. Cùng với đó, yêu cầu nâng cao hiệu quả quản trị, kỷ luật, kỷ cương và năng lực thực thi chính sách ngày càng trở nên rõ nét khi quy mô nền kinh tế mở rộng và mức độ hội nhập ngày càng sâu.
Các văn kiện trình Đại hội XIV đặt các vấn đề phát triển trong tổng thể những biến động đó, qua đó làm rõ yêu cầu tiếp tục hoàn thiện tư duy phát triển, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn và mục tiêu phát triển của đất nước trong giai đoạn tiếp theo. Bối cảnh mới đòi hỏi các định hướng phát triển phải được xem xét một cách toàn diện, không tách rời giữa kinh tế, xã hội, môi trường, văn hóa và đối ngoại, nhằm tạo nền tảng ổn định cho phát triển dài hạn. Cách đặt vấn đề trong Dự thảo lần này cho thấy yêu cầu chuyển trọng tâm từ "tăng trưởng bằng mọi giá" sang "tăng trưởng đi đôi với chất lượng và bền vững", coi năng lực chống chịu và tính dài hạn là một phần của tư duy phát triển trong giai đoạn mới.
Các nội dung trọng tâm trong định hướng phát triển
Trên cơ sở bối cảnh phát triển mới, Dự thảo văn kiện trình Đại hội XIV tập trung làm rõ các nội dung trọng tâm trong định hướng phát triển đất nước.
Một trong những nội dung xuyên suốt là yêu cầu cơ cấu lại nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, gắn với nâng cao năng suất, chất lượng nguồn nhân lực và hiệu quả sử dụng các nguồn lực.
Trong đó, Dự thảo văn kiện nêu mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026 -2030 đạt mức cao (đạt ít nhất 10%/năm), đưa nước ta trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao đồng thời đặt yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng và khả năng chống chịu của nền kinh tế trong bối cảnh mới.Điểm mới cần làm rõ ở nội dung này là việc Dự thảo đặt mục tiêu tăng trưởng cao song hành với các yêu cầu "chất lượng – hiệu quả – chống chịu", qua đó thể hiện cách tiếp cận đồng thời giữa mục tiêu tốc độ và mục tiêu phát triển bền vững trong hoạch định định hướng giai đoạn 2026–2030.
Định hướng đổi mới mô hình tăng trưởng được đặt trong mối liên hệ với yêu cầu chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu, phát triển lực lượng sản xuất mới gắn với hoàn thiện quan hệ sản xuất, phù hợp với xu thế chung của kinh tế thế giới và điều kiện thực tiễn trong nước. Các nội dung liên quan phản ánh yêu cầu khai thác tốt hơn các động lực tăng trưởng mới, đồng thời giảm dần sự phụ thuộc vào các yếu tố tăng trưởng truyền thống. Cách diễn đạt "lực lượng sản xuất mới" gắn với "hoàn thiện quan hệ sản xuất" cho thấy Dự thảo nhấn mạnh hơn yêu cầu đồng bộ giữa đổi mới công nghệ, đổi mới quản trị và cải cách thể chế để tạo động lực tăng trưởng, thay vì chỉ dựa vào mở rộng đầu tư và các nguồn lực truyền thống.
Cùng với mô hình tăng trưởng, hoàn thiện thể chế tiếp tục được đặt ở vị trí quan trọng trong các định hướng phát triển. Thể chế được nhìn nhận như nền tảng để huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển. Dự thảo văn kiện xác định "đột phá của đột phá" là thể chế phát triển, yêu cầu hoàn thiện thể chế theo hướng đồng bộ, thống nhất, minh bạch, tập trung tháo gỡ các "điểm nghẽn", rào cản để giải phóng mọi nguồn lực cho phát triển và hội nhập trong giai đoạn mới. Điểm mới ở đây là việc Dự thảo đặt thể chế phát triển ở vị trí trung tâm hơn như điều kiện tiên quyết để giải phóng nguồn lực, qua đó làm rõ yêu cầu chuyển từ "cải cách đơn lẻ" sang "cải cách đồng bộ, có tính hệ thống", nhất là trong những lĩnh vực đang là điểm nghẽn của quá trình phát triển.
Các nội dung về thể chế được trình bày trong mối liên hệ với cải cách hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh. Việc hoàn thiện thể chế không chỉ giới hạn trong lĩnh vực kinh tế, mà còn gắn với khoa học – công nghệ, giáo dục – đào tạo, văn hóa, xã hội và bảo vệ môi trường, nhằm bảo đảm tính đồng bộ trong triển khai các chính sách phát triển.
Trong các nội dung trọng tâm, Dự thảo văn kiện cũng đề cập đến yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực như một yếu tố gắn chặt với đổi mới mô hình tăng trưởng và hoàn thiện thể chế. Giáo dục – đào tạo, khoa học – công nghệ và phát triển nhân lực được đặt trong mối liên hệ với yêu cầu nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong bối cảnh mới.
Nội dung này được trình bày trong bối cảnh quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng đòi hỏi lực lượng lao động không chỉ đông về số lượng mà còn phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng, kỹ năng và khả năng thích ứng. Việc gắn phát triển nguồn nhân lực với khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo phản ánh cách tiếp cận tổng thể trong việc tạo dựng các động lực tăng trưởng mới, đưa giáo dục đào tạo và khoa học công nghệ thực sự trở thành quốc sách hàng đầu. Cách đặt giáo dục – đào tạo và khoa học – công nghệ trong mạch "động lực phát triển" cũng làm rõ hơn yêu cầu chuyển sang tăng trưởng dựa trên năng suất và chất lượng nhân lực, phù hợp với mô hình phát triển theo chiều sâu trong giai đoạn mới.
Bên cạnh đó, Dự thảo văn kiện làm rõ định hướng phát huy vai trò của các khu vực kinh tế trong tổng thể nền kinh tế quốc dân. Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, bảo đảm các cân đối lớn; Kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, đóng góp vào tạo việc làm, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh. Điểm mới cần làm rõ là cách Dự thảo xác lập rõ hơn vị trí của kinh tế tư nhân trong hệ động lực phát triển, đặt trong tổng thể phát huy đầy đủ các khu vực kinh tế và huy động tối đa nguồn lực xã hội cho mục tiêu phát triển giai đoạn tới.
Định hướng phát huy các khu vực kinh tế được đặt trong bối cảnh yêu cầu huy động tối đa các nguồn lực xã hội cho phát triển. Các nội dung liên quan cho thấy yêu cầu tạo lập môi trường thuận lợi để các doanh nghiệp phát triển ổn định, bền vững, đồng thời nâng cao hiệu quả liên kết giữa các khu vực kinh tế. Song song với đó, Dự thảo văn kiện cũng đề cập đến định hướng thu hút và sử dụng hiệu quả nguồn vốn đầu tư nước ngoài, gắn với chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và tăng cường liên kết với khu vực kinh tế trong nước. Cách tiếp cận này làm rõ định hướng lựa chọn và nâng chất lượng dòng vốn, gắn thu hút đầu tư với các mục tiêu về công nghệ, nhân lực và liên kết trong nước, qua đó phục vụ trực tiếp yêu cầu nâng cấp mô hình tăng trưởng theo chiều sâu.
Những yếu tố bảo đảm phát triển trong giai đoạn tớiBên cạnh các nội dung trọng tâm về kinh tế và thể chế, Dự thảo văn kiện trình Đại hội XIV dành sự quan tâm đáng kể đến những yếu tố bảo đảm cho quá trình phát triển bền vững trong giai đoạn tới. Một trong những yếu tố đó là yêu cầu gắn phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường và sử dụng hiệu quả tài nguyên, phù hợp với bối cảnh biến đổi khí hậu, suy thoái môi trường và cạn kiệt tài nguyên đang đặt ra nhiều thách thức. Điểm mới ở mạch nội dung này là cách Dự thảo đặt yêu cầu phát triển bền vững như một điều kiện xuyên suốt, gắn kết trực tiếp với mô hình tăng trưởng và phân bổ nguồn lực, thay vì tách riêng thành một lĩnh vực độc lập.
Cùng với môi trường, phát triển văn hóa và con người được xác định là một trong những yếu tố nền tảng bảo đảm cho sự phát triển lâu dài. Văn hóa được nhìn nhận như nền tảng tinh thần của xã hội, là nguồn lực nội sinh, soi đường cho quốc dân đi; tập trung xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hoá, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam toàn diện trong giai đoạn mới. Việc nhấn mạnh hệ giá trị và chuẩn mực con người Việt Nam cho thấy Dự thảo làm rõ hơn vai trò của văn hóa như "sức mạnh nội sinh", gắn với mục tiêu phát triển dài hạn và bền vững của đất nước.
Các nội dung liên quan đến văn hóa và con người được đặt trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, khi yêu cầu giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại trở nên rõ nét hơn. Việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, bảo đảm an sinh xã hội và phát triển con người được coi là những yếu tố quan trọng bảo đảm cho phát triển bền vững.
Trong lĩnh vực đối ngoại, Dự thảo văn kiện tiếp tục làm rõ yêu cầu triển khai đồng bộ, sáng tạo, hiệu quả hoạt động đối ngoại, bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia – dân tộc và nâng cao vị thế đất nước Các nội dung về đối ngoại được đặt trong bối cảnh thế giới đa cực, đa trung tâm, với nhiều yếu tố bất định và rủi ro đan xen. Cách đặt đối ngoại trong tổng thể phát triển cho thấy yêu cầu gắn kết đối ngoại với môi trường hòa bình, ổn định và huy động nguồn lực bên ngoài, phục vụ trực tiếp các mục tiêu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.
Bên cạnh đó, Dự thảo văn kiện cũng đặt vấn đề bảo đảm quốc phòng, an ninh và trật tự, an toàn xã hội như những điều kiện trọng yếu, thường xuyên cho phát triển. Việc kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với củng cố quốc phòng, an ninh được trình bày như một yếu tố bảo đảm cho sự phát triển ổn định và bền vững trong dài hạn. Kiên quyết, kiên trì bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ.
Điểm mới thể hiện ở cách Dự thảo tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu giữ vững ổn định như một điều kiện nền tảng, đặt trong chỉnh thể các yếu tố bảo đảm phát triển bền vững, qua đó làm rõ mối quan hệ giữa phát triển kinh tế – xã hội với quốc phòng, an ninh trong giai đoạn tới.
Tổng thể, các yếu tố về môi trường, văn hóa, con người, đối ngoại, quốc phòng và an ninh được trình bày trong mối liên hệ chặt chẽ với các nội dung kinh tế và thể chế, tạo thành hệ quan điểm phát triển mang tính toàn diện và đồng bộ. Những yếu tố này được coi là nền tảng bảo đảm cho việc triển khai các định hướng phát triển trong giai đoạn tới, hướng tới mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Qua đó, các quan điểm mới trong Dự thảo được thể hiện theo hướng đồng bộ hơn: vừa xác lập các động lực tăng trưởng mới, vừa nhấn mạnh điều kiện bảo đảm và cơ chế thực thi để hiện thực hóa mục tiêu phát triển trong giai đoạn 2026 - 2030 và tầm nhìn dài hạn.
