Hoàn thiện chế tài xử phạt trong lĩnh vực tiết kiệm, chống lãng phí

Việc hoàn thiện các quy định xử phạt vi phạm hành chính trở thành yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay.

Khắc phục tình trạng chồng lấn, thiếu chế tài

Thời gian qua, việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thực hành tiết kiệm, chống lãng phí được thực hiện theo Nghị định số 63/2019/NĐ-CP và Nghị định số 102/2021/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế, hóa đơn; hải quan; kinh doanh bảo hiểm, kinh doanh xổ số; quản lý, sử dụng tài sản công; thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; dự trữ quốc gia; kho bạc nhà nước; kế toán, kiểm toán độc lập của Chính phủ.

Các quy định này cùng với chế tài truy cứu trách nhiệm hình sự và xử lý vi phạm hành chính trong các lĩnh vực liên quan đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng, góp phần bảo đảm tính răn đe và giữ vững kỷ luật, kỷ cương trong thực thi pháp luật. Tuy nhiên, sau khi Luật Tiết kiệm, chống lãng phí số 110/2025/QH15 được ban hành với nhiều nội dung sửa đổi, bổ sung quan trọng, một số quy định tại các Nghị định hiện hành đã không còn phù hợp.

Thực tiễn đặt ra yêu cầu phải rà soát, điều chỉnh để bảo đảm tính thống nhất và đồng bộ của hệ thống pháp luật. Một số hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện tiết kiệm, chống lãng phí đã được quy định tại Luật và được cụ thể hóa trong dự thảo văn bản hướng dẫn thi hành nhưng chưa có chế tài xử phạt vi phạm hành chính tương ứng. Việc thiếu vắng chế tài này làm giảm hiệu lực thực thi và ảnh hưởng đến tính tuân thủ pháp luật trong thực tiễn.

Bên cạnh đó, nhiều hành vi vi phạm hành chính tại Nghị định số 63/2019/NĐ-CP được xây dựng trên cơ sở Luật năm 2013 đến nay đã không còn phù hợp, hoặc trùng lặp với các hành vi đã được điều chỉnh và xử phạt trong các lĩnh vực chuyên ngành. Điều này làm phát sinh nguy cơ chồng chéo, gây khó khăn trong áp dụng pháp luật.

Đáng chú ý, một số hành vi vi phạm hành chính được quy định trong lĩnh vực tiết kiệm, chống lãng phí nhưng về bản chất lại là vi phạm pháp luật chuyên ngành, như quản lý, sử dụng tài sản công hoặc khai thác, sử dụng tài nguyên. Theo nguyên tắc, các hành vi này cần được xử lý theo các quy định pháp luật chuyên ngành có liên quan để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Để khắc phục tình trạng chồng lấn, bổ sung đầy đủ chế tài và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, Bộ Tài chính đã xây dựng và đang lấy ý kiến rộng rãi dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiết kiệm, chống lãng phí, bảo đảm đồng bộ với Luật Tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025.

Rạch ròi phạm vi, bảo đảm khả thi

Dự thảo Nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiết kiệm, chống lãng phí được Bộ Tài chính xây dựng gồm 4 chương, 17 điều, bao gồm quy định chung; quy định về hành vi vi phạm, hình thức, mức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả; quy định về thẩm quyền lập biên bản và xử phạt; cùng điều khoản thi hành và tổ chức thực hiện.

Dự thảo đã quy định rõ các hành vi vi phạm hành chính, hình thức xử phạt, mức xử phạt và các biện pháp khắc phục hậu quả. Đồng thời, quy định cụ thể thẩm quyền lập biên bản vi phạm hành chính, thẩm quyền xử phạt và mức phạt tiền theo từng chức danh có thẩm quyền.

Các hành vi gây lãng phí hoặc các hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí nhưng không thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định này thì sẽ áp dụng quy định xử phạt vi phạm hành chính trong các lĩnh vực quản lý nhà nước có liên quan. Quy định này nhằm tránh chồng chéo và bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật.

Phạm vi điều chỉnh của Nghị định được xác định trên cơ sở Luật Tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025. Theo đó, phân định rõ hai nhóm hành vi gồm: hành vi gây lãng phí và hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí. Cách tiếp cận này góp phần làm rõ ranh giới điều chỉnh và nâng cao tính khả thi trong tổ chức thực hiện.

Dự thảo áp dụng đối với tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm hành chính; người có thẩm quyền lập biên bản; cơ quan, người có thẩm quyền xử phạt và các tổ chức, cá nhân có liên quan. Quy định này bảo đảm bao quát đầy đủ các chủ thể tham gia trong quá trình xử lý vi phạm.

Trong đó, tổ chức bị xử phạt vi phạm hành chính bao gồm cơ quan nhà nước (trong trường hợp không thuộc nhiệm vụ quản lý nhà nước được giao), đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân, đơn vị sự nghiệp công lập, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp, doanh nghiệp nhà nước và các tổ chức khác theo quy định của pháp luật.

Dự thảo cũng quy định rõ các trường hợp không áp dụng xử phạt vi phạm hành chính. Theo đó, cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang khi thực hiện hành vi vi phạm trong quá trình thi hành công vụ, nhiệm vụ thì không bị xử phạt hành chính mà được xử lý theo quy định của pháp luật có liên quan. Đồng thời, cơ quan nhà nước thực hiện hành vi vi phạm thuộc nhiệm vụ quản lý nhà nước cũng không bị xử phạt hành chính mà xử lý theo cơ chế pháp luật tương ứng.

Việc hoàn thiện Nghị định không chỉ nhằm khắc phục những bất cập của các quy định hiện hành mà còn góp phần thiết lập một khuôn khổ pháp lý rõ ràng, thống nhất và khả thi hơn. Qua đó, nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi pháp luật, siết chặt kỷ luật, kỷ cương và bảo đảm sử dụng hiệu quả các nguồn lực trong giai đoạn phát triển mới.